Xορός κόντρα στη μοίρα…

H Ραλλού Μάνου στον «Μαρσύα» (Αίγινα, 1950), παράσταση αποφασιστική για την ίδρυση του «Ελληνικού Χοροδράματος»

«Πρέπει να δούμε τη Ραλλού Μάνου σαν ένα τραγικό πρόσωπο που πήγε κόντρα στη
μοίρα της χώρας της και τόλμησε αυτά που άλλοι δεν τόλμησαν», έγραψε ο Γιάννης
Τσαρούχης. Οξύς παρατηρητής, όπως πάντα.

H Ραλλού Μάνου όντως τόλμησε. Να κάνει για τον ελληνικό χορό όσα ελάχιστοι
έπραξαν. Σε εποχές δύσκολες, κρίσιμες για τον τόπο, όταν ακόμα και η λέξη
«χορός» ηχούσε στην Ελλάδα ακατανόητη και δεν ήταν νοητό να συνδεθεί με την
έννοια «τέχνη». Γι’ αυτό ακριβώς κατατάσσεται στους – ελάχιστους – πρωτοπόρους
του ελληνικού χορού, που σήμερα έχει ανδρωθεί και παρά τις δυσκολίες που
συναντά έχει αποκτήσει κύρος το οποίο είναι δύσκολο πια να αμφισβητήσει
κανείς.

H Ραλλού Μάνου, δημιουργός το 1951 της ομάδας «Ελληνικό Χορόδραμα», που
συσπείρωσε υπό τη σημαία του μεγάλα ονόματα και αξίες του σύγχρονου ελληνικού
πολιτισμού, επανέρχεται αυτές τις μέρες στην επικαιρότητα. Μετά την περσινή
επανεμφάνιση στη σκηνή του συνόλου με πρωτοβουλία της σημερινής προέδρου του,
Σοφίας Μυλωνά, συζύγου του πρωτότοκου γιου της Ραλλούς Μάνου, του Κωνσταντίνου
Μυλωνά, στο νέο κτίριο του Μουσείου Μπενάκη, ένα σπουδαίο λεύκωμα, που
ετοιμάζουν με τη γνωστή επιμέλεια που τις διακρίνει οι Εκδόσεις Έφεσος και
στις οποίες το ανέθεσε το ολοένα και περισσότερο δραστηριοποιούμενο και σε
χώρους πέραν των στενών ενδιαφερόντων του Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του
Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόκειται σύντομα να δει το φως.

«Αρχείο Ραλλούς Μάνου. H ζωή και το έργο της μέσα από το αρχείο της» είναι ο
τίτλος του και το υπογράφει η επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Χρυσόθεμις
Σταματοπούλου – Βασιλάκου μαζί με ομάδα νεαρών θεατρολόγων, φοιτητριών του
Τμήματος το 1999, όταν άρχισε η καταγραφή του υλικού. Μεγάλου σχήματος,
πολυσέλιδο για να χωρέσει το πλουσιότατο αρχείο που με στοργή η οικογένεια της
Ραλλού Μάνου εμπιστεύτηκε στο Πανεπιστήμιο, ανοίγει με προλογίσματα της
εχούσης «το γενικό πρόσταγμα» καθηγήτριας, του προέδρου του Τμήματος καθηγητού
Βάλτερ Πούχνερ στον οποίο οφείλεται η πρωτοβουλία για το λεύκωμα και της
Σοφίας Μυλωνά, με χρονολόγιο και εργογραφία της Ραλλούς Μάνου, ταξινομικό
διάγραμμα και περιγραφή του αρχείου και με τοποθέτηση του χοροθεατρικού έργου
της από την καθηγήτρια του Τμήματος Ελένη Φεσσά – Εμμανουήλ.

«Τα πρώτα χρόνια καταφέραμε να επιζήσουμε χωρίς καμία τακτική επιχορήγηση και με τον δίσκο της επαιτείας στο χέρι… Πώς κατορθώσαμε όχι μόνο να επιζήσουμε αλλά και να δράσουμε; Μυστήριο μού φαίνεται σήμερα…», έγραφε η Ραλλού Μάνου για το «Ελληνικό Χορόδραμα» και την πορεία του (στη φωτογραφία, με τον Γιάννη Τσαρούχη, τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Κάρολο Κουν στο Ηρώδειο, στις δοκιμές – 1959 – των ιστορικών «Ορνίθων» όπου υπέγραφε τις χορογραφίες)

Οι επόμενες πέντε ενότητες είναι αφιερωμένες στην παραστασιογραφία της Ραλλούς
Μάνου, στο χορογραφικό, στο οπτικοακουστικό, στο εικαστικό – ενδυματολογικό
υλικό του αρχείου και στη λοιπή δραστηριότητά της χορογράφου. Ο τόμος κλείνει
με βιβλιογραφία και χορταστικά ευρετήρια.

Γεννήθηκε το 1915, μέρες του Εθνικού Διχασμού, η Ραλλού Μάνου – «μοναδικό
φαινόμενο στην ιστορία του χορού της σύγχρονης Ελλάδας» τη χαρακτηρίζει η
Ελένη Φεσσά – Εμμανουήλ. Απόγονος ονομαστών οικογενειών που πρόσφεραν στον
Αγώνα του ’21 και στην πολιτική, ήταν κόρη της Σοφίας Τομπάζη και του
αξιωματικού Στέφανου Μάνου, που ήθελε γιο και σαν αγόρι τη μεγάλωσε –
«σπαρτιάτικα».

Ετεροθαλής αδελφή της Ασπασίας Μάνου, μοργανατικής συζύγου του βασιλιά
Αλέξανδρου των Ελλήνων και μητέρας του νυν Αλέξανδρου Καραγεώργεβιτς της
Σερβίας, η Ραλλού Μάνου θα επαναστατήσει στις συντηρητικές απόψεις της μητέρας
της – είχε χάσει τον πατέρα της πολύ μικρή – και θα αποφασίσει από νωρίς να
ζήσει μόνη της και να εργαστεί. H τύχη όμως θα φέρει στη ζωή της την Κούλα
Πράτσικα, πρωτοπόρο του χορού στην Ελλάδα. Συνάντηση καθοριστική. H νεαρή
Ραλλού θα φύγει για σπουδές στο Παρίσι και στο Μόναχο και θα γυρίσει για να
αναλάβει ως βασική καθηγήτρια της Επαγγελματικής Σχολής Χορού της Κούλας
Πράτσικα.

Αργότερα, μετά τον γάμο της με τον αρχιτέκτονα, καθηγητή και αργότερα
ακαδημαϊκό Παύλο Μυλωνά (που πέθανε πρόσφατα), θα «συναντηθεί» στη Νέα Υόρκη
με τα τότε μεγάλα ρεύματα του σύγχρονου χορού: Ντόρις Χάμφρεϊ, Χάνια Χολμ,
Μάρθα Γκράχαμ… Θα φέρει πρώτη το σύστημα Γκράχαμ στην Ελλάδα. Το 1951 θα
ιδρύσει το «Ελληνικό Χορόδραμα». Όλη αυτή η περιπέτεια, η επίπονη αλλά
συναρπαστική και ένδοξη, γίνεται τώρα ένας τόμος για να μείνει στην ιστορία
του ελληνικού πολιτισμού.

«Αντλώντας από πηγή ανεξάντλητη»

«H Ραλλού Μάνου έχει περάσει πλέον στο πάνθεον των μεγάλων προσωπικοτήτων
του νεοελληνικού πολιτισμού με τη συμβολή της στην ανανέωση του σύγχρονου
ελληνικού χορού. Αντλώντας τη θεματολογία της από την ανεξάντλητη πηγή της
ελληνικής ιστορίας και παράδοσης, κινήθηκε μεταξύ κλασικισμού και
μοντερνισμού. Αποφεύγοντας όμως την επίδειξη ακαδημαϊκής δεξιοτεχνίας, πέτυχε
τη σύνδεση χορού και μιμικής με την κατάθεση γνήσιας ελληνικής δημιουργίας
βασισμένης στις σύγχρονες επιταγές της χορευτικής τέχνης», γράφει η Χρυσόθεμις
Σταματοπούλου – Βασιλάκου.

INFO

Ο τόμος «Αρχείο Ραλλούς Μάνου. H ζωή και το έργο της μέσα από το αρχείο της»
κυκλοφορεί εντός των ημερών. Σελ. 512. Τιμή: 30 ευρώ.