Πρόσωπα Πρώτα οι ηθοποιοί

Ένας Έλληνας τραγικός για πρώτη φορά στο ρεπερτόριο της Κομεντί – Φρανσαίζ:
Οι «Βάκχες» του Ευριπίδη, ανεβασμένες από τον Αντρέ Βιλμς, σε μετάφραση του
φημισμένου ελληνιστή Ζαν Μπολάκ και της συζύγου του, Μαγιότ.

Ζαν και Μαγιότ Μπολάκ. Μετέφρασαν τις «Βάκχες» για την παράσταση της Κομεντί – Φρανσαίζ

H παράσταση θα συνεχιστεί ώς τις 4 Ιουνίου και έχει ήδη πάρει πολύ καλές
κριτικές. Το κείμενο της γαλλικής μετάφρασης των Ζαν και Μαγιότ Μπολάκ
κυκλοφόρησε μάλιστα από τις Editions de Minuit. H αρχαία ελληνική τραγωδία
είναι «θέατρο του λόγου» και ο μεταφραστής αντιμετωπίζει ορισμένα σοβαρά
προβλήματα, λέει ο Ζαν Μπολάκ και εξηγεί: «Πρέπει πρώτα να σκεφτείς τους
ηθοποιούς. Να απαρνηθείς τη συγγραφική επιθυμία, που είναι ο πειρασμός του
μεταφραστή ενός τέτοιου κειμένου. Τούτου λεχθέντος, χρειάστηκε επίσης να
απαλλαγώ από το φορτίο του λόγιου και τις πολύ – υπερβολικά – λογοτεχνικές
μεταφράσεις. Πρέπει επίσης να μείνεις πιστός στο κείμενο, χωρίς να ξεχνάς τις
πολλαπλές σημασίες του. H δική μου ευχαρίστηση είναι να ευχαριστιούνται οι
ηθοποιοί να λένε το κείμενο αυτό και, κυρίως, να ευχαριστιέται το κοινό να το
ακούει».

Για τον Μπολάκ, το σημαντικό είναι το νόημα και ο στόχος είναι πάντα η
ευχαρίστηση του θεατή. «Μολονότι προσπαθώ να μένω πιστός στο κείμενο, το
σημαντικότερο είναι η σημασία του», τονίζει. Σύγχρονος ο Ευριπίδης; «Ναι, αλλά
επίσης κοσμικός, δι-ιστορικός, είρωνας, θρησκευόμενος. Είναι η δύναμη του
έργου, ένα έργο κοσμικό για τη θρησκεία, γεμάτο χιούμορ και μεταφυσική που
προκάλεσε, και όχι μόνο στον μεγάλο Νίτσε, έναν μεγάλο αριθμό ερμηνειών. Εγώ
αντιλαμβάνομαι σ’ αυτό κάτι σαν το αδύνατο της σωτηρίας, μια θρησκευτική
κοινωνιολογία, την οποία αφηγείται ένας ιστορικός, πάντα ελεύθερος, κατά
διαστήματα αστείος, ακόμη και αλλόκοτος, σοβαρός, εσωτερικός, το έργο του
οποίου πρέπει να είναι απαλλαγμένο από τη γοητεία του μύθου, στην οποία πολλοί
σκηνοθέτες προτιμούν να επιμένουν. Αυτή είναι η σύγχρονη διάστασή του,
μπορούμε να παραμείνουμε πιστοί σ’ αυτή».

Φίλος του Πάουλ Τσέλαν και του Πιέρ Μπουρντιέ, ο Μπολάκ είναι ένας από τους
σημαντικότερους μεταφραστές των προσωκρατικών φιλοσόφων και των κλασικών
κειμένων. Έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο της Λίλλης και για χρόνια έκανε κάθε
Σάββατο ένα σεμινάριο στο σπίτι του στο Παρίσι, στη rue de Bourgogne.
Στοχαστής αυστηρός και αιρετικός, γνώστης της παράδοσης και αρνητής κάθε
Ορθοδοξίας, όταν έκλεισε τα 80, το 2003, η γαλλική επιθεώρηση «Critique» του
αφιέρωσε ένα ολόκληρο τεύχος της υπό τον τίτλο «H τέχνη της ανάγνωσης». «Το να
διαβάζεις», λέει ο ίδιος, «είναι μια κριτική άσκηση, κάτι που μαθαίνεις, ένας
τρόπος να μετράς την απόσταση από το παρελθόν και τη σχέση με το παρόν,
ανεξάρτητα αν πρόκειται για τον Όμηρο ή τον Τζόυς, για τον Σοφοκλή ή τον Προυστ».