H Eυρώπη εργάζεται περισσότερο

H απόφαση της Γαλλίας να καταργήσει το 35ωρο επιτρέποντας στους εργαζόμενους
να εργάζονται περισσότερες ώρες την εβδομάδα – και να παίρνουν περισσότερα
χρήματα – σηματοδοτεί την ανατροπή μιας τάσης που διήρκεσε δεκαετίες. Τις
δεκαετίες του ’80 και του ’90 οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες προχώρησαν σε
μείωση των ωρών εργασίας. H Γερμανία μείωσε τις εβδομαδιαίες ώρες εργασίας από
40 σε 38, η Βρετανία από 40 σε 37, η Δανία από 39 σε 37 και η Γαλλία από 40 σε
35. Σήμερα, όμως, καθώς οι Ευρωπαίοι έχουν να αντιμετωπίσουν υψηλή ανεργία και
επιδείνωση στις συνθήκες διαβίωσης, ίσως θα πρέπει να εργάζονται περισσότερο,
για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν την παγκοσμιοποίηση.

Στη Γαλλία, οι πρόσφατες μισθολογικές ρυθμίσεις οδήγησαν σε αύξηση των ωρών
απασχόλησης, ενώ το ίδιο συνέβη και στη Γερμανία, με τη διαφορά ότι στη
Γερμανία αυξήθηκαν οι ώρες εργασίας χωρίς να αυξηθούν οι αμοιβές. H Ζίμενς
ήταν πρωτοπόρος, αυξάνοντας τις ώρες εργασίας από 35 σε 40 την εβδομάδα. H
κυβέρνηση του ομοσπονδιακού κρατιδίου της Βαυαρίας αύξησε τις ώρες εργασίας
από 38,5 σε 40 για τους παλιούς εργαζόμενους και σε 42 για τους πιο νέους.
Όταν η Ντέμλερ Κράισλερ αύξησε τις ώρες εργασίας στο κέντρο έρευνας και
τεχνολογίας της εταιρείας, από 35 σε 40, κάμφθηκαν και οι τελευταίες
αντιστάσεις και πραγματοποιήθηκαν κι άλλες παρόμοιες συμφωνίες.

Στη Γερμανία, οι κινήσεις αυτές στόχευαν κυρίως στο να αντιμετωπισθούν τα
προβλήματα από τους χαμηλούς μισθούς που προσφέρονται στις πρώην
κομμουνιστικές χώρες. Σήμερα οι μέσοι μισθοί στις δέκα χώρες που μπήκαν στην
Ευρωπαϊκή Ένωση τον Μάιο του 2004 ανέρχονται περίπου στο ένα έβδομο του μέσου
μισθού που ισχύει στην πρώην Δυτική Γερμανία, ενώ ο μέσος μισθός στην Κίνα
είναι μόλις το ένα εικοστό πέμπτο του μισθού αυτού.

Οι διαφορές αυτές είναι τόσο μεγάλες, που κάποιοι θεωρούν πως οποιαδήποτε
προσπάθεια (να αντιμετωπιστούν) θα αποδειχτεί άκαρπη. Όμως, επειδή η
παραγωγικότητα είναι πολύ υψηλότερη στη Γερμανία, αξίζει να γίνει μία
προσπάθεια προς την κατεύθυνση της μείωσης του κόστους ανά ώρα εργασίας, με
την αύξηση των εβδομαδιαίων ωρών απασχόλησης χωρίς αντίστοιχη αύξηση των
αμοιβών. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα και για άλλες ευρωπαϊκές
χώρες. H αύξηση των ωρών εργασίας χωρίς πρόσθετη αμοιβή θα μπορούσε να είναι
το επόμενο βήμα και στη Γαλλία.

Λάθος θεωρία

Όταν η Ντέμλερ Κράισλερ αύξησε τις ώρες εργασίας στο κέντρο έρευνας και τεχνολογίας της εταιρείας, από 35 σε 40, κάμφθηκαν και οι τελευταίες αντιστάσεις στη Γερμανία και πραγματοποιήθηκαν κι άλλες παρόμοιες συμφωνίες

H αντίθεση που εκφράζουν τα συνδικάτα στην αύξηση των ωρών εργασίας, βασίζεται
στην άποψη ότι η συνολική απαιτούμενη απασχόληση στην οικονομία είναι σταθερή.
Έτσι, πιστεύουν ότι μια αύξηση 10% στις ώρες εργασίας, θα μειώσει την
απασχόληση κατά 10%. H θεωρία αυτή μπορεί να φαίνεται σωστή, αλλά δεν είναι.
Όταν οι Ευρωπαίοι εργάζονται περισσότερο χωρίς να αυξάνονται οι αποδοχές τους,
η Ευρώπη γίνεται πιο ανταγωνιστική. Επιπλέον, η πολιτική αυτή επιβαρύνει τους
εργαζόμενους λιγότερο από ό,τι θα τους επιβάρυνε μια πολιτική που θα βασιζόταν
σε μείωση μισθών.

Όταν οι εργαζόμενοι απασχολούνται περισσότερο, αυξάνεται η οικονομική
ανάπτυξη, επειδή αυξάνεται το κεφάλαιο. Όταν αυξάνονται οι ημερήσιες ώρες
εργασίας, αξιοποιείται καλύτερα το κεφάλαιο, με εξαίρεση τις περιπτώσεις που η
επιχείρηση λειτουργεί 24 ώρες την ημέρα, επειδή οι εργαζόμενοι απασχολούνται
με βάρδιες. Επομένως, όταν αυξάνουμε τον χρόνο εργασίας κατά 10%, είναι σαν να
αυξάνουμε το παραγωγικό κεφάλαιο της οικονομίας κατά 10%. Ακολουθεί αύξηση του
πλούτου και άμεση έκρηξη στην παραγωγή.

Ιδανικός τρόπος

H θεωρία των συνδικάτων υποθέτει, ότι το να απασχολείται κανείς περισσότερο,
είναι το ίδιο με το να απασχολούνται περισσότερα άτομα. Όμως, ενώ μπορεί
κάποιος να αυξήσει τις ώρες εργασίας σχεδόν αμέσως, το να απασχολήσει
περισσότερα άτομα απαιτεί, εκτός από περισσότερο χρόνο, και μεγαλύτερο κόστος,
αφού προϋποθέτει συνήθως την πραγματοποίηση νέων επενδύσεων. Επομένως, το να
απασχολούνται οι εργαζόμενοι περισσότερες ώρες είναι ο ιδανικός τρόπος για να
επιτευχθεί ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα.

Στην πραγματικότητα, μεσοπρόθεσμα, όταν αυξάνονται οι ώρες εργασίας, αυξάνεται
και η απασχόληση, επειδή ανεβαίνει η παραγωγικότητα ενώ το κόστος εργασίας
παραμένει σταθερό. Κάποιοι φοβούνται ότι η αύξηση των ωρών εργασίας δεν θα
φέρει περισσότερες θέσεις δουλειάς, επειδή η αύξηση αυτή θα μειώσει τον λόγο
κεφαλαίου – εργασίας. Αυτό θα μπορούσε να μειώσει την οριακή παραγωγικότητα
των ωρών που πρέπει να εργαστεί κανείς αποδοτικά ώστε να αντισταθμιστούν τα
θετικά αποτελέσματα από την αύξηση του αριθμού των ωρών απασχόλησης κάθε
εργαζόμενου. Όμως, παράλληλα, το κεφάλαιο θα «απασχολείται» κι αυτό
περισσότερο. Έτσι, λόγω της αξιοποίησης των κεφαλαίων, ο λόγος κεφαλαίου –
εργασίας στην πραγματικότητα δεν θα μειωθεί και, επομένως, δεν πρόκειται να
υπάρξει σημαντική επίδραση στην οριακή παραγωγικότητα των ωρών εργασίας. Το
θεωρητικό αποτέλεσμα στην απασχόληση είναι θετικό, επειδή οι εργαζόμενοι θα
είναι πιο παραγωγικοί, καθώς θα απασχολούνται περισσότερο.

H ζήτηση

Είναι γεγονός ότι μέρος της επιπλέον ζήτησης θα διοχετευτεί στο εξωτερικό,
όπως και μέρος της επιπλέον προσφοράς. Μια μικρή υποτίμηση θα έλυνε όποια
προβλήματα ανέκυπταν σχετικά με τη ζήτηση. Αυτή η υποτίμηση θα μπορούσε να
είναι άμεση ή έμμεση, μέσω μιας πτώσης των τιμών που κατέστη δυνατή από τη
μείωση του κόστους παραγωγής (λόγω της αύξησης των ωρών εργασίας χωρίς
αντίστοιχη αύξηση των αμοιβών).

Αβάσιμος φόβος

H επιχειρηματολογία ότι η αύξηση των ωρών εργασίας μειώνει την απασχόληση και
ότι χρειαζόμαστε τεχνολογική πρόοδο προκειμένου να γίνουμε πιο ανταγωνιστικοί
και να διατηρήσουμε τις θέσεις εργασίας, δεν είναι σωστή. Ή η μια θεωρία θα
είναι σωστή ή η άλλη. Δεν μπορεί να είναι και οι δύο σωστές. Σε κάθε
περίπτωση, μόνο η δεύτερη ερμηνεία είναι σωστή. Ο φόβος ότι η αύξηση των ωρών
εργασίας θα βλάψει την απασχόληση, είναι αβάσιμος. Είναι μια δοκιμασμένη λύση
για να επιτευχθεί ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και αύξηση της απασχόλησης.

Project Syndicate 2005, www.project-syndicate.org.

Ο Hans Werner Sinn είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Οικονομικής Έρευνας
Ifo στο Μόναχο

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ