TAΣΟΣ ΨAPPAΣ Ο Eμφύλιος, η «σκόνη» και η αλήθεια

Ήταν με τον εθνικό στρατό ή τους αντάρτες; Το παρελθόν του πατέρα του αναζητά ο Σοφοκλής Πέππας (αριστερά, με τη Θέμιδα Μπαζάκα) στην ταινία του Τάσου Ψαρρά (κάτω) «H σκόνη που πέφτει»

Και ξαφνικά, η ιστορία έρχεται να ανατρέψει όλα τα δεδομένα του πετυχημένου –
και βολεμένου – 55άρη δημοσιογράφου Χρόνη, αρχισυντάκτη εφημερίδας των ημερών
μας, παντρεμένου, με δύο μεγάλα παιδιά και ερωμένη: Βλέπει τυχαία στην
τηλεόραση στο αρχειακό υλικό ενός ιστορικού ντοκιμαντέρ τον πατέρα του να
μάχεται στο πλευρό των ανταρτών και αναστατώνεται, καθώς όλοι ήξεραν το
εντελώς αντίθετο, ότι αυτός, δηλαδή, ήταν έφεδρος αξιωματικός του εθνικού
στρατού που σκοτώθηκε στον Εμφύλιο από τους αντάρτες! Και αρχίζει τις έρευνες
γυρίζοντας όλη την Ελλάδα και τα Βαλκάνια – Τσεχία, Βουλγαρία – για να μάθει
την αλήθεια – τόσο για τον πατέρα του, αλλά και πολύ περισσότερο για τον ίδιο,
καθώς το ερώτημα είναι «ποια είναι η αλήθεια και πώς την προσλαμβάνει ο
καθένας μας υποκειμενικά»…

«Δεν είναι άλλη μία ταινία για τον Εμφύλιο “H σκόνη που πέφτει”», λέει ο Τάσος
Ψαρράς. «Είναι μια προσπάθεια του ήρωα να “πιαστεί” από κάτι σε μια εποχή, τη
σημερινή, που τα πάντα έχουν ισοπεδωθεί. Είναι μια ταινία για το σήμερα που
επιχειρεί να “κρατηθεί” από το χθες με ψυχαναλυτική προσέγγιση έτσι που ο
ήρωας να καταφέρει να ανακαλύψει μέσα του τις κρυμμένες από τη σκόνη αλήθειες
του. Και, κακά τα ψέματα, αλίμονο στους λαούς που οδηγούνται στη λήθη της
ιστορίας τους, γιατί αυτό σημαίνει, ουσιαστικά, ότι απεμπολούν τον ίδιο τον
εαυτό τους και τα ιδανικά τους, όπως έγραψε για την ταινία ο Γιώργος
Μαργαρίτης, καθηγητής της Νεώτερης Ιστορίας του ΑΠΘ.

«H σκόνη που πέφτει» ποιων ανθρώπων σκεπάζει τα ιδανικά και τις ελπίδες για
έναν καλύτερο κόσμο;

«Το φιλμ είναι ένα σχόλιο για την Ιστορία και για τη γενιά μου – τους
σημερινούς 55άρηδες. Μια γενιά που χάνει συνεχώς το έδαφος κάτω από τα πόδια
της. H σκόνη της ιστορίας που σκεπάζει τη μνήμη και σε οδηγεί στη λήθη, στο
νάρκωμα της συνείδησης. Ο ήρωας της ταινίας ξέρει πως είναι συμβιβασμένος και
ζει περίοδο αφασίας μέσα στον καταναλωτισμό. H διαδικασία της αφομοίωσης και ο
αλλοτριωμένος άνθρωπος δεν είναι υπόθεση της Εθνικής Αντίστασης και του
Εμφυλίου, είναι καθαρά σημερινή υπόθεση. Με αυτό το φιλμ ολοκληρώνω έναν κύκλο
που είναι η ματιά μου πάνω στην πρόσφατη Ιστορία μας».

Μήπως νιώθεις, πια, ότι οι πολιτικές ταινίες είναι παρωχημένες;

«Δεν νομίζω. Ο κινηματογράφος αναπτύσσεται ανεξάρτητα από τις κυβερνήσεις και
η θεματολογία είναι αίτημα των καιρών. Μέσα από το ταξίδι του ήρωα της
ταινίας, προσπαθώ να δω κατά πόσο το συλλογικό ασυνείδητο, τα ιδεολογήματα, η
προπαγάνδα, τα κάθε είδους συμφέροντα, η ίδια ανθρώπινη επιθυμία διαμόρφωσε
την “αλήθεια” που σήμερα θεωρούμε ως θέσφατο; Μήπως η εικόνα που έχουμε για
εκείνη την εποχή – άραγε και για τη δική μας αφού είμαστε “παιδί” της… –
είναι απλώς μια κίβδηλη αυθαιρεσία στον βωμό μικρών και μεγάλων συμφερόντων;»

Και η απάντηση ποια είναι, υπάρχει;

«Αυτό το οδοιπορικό θα τον κάνει να δει πόσο έχει βολευτεί με τις δικές του
σταθερές, την ίδια του την προσωπική ζωή, με το μυαλό του προοδευτικού,
γοητευτικού πενηντάρη. Τα πάντα στην τωρινή ζωή του ρέπουν προς το χάος. Και
θα διαπιστώσει πως “H σκόνη που πέφτει” δεν σκεπάζει μόνο αντικείμενα,
γεγονότα, Ιστορία, δεν κρύβει το φως και τις αλήθειες, αλλά σκοτεινιάζει και
τις ψυχές».

ΣΟΦΟΚΛΗΣ ΠΕΠΠΑΣ

«Μονταρισμένη ιστορία»

«Ο τρόπος με τον οποίο ο Χρόνης προσπαθεί να συνδέσει τα γεγονότα για να
ανακαλύψει την αλήθεια για τον πατέρα του τον ρίχνει σ’ έναν χείμαρρο
πληροφοριών, σαν να έχει μπροστά του μια αυθαίρετα μονταρισμένη ταινία»,
επισημαίνει ο Σοφοκλής Πέππας, ο οποίος ερμηνεύει τον ήρωα της ταινίας και
συμπληρώνει: «Μπαίνει σε μια αναζήτηση με την αίσθηση “αχ, να είχα άλλη μια
ευκαιρία, να μπορούσα να ξαναζήσω μια καινούργια ζωή, απαλλαγμένος από τα
πράγματα της ρουτίνας». Αλλά το ταξίδι του στην Ιστορία σπάει σαν ρόδι με ένα
σωρό ερμηνείες ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο ο καθένας που συναντά τα έχει
τακτοποιήσει στο μυαλό του. Με αποτέλεσμα όλη αυτή η ιστορία να αναστρέφεται,
να αναπλάθεται και να αλλοιώνεται διαρκώς».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΡΜΕΝΗΣ

«Σήμερα κανείς δεν δίνει εξηγήσεις»

«H ταινία βασανίζεται από την αγωνία “γιατί δεν ήρθε το καλύτερο αύριο;” για
το οποίο αγωνίστηκαν τόσες γενιές», σημειώνει ο Γιώργος Αρμένης, ο οποίος
παίζει στην ταινία έναν γερασμένο αντάρτη, και συνεχίζει: «Γιατί έγιναν όλα
σκόνη, τι συνέβη; Κανείς δεν μας εξήγησε ή φαίνεται ότι περνάμε καιρούς που
δεν χρειάζονται πλέον εξηγήσεις. Καθένας κάνει αυτό που νομίζει, κι ο καθένας
δεν είμαι εγώ ούτε εσείς. Είναι οι εκάστοτε κρατούντες ή οι σημερινοί
κρατούντες, με επικεφαλής τον πλανητάρχη και πέριξ αυτού. H ανάγκη για ένα
άλλο ήθος, ένα άλλο ψάξιμο και ένα γιατί χαρακτηρίζουν την ταινία του Τάσου
Ψαρρά. Πού πήγαν όλα και χάθηκαν; Τόσος κόπος, τόσο αίμα, τόσος ιδρώτας, τόση
δύναμη, τόσα πιστεύω, τόση ποίηση μέσα από αυτή τη γενιά πού πήγε;».

INFO

«H σκόνη που πέφτει» προβάλλεται στους κινηματογράφους «Απόλλων», «Τριανόν».
Μαζί και οι παλαιότερες ταινίες του Τάσου Ψαρρά «Εργοστάσιο» και «Καραβανσαράι».