Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Την περασμένη εβδομάδα βρέθηκα στο Ζάγκρεμπ, σε συνέδριο που διοργάνωσε το
Κέντρο για τη Δημοκρατία και τη Συμφιλίωση στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (CDRSEE).
Επιστήμονες και δημοσιογράφοι από την Κροατία, τη Σερβία, τη Βοσνία, τη
Σλοβενία, τη FYROM και την Αλβανία συζήτησαν για το πώς διαχειριζόμαστε την
ιστορική μνήμη στα Βαλκάνια. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες προέρχονταν από την
τελευταία γενιά τής κάποτε ενιαίας Γιουγκοσλαβίας. Συνεννοούνται ακόμα στα
σερβο-κροάτικα μεταξύ τους. Τα παιδιά τους όμως τώρα μαθαίνουν ξεχωριστές
«εθνικές γλώσσες». Γλώσσες που μοιάζουν αρκετά μεταξύ τους, αλλά που τα νέα
«εθνικά κράτη» θέλουν να τις κάνουν, πάση θυσία, διαφορετικές.

***

Παλιές λέξεις ξεθάβονται, νέες λέξεις επινοούνται. Ένας Κροάτης
εθνικιστής θα σου πει πως η γλώσσα του δεν έχει καμία σχέση με τα σέρβικα.
Ζητάς να σου δώσει ένα παράδειγμα. «Κοίταξε – λέει – “καιρός” στα σέρβικα
είναι “βρέμε”, στα κροατικά είναι “βρίεμε”, καταλαβαίνεις;». Και εσύ
καταλαβαίνεις, αλλά δεν ξέρεις εάν πρέπει να γελάσεις ή να κλάψεις με αυτήν
την «τρομακτική» διαφορά… Πάντως, έτσι έχεις την ευκαιρία να διαπιστώσεις
πρώτον, πως η εθνικιστική τραγωδία διαθέτει πάντα ένα άκρως κωμικό υπόβαθρο
και δεύτερον, πως ο χειρότερος εθνικισμός είναι αυτός που επιβάλλει τη διαφορά
εκεί όπου δεν υπάρχει. Και ο βαλκανικός εθνικισμός είναι κυρίως αυτό το
πράγμα.

***

Το Ζάγκρεμπ είναι μια υπέροχη πόλη: τα λόγια είναι λιγοστά και συνάμα
περιττά για να την περιγράψουν. Ως γνήσιος Βαλκάνιος πιστεύω πως εδώ τελειώνει
κατά κάποιον τρόπο η βαλκανική «απειθαρχία» και αρχίζει η «Εσπερία». Παρ’ όλο
το στερεότυπο όμως για τους «ψυχρούς Κροάτες», εγώ τους βρίσκω αρκετά
ευγενικούς και μεσογειακούς. Περπατώντας στους δρόμους του Ζάγκρεμπ βρέθηκα
κάποια στιγμή απέναντι στο ποδοσφαιρικό γήπεδο της Ντίναμο Ζάγκρεμπ. Είχα
διαβάσει πως εδώ υπάρχει κάποιο μνημείο που απεικονίζει τις συγκρούσεις των
οπαδών της Ντίναμο Ζάγκρεμπ με εκείνους του Ερυθρού Αστέρα Βελιγραδίου. Ο
πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία ξεκίνησε από τα ποδοσφαιρικά γήπεδα: εκείνα
λειτούργησαν ως το καλύτερο «διδασκαλείο» της μισαλλοδοξίας. Συναντώ ένα
ζευγάρι ερωτευμένων. Τους ρωτάω για το μνημείο. Με κοιτάνε έκπληκτοι, σαν να
λένε «πότε έγιναν όλα αυτά;». Το παρελθόν όμως, «κυκλοφορεί» ακόμη ανάμεσά
τους. Τις ημέρες που βρέθηκα στο Ζάγκρεμπ, η κύρια συζήτηση αφορούσε το
αυστηρό μήνυμα της E.E. πως δεν θα υπάρχει ένταξη στην E.E. εάν η Κροατία δεν
παραδώσει στη Χάγη τους εγκληματίες πολέμου, όπως τον Άντε Γκοτοβίνα
(υπεύθυνος για εθνοκάθαρση ενάντια στους Σέρβους). Ο πρόεδρος της χώρας Στίπε
Μέσιτς, προκαλώντας την οργή των εθνικιστών, είπε δημόσια πως «ανάμεσα στους
Κροάτες εγκληματίες πολέμου και την Ευρώπη, οι Κροάτες θα επιλέξουν την Ευρώπη».

Μυστική συνάντηση

Στην αίθουσα του συνεδρίου τώρα, κάποια στιγμή πήρε τον λόγο ο Γιόσιπ
Μπόλκοβατς. Είναι ο πρώην υπουργός Εσωτερικών της Κροατίας, ογδόντα χρόνων
σήμερα και αυτόπτης μάρτυρας από πρώτο χέρι της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας.
Το 1992 – διηγείται – είχα μια μυστική συνάντηση στη Βοϊβοντίνα, στην πόλη
Μπάτσκα Παλάνκα, με τον κ. Κερτέζ, τον τότε υπουργό Εσωτερικών της Σερβίας.
Κάποια στιγμή του λέω πως έτσι όπως πάμε, φοβάμαι πως η Γιουγκοσλαβία θα
βουτηχτεί στο αίμα και θα διαλυθεί. Εκείνος με κοίταξε απορημένος και μου
απάντησε «γιατί, δεν το ξέρεις ότι ο Μιλόσεβιτς και ο Τούτζμαν έχουν ήδη
συμφωνήσει να τη διαλύσουν;». Με λίγα λόγια: δεν υπάρχει συμφιλίωση στα
Βαλκάνια εάν οι λαοί δεν μάθουν όλη την αλήθεια και συνεχίζουν να ζουν με μια
Ιστορία αιχμάλωτη των εθνικιστών και των εγκλημάτων τους.

ΥΓ: Περισσότερες Πληροφορίες για το CDRSEE μπορείτε να βρείτε στο www.cdsee.org