Για τον σπουδαίο ιστορικό Φίλιππο Hλιού

Στη φράση «άφησε δυσαναπλήρωτο κενό» καταλήγουν σχεδόν πάντα οι γραφτοί ή
προφορικοί επικήδειοι για μια προσωπικότητα. Ο σπουδαίος ιστορικός,
φυσιογνωμία της ζώσας Αριστεράς, Φίλιππος Ηλιού φρόντισε πριν πεθάνει με το
έργο και τη ζωή του να μην «αφήσει κενό» φεύγοντας. Αυτήν τη φαινομενική
παραδοξολογία τη διατυπώνουν εμμέσως αρκετοί συγγραφείς άρθρων στα «Ιστορικά»
(Εκδόσεις Μέλισσα) που είναι αφιερωμένα στη μνήμη του. H Πόπη Πολέμη, «η πιο
αξιόπιστη μαθήτρια» του Ηλιού, κατά τη Λίζυ Τσιριμώκου, είναι άμεση γράφοντας
για τον δάσκαλό της:

«Για να έχεις όμως το κουράγιο να σχεδιάζεις ανεξαρτήτως των ορίων που θέτει
αμείλικτα ο βιολογικός κύκλος, για να αρνείσαι να υποταχτείς στην αδήριτη
λογική του κύκλου αυτού, σημαίνει βεβαίως πολλά. Σημαίνει οπωσδήποτε ότι
νιώθεις ενταγμένος σε μια διαχρονική σκυταλοδρομία, όπου ο κάθε δρομέας κάτι
έχει να προσκομίσει στην ορθολογική κατανόηση της ανθρώπινης κοινωνίας.
Σημαίνει, πάντως, ότι κάπου έχεις κρυμμένη την πεποίθηση και την ελπίδα ότι
σπόρο σπέρνεις, κι όσος να πέσει σε βράχο, κάπου θα βρει μια στάλα γης γόνιμη
και θα καρπίσει».

Για ποιο λόγο – μεταξύ άλλων – πρέπει να διαβαστούν (κυρίως από τους μη
ειδικούς) τα κείμενα και οι μαρτυρίες φίλων και ομοτέχνων του Ηλιού που
περιλαμβάνονται στον τόμο; Κλέβω την απάντηση από το κείμενο της Κατερίνας
Τρίμη – Κύρου:

«… Με στόχο την κατάκτηση της ιστορικής αλήθειας, ο Ηλιού αγωνίστηκε
συστηματικά σε δύο μέτωπα: πρώτον, ενάντια στον, ας πούμε, ερασιτεχνισμό της
παλιότερης ελληνικής ιστοριογραφίας, συμπεριλαμβανομένης της μαρξιστικής και,
δεύτερον, ενάντια στην ιδεολογική χρήση της ιστορίας τόσο από τους εκφραστές
και τους φορείς της επίσημης (ελληνορθόδοξης, εθνικιστικής, λαϊκιστικής)
ιδεολογίας του ελληνικού κράτους, όσο και από τα κόμματα όλων των πολιτικών
αποχρώσεων».

Γράφουν στο αφιέρωμα: Σπ. Ασδραχάς, Π. Μουλλάς, Τρ. Σκλαβενίτης, M. Μητσού,
Χρ. Λούκος, Αλ. Πολίτης, K. Λάππας, P. Σταυρίδη – Πατρικίου, T.
Σακελλαρόπουλος, B. Κρεμμυδάς, Άγγ. Ελεφάντης, Στρ. Μπουρνάζος, Π. Νούτσος, Δ.
Γ. Αποστολόπουλος, N. Χατζηνικολάου, Π. Κιτρομηλίδης, K. Τρίμη – Κύρου, N.
Καραπιδάκης, Ιωάννα Πετροπούλου, Λ. Τσιριμώκου, Π. Πολέμη.

Ποιος ήταν ο Γιούρι Ολέσα;

Το «Πλανόδιον», το οποίο εκδίδει ο Γιάννης Πατέλης, δεν αρέσκεται στις
ευκολίες. Διακρίνεται η αγωνία του υπευθύνου να χτίσει στέρεα την ύλη του και
ν’ ανοίξει νέα παράθυρα στον κόσμο της λογοτεχνίας, των γραμμάτων και της
σκέψης.

Μία από τις αρετές του, η παρουσίαση αμετάφραστων ξένων λογοτεχνών. Σ’ αυτό το
τεύχος η Ρωσίδα ελληνίστρια Ευγενία Κριτσέφτσκαγια παρουσιάζει τον σημαντικό
Ρώσο πεζογράφο Γιούρι Ολέσα (1899 – 1960), μεταφράζοντας ταυτόχρονα κείμενά
του. Σταχυολογώ από το κείμενο της Κριτσέφτσκαγια:

Ο Ολέσα μεγάλωσε στην οδό των Ελλήνων της Οδησσού κι έγινε πασίγνωστος στη
Σοβιετική Ρωσία όταν (1927) έγραψε το μυθιστόρημα «Φθόνος», που αγγίζει το
ντελικάτο θέμα του διανοούμενου στην επανάσταση. Γι’ αυτό το μυθιστόρημα η
περίφημη εξόριστη διανοούμενη Νίνα Μπερμπέροβα θα γράψει: «… Μου έκανε την
πιο δυνατή λογοτεχνική εντύπωση στα τελευταία χρόνια. Ήταν για μένα το
σημαντικότερο γεγονός στα γράμματα, μεγαλύτερο μάλλον και από τα “Κύματα” του
Πάστερνακ». Το καθεστώς αργότερα καταδικάζει το μυθιστόρημα ως «αντιδραστικό»
και τον ίδιο για «αντιουμανισμό». H Κριτσέφσκαγια μεταφράζει ακόμα αποσπάσματα
από άλλο ένα σημαντικό έργο τού Ολέσα, το ημερολόγιό του, με τίτλο «Το βιβλίο
του αποχαιρετισμού». Σπαρακτικά κείμενα.

Από άλλα θέματα να επισημάνω τις τριάντα σελίδες για την ποίηση του Μιχάλη
Πιερή.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

«TA ΙΣΤΟΡΙΚΑ»: Σκουφά 58, Αθήνα 106 80. Τηλ. 210-3611.692.

«ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ»: Γρηγοροβίου 25, Αθήνα 111 41. Τηλ. 210-2284.403.