Διαμάχη για τη Bεργίνα

Τμήματα εντυπωσιακής οχύρωσης της αρχαίας πόλης των Αιγών, (μήκους 56 μ.), στη Βεργίνα, με μια μικρή πύλη στη μέση του σωζόμενου τμήματος αποδεικνύουν για μια ακόμη φορά την ιστορική συνέχεια του μακεδονικού βασιλείου

Τα εντυπωσιακά ευρήματα του καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικου, το 1976,
χαρακτηρίστηκαν ως το «αρχαιολογικό εύρημα του αιώνα». Και όμως μετά τον
θάνατό του (το 1992) αμφισβητήθηκαν από τον συνεργάτη της τότε ανασκαφής,
καθηγητή σήμερα Παναγιώτη Φάκλαρη. H θέση του αντικρούστηκε τότε, όμως ο κ.
Φάκλαρης επανήλθε τώρα με εισήγησή του στην Αρχαιολογική Εταιρεία Αθηνών
υποστηρίζοντας ότι τα ευρήματα της Βεργίνας δεν αποδεικνύουν «ιστορική
συνέχεια» για την ύπαρξη της πόλης των Αιγών (της πρωτεύουσας των αρχαίων
Μακεδόνων) και ότι το μακεδονικό βασίλειο βρίσκεται μάλλον βορειότερα της
Βεργίνας – στους πρόποδες του Βερμίου.

Νέα, αλλά και παλαιότερα ευρήματα των αρχαϊκών χρόνων που παρουσίασαν οι
ανασκαφείς της Βεργίνας στο 18ο Αρχαιολογικό Συνέδριο στη Θεσσαλονίκη
ενισχύουν την αρχική υπόθεση και εξασφαλίζουν την ιστορική συνέχεια της
πρωτεύουσας των Μακεδόνων. Ο διαφωνών καθηγητής ήταν απών και ο
πολυαναμενόμενος επιστημονικός διάλογος δεν άνοιξε στο συνέδριο. Ανοίγει όμως
η κόντρα.

Ταφικά μνημεία που χρονολογούνται στο πρώτο μισό του 6ου π.X. αιώνα (περί το
550-600 π.X.) αλλά και τμήματα της εντυπωσιακής οχύρωσης της πόλης (μήκους 56
μ.) αποτελούν ευρήματα-μάρτυρες για την ιστορική συνέχεια. Αποδεικνύεται,
δηλαδή, η ανέγερση νέου τείχους πάνω σε προγενέστερο, στις ανασκαφές της
αρχαιολόγου Αγγελικής Κοταρίδη.

H συστάδα των 24 συλημένων τάφων με κτερίσματα (πήλινα κορινθιακά και αττικά
αγγεία και μετάλλινα αντικείμενα) και κυρίως η ανασκαφή των βάσεων του τείχους
που παραπέμπουν σε προϋπάρχον τείχος στο ίδιο σημείο (πωρόλιθοι μεγέθους
αντίστοιχου μ’ αυτούς που χρησιμοποιούνταν τον 5ο αιώνα π.X. αλλά όχι
αργότερα) σε συνδυασμό και με νομίσματα από την εποχή του Περδίκα οδήγησαν στο
συμπέρασμα ότι «βρισκόμαστε μπροστά στην παλιότερη ώς τώρα γνωστή οχύρωση της
μακεδονικής πόλης -οι Αιγές ήταν πόλη τειχισμένη από τον 5ο αιώνα», κατά την
Αγγελική Κοταρίδη.

Ανασκαφή στον χώρο του τείχους της Βεργίνας διενεργεί εδώ και τέσσερα χρόνια
(εκ μέρους του Πανεπιστημίου) και ο καθηγητής Παναγιώτης Φάκλαρης, χωρίς όμως
ποτέ να ανακοινώσει επίσημα τα ευρήματά του.

«H μέχρι τώρα απουσία ευρημάτων των πρώιμων αρχαϊκών χρόνων που κάποιοι
θεώρησαν αντεπιχείρημα για την ταύτιση της αρχαίας πόλης αποτελεί κενό της
έρευνας και όχι της ιστορίας», τονίζει η κ. Κοταρίδου. «Άλλωστε, δεν έχουμε
σκάψει παρά μόνο το 1/100 της νεκρόπολης και το 1/500 της πόλης».

«H ταύτιση της Βεργίνας με τις Αιγές αποτελεί τη μόνη λογική, συγκροτημένη και
σφαιρική ερμηνεία των ευρημάτων της», τονίζει από την πλευρά της η καθηγήτρια
– υπεύθυνη για την πανεπιστημιακή ανασκαφή της Βεργίνας – Χρυσούλα
Σαατσόγλου-Παλιαδέλη. «Στην επιστήμη δεν υπάρχουν αντίπαλα στρατόπεδα.
Υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις που τίθενται στην κρίση της επιστημονικής
κοινότητας», τονίζει. «Εκτιμώ ότι θα ήταν ουσιαστικότερη η συμβολή του κ.
Φάκλαρη στην επιστημονική συζήτηση αν αποφάσιζε να κοινοποιήσει επιτέλους το
εντυπωσιακό εύρημα που έχει την τύχη (ή την ατυχία;) να αποκαλύψει στο πλαίσιο
της πανεπιστημιακής ανασκαφής που διενεργεί με δαπάνες κρατικών κονδυλίων»,
καταλήγει η κ. Παλιαδέλη.

Οι ανασκαφές στη Βεργίνα άρχισαν το 1856 από τον Γάλλο αρχαιολόγο L. Heuzey,
συνεχίστηκαν από τον καθηγητή Κωνσταντίνο Ρωμαίο το 1937 και από το 1952 από
τον αείμνηστο Μανόλη Ανδρόνικο έως το καλοκαίρι του 1976, οπότε και άρχισε την
ανασκαφή της Μεγάλης Τούμπας.

«Ήταν η πιο απίστευτη ώρα της ζωής μου», δήλωνε στα «NEA» στις 15 Νοεμβρίου
του 1976 ο καθηγητής M. Ανδρόνικος για την αποκάλυψη των βασιλικών τάφων.
Ακολούθησαν, το 1978, η αποκάλυψη του τάφου του Πρίγκιπα, το αρχαίο θέατρο της
Βεργίνας και το ιερό της Εύκλειας (1982), ο τάφος της «Ευρυδίκης» (1987), το
Μητρώον της Βεργίνας (1990). «Δεν πρόκειται να βρούμε ξανά άλλα τέτοια
ευρήματα. Θα είναι ύβρις να κυνηγούμε άλλα ίδιας ποιότητας, το ίδιο
σημαντικά», δήλωνε ο Μανόλης Ανδρόνικος, λίγα χρόνια μετά τη μεγάλη αποκάλυψη.

Μια κατσίκα «μίλησε»

Το 2001 η ανακάλυψη μιας αιγός (κατσίκας) – σφράγισμα σε κεραμίδα οικήματος
κοντά στα τείχη της Βεργίνας – από την καθηγήτρια Στέλλα Δρούγου, ήρθε να
ενισχύσει και να επαναβεβαιώσει ως «λαλούν σύμβολον» (αίγα – Αιγές) την
ταύτιση της Βεργίνας με την πρώτη πρωτεύουσα της Μακεδονίας, τις Αιγές. «Τα
minimalia (μικρά ευρήματα) συχνά είναι σημαντικότερα των εντυπωσιακών, καθώς η
παρουσία τους συνδέει και ενισχύει επιστημονικά συμπεράσματα», έλεγε τότε η
καθηγήτρια Στέλλα Δρούγου.

«Ιδού οι Αιγές»

Δημήτρης Παντερμαλής (επί 35 χρόνια ανασκαφέας της δεύτερης μεγάλης
ιστορικής μακεδονικής πόλης, του Δίου): «Είναι θεμιτή η όποια επιστημονική
άποψη αρθρώνεται, αρκεί να τεκμηριώνεται. Σ’ ολόκληρο τον μακεδονικό χώρο δεν
έχουμε μέχρι σήμερα ανάλογης έκτασης και λαμπρότητας ευρήματα. H ύπαρξη του
ανακτόρου, η πυκνότητα των τάφων, η ποιότητα των ευρημάτων και των
τοιχογραφιών, το θέατρο και γενικότερα η αρχιτεκτονική αντίληψη συνηγορούν ότι
το κέντρο αυτό δεν θα μπορούσε να είναι άλλο από τις Αιγές».

Ασαφείς πολιτικές και επιστημονικές έννοιες…

Ως «άστοχη και τουλάχιστον ακατανόητη» χαρακτηρίζει την αναζωπύρωση της
συζήτησης για τη Βεργίνα, «όταν μάλιστα δεν προσκομίζει τίποτα νέο», η
καθηγήτρια και επί εννέα χρόνια (μετά τον θάνατο του M. Ανδρόνικου) υπεύθυνη
της πανεπιστημιακής ανασκαφής Στέλλα Δρούγου (παραιτήθηκε το 2001 και
αντικαταστάθηκε από την επίσης συνεργάτιδα του M. Ανδρόνικου Χρυσούλα
Σαατσόγλου).

«Σειρά ευρημάτων από την αρχαία πόλη των Αιγών γεφυρώνουν το περίφημο ιστορικό
κενό με τρόπο χαρακτηριστικό και συμπληρώνουν το πάζλ της εικόνας που βαθμιαία
αποκομίζουμε από την αρχαία πόλη των Αιγών», λέει η κ. Δρούγου. «Αρκεί βέβαια
να μπορεί κανείς να αναγνωρίζει και να ερμηνεύει ορθά τα ευρήματα. Από την
άλλη πλευρά, όλα αυτά τα χρόνια δεν εμφανίστηκε κανένα εύρημα ούτε κανένα νέο
επιχείρημα. Γιατί λοιπόν επανέρχεται στο προσκήνιο η ίδια συζήτηση και μάλιστα
σ’ ένα πλαίσιο “ασαφών πολιτικών και επιστημονικών εννοιών”; Μήπως θα ήταν
τιμιότερο για τους επιστήμονες να παραδώσουν επιτέλους στην επιστημονική
κοινότητα τα όποια ευρήματά τους, ώστε βαθμιαία να έχουμε το απαιτούμενο υλικό
για μια σοβαρή συζήτηση;».

H κυρίαρχη θέση

* Στη Βεργίνα εντοπίστηκαν οι Αιγές

* Τα ευρήματα (χρυσή λάρνακα, στεφάνι κ.λπ.) ταυτίζονται με την
πρωτεύουσα του μακεδονικού βασιλείου τον 3ο – 4ο αι. π.X.

* Σημαντικότατα ευρήματα είναι ο τάφος του Φιλίππου B’ (1976), η
πανοπλία και η ασπίδα του

* Ο εντοπισμός των Αιγών αποδεικνύει την ιστορική συνέχεια της
παρουσίας των Μακεδόνων στην περιοχή

* H γη της Βεργίνας εξακολουθεί να δίνει ευρήματα. Πολλά ανάγονται και
σε προγενέστερους αιώνες

H «αίρεση»

* H Βεργίνα δεν ταυτίζεται με τις Αιγές

* Ο οικισμός είναι μεταγενέστερος

* Οι τάφοι αποδίδονται σε επιφανείς Μακεδόνες, μεταγενέστερους του
Αλεξάνδρου, με πλούτο που έφεραν από την Ασία

* Οι αρχαίοι Μακεδόνες ήρθαν από την Ιλλυρία και εγκαταστάθηκαν στο
Βέρμιο, βορειότερα της Βεργίνας

* Δεν έχουν ανακοινωθεί οποιαδήποτε ευρήματα που να στηρίζουν την «αίρεση»

INFO

H Χρυσούλα Σαατσόγλου-Παλιαδέλη μιλά απόψε στις 19.30 με θέμα «Οι θησαυροί της
Βεργίνας: ψύχραιμη επισκόπηση ενός μεγάλου ευρήματος» στο Εθνικό Ίδρυμα
Ερευνών (Λεωφ. Βασ. Κωνσταντίνου 48, τηλ. 210-7273.501).