«H πολιτική δεν λύνει προβλήματα. Mάθετε να σκέφτεστε!»

H Λένα Διβάνη, ο Κώστας Ακρίβος, ο Θανάσης Χειμωνάς και ο Αλέξης Σταμάτης ήταν η πιο ομιλητική παρέα ανάμεσα στους Έλληνες συγγραφείς, οι οποίοι συνάντησαν τους Ισραηλινούς ομοτέχνους τους

Μια Ισραηλινή σκοτώνεται σε βομβιστική επίθεση Παλαιστινίων. Όταν όμως ο
ιατροδικαστής εξετάζει το πτώμα της, ανακαλύπτει ότι ο καρκίνος τής είχε φάει
τα σωθικά και ότι δεν της έμενε πολύς καιρός να ζήσει. Τι να κάνει τώρα; Να το
αποκαλύψει στον άντρα της ή όχι; Να του διαλύσει την εντύπωση ότι η ζωή του
καταστράφηκε από τους «τρομοκράτες»; Να του εξηγήσει ότι η ζωή όλων τους δεν
κρέμεται μόνο από το «Παλαιστινιακό» και ότι είναι λάθος να μένει κολλημένος
εκεί, ενώ έχει χρέος να τη φροντίζει;

Αυτό το διήγημα, το «Αυγό-έκπληξη» του 38χρονου Έτγκαρ Κέρετ, του «νέου Οζ»
από το Τελ Αβίβ, είναι μια εμπνευσμένη μεταφορά για το σύγχρονο Ισραήλ – μία
χώρα στην οποία διαρκώς αναφύονται καινούργια ηθικά διλήμματα. Πόσο μάλλον σε
κρίσιμες ώρες σαν τις τωρινές…

Την ώρα λοιπόν που φούντωναν στη Λωρίδα της Γάζας οι ανησυχητικές διαδηλώσεις
υπέρ των εποίκων, οι οποίοι αντιδρούν στην απόφαση του Ισραηλινού πρωθυπουργού
Αριέλ Σαρόν να εγκαταλείψουν την περιοχή, την ίδια ώρα που αναπτερώνονταν οι
ελπίδες για την παύση των εχθροπραξιών η οποία συζητείται αύριο στην
ισραηλινο-παλαιστινιακή σύνοδο κορυφής, μια μεγάλη αποστολή Ελλήνων συγγραφέων
(Ακρίβος, Γαλανάκη, Δάνδολος, Διβάνη, Μάτεσις, Μουρσελάς, Μπράμος, Σταμάτης,
Χειμωνάς, Χουλιαράκης), εκδοτών (Εστία, Καστανιώτης, Πατάκης, Ψυχογιός),
μεταφραστών (Κίμχι, Κοέν, Παπαδοπούλου) και δημοσιογράφων, μαζί με τη
διευθύντρια του Κέντρου Βιβλίου Κατρίν Βελισσάρη, συναντούσαν 20 Ισραηλινούς
ομολόγους τους, από τους πλέον προοδευτικούς (μεταξύ τους ο διάσημος Άμος Οζ,
ο Κέρετ και ο Παλαιστίνιος Σαγιέτ Κασούα που γράφει εβραϊκά). Και άνοιγαν μαζί
τους πέντε κύκλους συζητήσεων για τον παρεμβατικό ρόλο της λογοτεχνίας ως
αποκωδικοποιητή πολιτικών, ιστορικών, θρησκευτικών και κοινωνικών ζητημάτων.
Ό,τι πιο καίριο δηλαδή και επίκαιρο, κι ας μην έγινε επισήμως κανένας λόγος
για το «Παλαιστινιακό».

H «Συνάντηση» ήταν ανταπόδοση της περσινής Ελληνο-ισραηλινής Συνάντησης της
Καλαμάτας και οργανώθηκε υποδειγματικά από τον (εδώ και ενάμιση χρόνο) πρέσβη
του Ισραήλ στην Αθήνα, τον Ραμ Αβιράμ, πρώην δεξί χέρι του αρχηγού των
Εργατικών Σιμόν Πέρες, και από τη Νίλι Κοέν του Ισραηλινού Κέντρου Μετάφρασης,
με την εκτυφλωτική… απουσία της ελληνικής πρεσβείας.

Οι πρώτες συνεδριάσεις έγιναν στην αναπτυσσόμενη πολίχνη του Μιτσπέ Ραμόν,
στο κέντρο της ερήμου Νεγκέβ όπου κατοικεί μόνο το 5% του πληθυσμού (και ο
Οζ), και η τελευταία, στην ευαίσθητη Ιερουσαλήμ, η οποία εδώ και λίγους μήνες
προσπαθεί να βρει έναν φυσιολογικό ρυθμό ζωής. Μάλιστα την Παρασκευή που οι
Έλληνες επέστρεφαν στην Αθήνα, δέκα Ισραηλινοί διανοούμενοι, με πρωτοβουλία
του Νταβίντ Γκρόσμαν, προκαλούσαν την κυβέρνησή τους, υπογράφοντας μια ανοιχτή
επιστολή με την οποία ζητούσαν, ως εγγύηση των καλών προθέσεών της, την
επίσημη αναγνώριση από το Ισραήλ του ποσοστού των ευθυνών του για το δράμα του
παλαιστινιακού λαού. Κάτι που στα μάτια των σκληροπυρηνικών ισραηλινών τούς
κατέστησε αυτόματα «προδότες».

Ο Γκρόσμαν έχει δει δώδεκα φίλους του να σκοτώνονται από βομβιστικές επιθέσεις
τα τελευταία τέσσερα χρόνια, το παράδοξο όμως είναι ότι εξακολουθεί να
πιστεύει στην ειρήνη και επικρίνει τη συστηματική, καθώς λέει, αύξηση των
Ισραηλινών εποίκων στα κατεχόμενα εδάφη. «Δεν καταπολεμάς την τρομοκρατία με
ένα τείχος (σ.σ.: σαν το καινούργιο, του Σαρόν, στη Δυτική Όχθη), αλλά
καλλιεργώντας στους Παλαιστινίους την ελπίδα, την αξιοπρέπεια, την
εμπιστοσύνη», υποστήριζε στο αποχαιρετιστήριο δείπνο των Ελλήνων. «Φυσικά,
πάντα θα υπάρχουν και από τις δύο πλευρές εκείνοι που δυναμιτίζουν την ειρήνη.
H μετάβαση δεν θα είναι αναίμακτη…».

Το άλλο παράδοξο στο σημερινό Ισραήλ είναι ότι όλοι εκείνοι οι
αριστεροί διανοούμενοι που το 1982, μετά τις σφαγές των Παλαιστινίων στους
καταυλισμούς της Σάμπρα και της Σατίλα, είχαν συμμετάσχει στην τεράστια
διαδήλωση κατά του Αριέλ Σαρόν, σήμερα υποστηρίζουν τη διαλλακτική πολιτική
του στη Γάζα (την οποία παρομοιάζουν με ένα άλλο Σοβέτο). Κι ας φοβούνται
ορισμένοι ότι το τίμημα θα είναι να αναβληθεί επ’ αόριστον η αποχώρηση των
Ισραηλινών από τα κατεχόμενα εδάφη της Δυτικής Όχθης του Ιορδάνη. Αυτό έγινε
σαφές από τις εκτός προγράμματος συζητήσεις των Ισραηλινών συγγραφέων, όπως
και η μεγάλη αμφισβήτηση του Αραφάτ, τον οποίο οι περισσότεροι θεωρούν
εκμεταλλευτή του λαού του και υπονομευτή της ειρήνης. Το τι σημαίνει για τον
καθένα ειρήνη εξακολουθεί φυσικά να παραμένει ανοιχτό…

Πυροσβέστες και παράσιτα

Τελικά, ίσως ο Συγγραφέας να έχει πράγματι έναν ρόλο να παίξει σήμερα, και η
Λογοτεχνία ίσως να είναι ένα μεγάλο όπλο σε εποχές κρίσης. Αυτό τουλάχιστον
προέκυψε επί της ουσίας από την ελληνο-ισραηλινή συνάντηση συγγραφέων. «Όταν
ακούω από τους πολιτικούς έναν λόγο που γίνεται απάνθρωπος, όταν τους ακούω να
χρησιμοποιούν τη λέξη “παράσιτα” για τους διπλανούς μου, τότε νιώθω την ανάγκη
να υψώσω τη φωνή μου σαν πυροσβέστης της γλώσσας, επειδή ξέρω ότι σε λίγο θα
τους συμπεριφερθούν σαν να ήταν πράγματι παράσιτα», έλεγε ο Οζ.

ΑΤΑΚΕΣ

«Πέρασαν 40 χρόνια για να μιλήσουμε για το Ολοκαύτωμα»

Χάβα Πίνχας-Κοέν: «Αγαπώ τη χώρα μου, όμως δεν είναι ορθό πολιτικά να
πω ότι αγαπώ το Ισραήλ…»

Ρουθ Αλμόγκ: «Ένας πολιτικά στρατευμένος συγγραφέας, ο οποίος επιθυμεί
να καλλιεργήσει την τέχνη του, οφείλει να βρει έναν τρόπο να μιλήσει τόσο για
τη φρίκη όσο και για την ομορφιά».

Άμος Οζ: «Ο συγγραφέας οφείλει να είναι ξεδιάντροπος, να μιλά γι’ αυτά που
κρύβονται κάτω από τα ρούχα».

Σαβιόν Λίμπρεχτ: «Στο Ισραήλ χρειάστηκε να περάσουν 40 χρόνια ώσπου να
βρει η πεζογραφία τη φωνή της και να μιλήσει για το Ολοκαύτωμα».

Έτγκαρ Κέρετ: «Μερικές φορές οι Ισραηλινοί λειτουργούμε σαν εργοστάσιο
παραγωγής εθνικών καταστροφών. Όταν όμως επικεντρώνεσαι μόνο στις καταστροφές
υπεραπλουστεύεις τη ζωή. Ο συγγραφέας δεν πρέπει να πέφτει σ’ αυτήν την
παγίδα».

Ρέα Γαλανάκη: «Οι ρίζες, η παράδοση, η θρησκεία υπάρχουν άραγε ανεξάρτητα
από τις ερμηνείες μας;»

Λένα Διβάνη: «Στην Ελλάδα, η λογοτεχνία που στρέφει το βλέμμα της προς
τους οικονομικούς μετανάστες έχει φθάσει να τους παρουσιάζει σαν αγγέλους στην
προσπάθειά της να αποδώσει ποιητική δικαιοσύνη. H ισορροπία θα έρθει μόνον
όταν αρχίσουν κι εκείνοι να γράφουν συστηματικά».

Παύλος Μάτεσις: «Πατρίδα του γνήσιου συγγραφέα είναι ο εαυτός του».

Αμίρ Ορ: «H πολιτική δεν μπορεί να λύσει τα προβλήματά μας. Αυτό που
χρειαζόμαστε είναι να μάθουμε να σκεπτόμαστε. Εκεί μπορεί να μας βοηθήσει η
λογοτεχνία».

INFO

Αν ο Άμος Οζ («Ιστορία αγάπης και σκότους») είναι το ισραηλινό μπεστ σέλερ
στην Ελλάδα, ο Κώστας Μουρσελάς («Βαμμένα κόκκινα μαλιά») και ο Παύλος Μάτεσις
(«H μητέρα του σκύλου») είναι τα ελληνικά μπεστ σέλερ στο Ισραήλ. Πρόσφατα
κυκλοφόρησαν στα εβραϊκά Αλεξάκης, Παπαθανασοπούλου, Κοκάντζης, αλλά και
Πλάτων, Σαπφώ, ενώ επίκεινται Σώτη Τριανταφύλλου και Ρέα Γαλανάκη. Στα
ελληνικά κυκλοφορούν Γεοσούα, Γκρόσμαν, Κέρετ, Κάστελ-Μπλουμ, Κίμχι,
Ραμπινιάν, Ράινχαρτ και αναμένεται η Σαλέβ.