Bρήκαν το λιμάνι του Θησέα

Το λιμάνι από όπου ο Θησέας ξεκίνησε το ταξίδι του στην Κρήτη για να σκοτώσει
τον Μινώταυρο, εκείνο του Φαλήρου, αποκαλύπτεται κάτω από τόνους μπάζων και
μια ανάσα από τις γραμμές του τραμ, στο Παλαιό Φάληρο, φέρνοντας στο φως μαζί
του και στιγμές τής καθημερινότητας επιβατών, ναυτικών και εμπόρων, που
κινούνταν στο κεντρικό λιμάνι της Αθήνας έως τους Περσικούς Πολέμους.

Κομμάτια από σπασμένες κύλικες με ψηλό πόδι της μυκηναϊκής εποχής και
πρόχειρες κατασκευές από πέτρες, που δεν είχαν παρασυρθεί αλλά είχαν
μεταφερθεί επί τούτου στον χώρο – 2,5 μόλις μέτρα από τη σημερινή επιφάνεια -,
ήταν αρκετά για να πείσουν τους αρχαιολόγους πως βρίσκονταν μπροστά στο
επίπεδο της ακτής που χρησιμοποιούνταν στα μυκηναϊκά χρόνια. Την εποχή δηλαδή
που εικάζεται πως έζησαν μυθικοί ήρωες όπως ο Θησέας, ο οποίος έφυγε από το
λιμάνι του Φαλήρου για να σκοτώσει τον Μινώταυρο στην Κρήτη – σύμφωνα με τον
Παυσανία – ο Φάληρος, που ξεκίνησε από το συγκεκριμένο λιμάνι για να βοηθήσει
τον Ιάσονα να φέρει από την Κολχίδα το Χρυσόμαλλον Δέρας, και ο Μενεσθέας, ο
οποίος με πενήντα πλοία απέπλευσε για ενωθεί με τις δυνάμεις των Αχαιών
εναντίον των Τρώων.

«Πρόκειται για ένα λιμάνι που συνδέεται με δύο μύθους – του Θησέα και της
αργοναυτικής εκστρατείας – και ένα γεγονός, τον Τρωικό Πόλεμο», λέει στα «NEA»
η αρχαιολόγος της ΚΣΤ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων,
Κωνσταντίνα Καζά. «Μπορεί να μην είχαμε σημαντικά ευρήματα, αλλά είναι
σημαντικό ότι πλησιάζουμε την καθημερινή ζωή του ανθρώπου της αρχαιότητας,
καθώς μέχρι σήμερα γνωρίζαμε ελάχιστα για τον φαληρικό λιμένα».

Οι εκπλήξεις για τους αρχαιολόγους είχαν αρχίσει πολύ πριν φτάσουν στα
ευρήματα της μυκηναϊκής εποχής. Κάπου 350 μ. από τη σημερινή ακτή πολυτελή
αγγεία με παραστάσεις – χαρακτηριστικά δείγματα της περιζήτητης στις αρχαίες
αγορές αθηναϊκής κεραμικής – αλλά και απλά καθημερινά του 6ου και του 5ου
αιώνα π.X. ήταν τα πρώτα ίχνη που κίνησαν το ενδιαφέρον τους στο οικόπεδο της
Ριζαρείου Σχολής, όπου προβλέπεται ανέγερση κτιρίου. H «μπαζωμένη» με
αργιλώδες υλικό ακτή από την αρχαιότητα (ώστε να μην πατούν στην άμμο και
βουλιάζουν) δεν άργησε να φανεί και οι εικόνες από την κίνηση στο αρχαίο
λιμάνι να «ζωντανεύουν».

Ροδιές από τις άμαξες που κουβαλούσαν εμπορεύματα σε μια γωνιά της
ανασκαφής – συνολικής έκτασης 1.500 τ.μ. – και οκτώ εστίες – μία μάλιστα με
πήλινη εσχάρα, που χρησίμευαν για να ζεσταίνονται και να ετοιμάζουν πρόχειρο
φαγητό όσοι περίμεναν στο λιμάνι ακόμη και για ημέρες, ήταν αρκετά στοιχεία
για να δώσουν την εικόνα της ακτής του κεντρικού λιμανιού της Αθήνας έως ότου
μεταφερθεί στον Πειραιά για στρατηγικούς λόγους από τον Θεμιστοκλή.

Αίνιγμα ωστόσο αποτέλεσε μια «περίεργη» μακρόστενη κατασκευή από πήλινα
τοιχάρια μήκους 15 μ. και πλάτους 1,20 μ. «Πρέπει να ήταν ένας χώρος
προσωρινής φύλαξης μεγάλων άδειων ή γεμάτων αγγείων», εξηγεί η κ. Καζά.

Επτά αιώνες σε χρήση

Το λιμάνι του Φαλήρου φαίνεται πως ήταν σε διαρκή χρήση για τουλάχιστον
επτά αιώνες, όπως επιβεβαιώνει ο μεγάλος αριθμός αγγείων της «ομάδας Φαλήρου»,
όπως ονομάζονται τα συγκεκριμένα αγγεία, τα οποία χρονολογούνται στις αρχές
7ου αιώνα π.X. και βρέθηκαν ανάμεσα στο στρώμα της μυκηναϊκής και της πρώιμης
κλασικής εποχής.