Δρόμοι

Στην Αμερική…

… μόνο αμυδρά θυμάται πια κανείς τον καιρό που θρύλοι του ποδοσφαίρου
πήγαιναν εκεί για να πεθάνουν στο «νεκροταφείο ελεφάντων» που ονομάζεται
αμερικανικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου. Πελέ, Μπεκενμπάουερ, Μπεστ, Κρόιφ και
αναρίθμητοι άλλοι πήγαιναν εκεί για να κλωτσήσουν το τόπι σε μια χώρα όπου
ακόμη και σήμερα το ποδόσφαιρο εξακολουθεί να θεωρείται μια ενασχόληση για
Ευρωπαίους φλώρους. Γι’ αυτό είναι κάπως παράξενο που ένας Αμερικανός, ο
Φράνκλιν Φόερ, ανέλαβε όχι μονάχα να γράψει ένα βιβλίο για το άθλημα, αλλά και
να εξηγήσει με αυτό την παγκοσμιοποίηση («Πώς το ποδόσφαιρο εξηγεί τον
κόσμο»).

Με το ποδόσφαιρο…

… ο συγγραφέας επιχειρεί να εξηγήσει τη «σύγκρουση των πολιτισμών» στο
εσωτερικό της Αμερικής μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001. Διακρίνει δύο
στρατόπεδα. Το ένα είναι κοσμοπολίτικο, έχει κοινές αξίες με την Ευρώπη, είναι
αντίθετο στον πόλεμο στο Ιράκ και του αρέσει το ποδόσφαιρο. Το άλλο πιστεύει
στην «αμερικανική εξαίρεση», θεωρεί τους Ευρωπαίους εκφυλισμένους λαπάδες και
βλέπει το ποδόσφαιρο σαν θυσία των αμερικανικών παραδόσεων στον βωμό του
υπόλοιπου κόσμου. H αποτυχία της παγκοσμιοποίησης να κατασιγάσει τις μεγάλες
εχθρότητες και τα μίση που προκαλεί το ποδόσφαιρο δεν περνάει απαρατήρητη από
τον συγγραφέα. Οι οπαδοί υιοθετούν πολλές ταυτότητες μέσα από τις λέσχες
υποστήριξης των ομάδων τους. Κάποιες από αυτές μπορεί να είναι εθνικές,
εθνικιστικές ή ακόμη και ρατσιστικές. H Μπαρτσελόνα ήταν κάποτε το προπύργιο
του καταλανικού εθνικισμού κατά του δικτάτορα Φράνκο. Στη Σκωτία, τη Σέλτικ
την υποστηρίζουν οι καθολικοί και τη Ρέιντζερς οι προτεστάντες. Κάποιες άλλες
ταυτότητες μπορεί να είναι απλώς πολιτικές. Ο πρόεδρος της Μίλαν Σίλβιο
Μπερλουσκόνι – που τυχαίνει να είναι και πρωθυπουργός της Ιταλίας – μιλάει για
«ομάδα», όταν αναφέρεται στο υπουργικό του συμβούλιο. Όταν μπήκε στην
πολιτική, το 1994, είχε πει «κατεβαίνω στο γήπεδο». Και το όνομα που έδωσε στο
κόμμα του το πήρε από το σύνθημα των οπαδών της εθνικής ομάδας της χώρας του:
«Φόρτσα Ιτάλια».

Το ποδόσφαιρο…

… μπορεί να είναι ένα εργαλείο τής παγκοσμιοποίησης. Έχει διεθνή απήχηση και
οι ποδοσφαιριστές μπορούν και «γκελάρουν» από χώρα σε χώρα και από ήπειρο σε
ήπειρο με διεθνείς μεταγραφές. Όμως μπορεί να είναι και το αντίθετο της
παγκοσμιοποίησης: μια ταυτότητα, που έστω και αν αυτή περιορίζεται στο δελτίο
του μέλους μιας λέσχης οπαδών, δίνει στο άτομο μια αναγνώριση, ένα «πρόσωπο»
από τα λίγα που του έχει αφήσει πια στη διάθεσή του η ομοιογένεια της
παγκοσμιοποίησης.

Ο Τζορτζ Όργουελ…

… πίστευε πως το ποδόσφαιρο δεν είναι παιχνίδι αλλά πόλεμος. Ίσως είναι κάτι
σαν πόλεμος, λέει ο δημοσιογράφος Μάικλ Γιανγκ, αλλά συνήθως χωρίς βία, με
ελάχιστες θλιβερές εξαιρέσεις. Μπορεί κάποιες από τις ταυτότητες που προσφέρει
να είναι αποκρουστικές, αλλά οι περισσότερες δεν είναι. Και μπορεί να είναι
κάτι που προάγει την ειρήνη (τουλάχιστον μέχρι το επόμενο ματς).