Tο Έξον Bαλντές σκοτώνει ακόμη

24 Μαρτίου του 1989, πορθμός Πρινς Γουίλιαμ, Αλάσκα. Το δεξαμενόπλοιο Έξον
Βαλντές προσκρούει σε έναν ύφαλο και τριάντα πέντε χιλιάδες τόνοι αργού
πετρελαίου διαρρέουν στη θάλασσα. H καταστροφή που υφίσταται το περιβάλλον
γίνεται αμέσως επώδυνα προφανής. Το κόστος για την ανθρώπινη ζωή μόλις τώρα
αποκαλύπτεται.

H Exxon προσέλαβε 11.000 ανθρώπους και δοκίμασε να καθαρίσει τους βράχους με σωλήνες, οι οποίοι εκτόξευαν, με μεγάλη πίεση, ζεστό νερό

«Πλήρης Αλήθεια και Εταιρικά Ψέματα: Το Κληροδότημα της Πετρελαιοκηλίδας του
Έξον Βαλντές. Αυτός είναι ο τίτλος του βιβλίου που κυκλοφόρησε πρόσφατα η δρ
Ρίκι Οτ, θαλάσσια βιολόγος και ένας από τους πρώτους ανθρώπους που έσπευσαν,
εκείνη την παγωμένη ημέρα του 1989, στον τόπο της καταστροφής. Σχεδόν 17.000
τετραγωνικά χιλιόμετρα ακτών καλυμμένα με πετρέλαιο. Χιλιάδες θαλάσσια
θηλαστικά, εκατοντάδες χιλιάδες θαλασσοπούλια, εκατομμύρια ψάρια, νεκρά. Ο
απολογισμός, όμως, δεν σταματά εδώ.

Κάθε νέα πετρελαιοκηλίδα ακολουθείται από νέους, μη δοκιμασμένους τρόπους
καθαρισμού. H Exxon, η ιδιοκτήτρια πετρελαϊκή εταιρεία, προσέλαβε 11.000
ανθρώπους και δοκίμασε να καθαρίσει τους βράχους με σωλήνες, οι οποίοι
εκτόξευαν, με μεγάλη πίεση, ζεστό νερό. H μέθοδος αποδείχθηκε αποτελεσματική –
κατά το ήμισυ. Διότι ναι μεν απομάκρυνε το πετρέλαιο, μαζί με αυτό όμως
«απομάκρυνε» οριστικά και όσα πουλιά και ψάρια είχαν επιζήσει. Επιπλέον, είχε
σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των εργατών – και αυτή είναι η κρυμμένη ιστορία.
Μετέτρεπε το πετρέλαιο σε μια λεπτή ομίχλη την οποία οι εργάτες εισέπνεαν. Το
τοξικό αυτό κοκτέιλ περιελάμβανε πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες –
χημικές ουσίες που περιλαμβάνονται στις πιο επικίνδυνες του κόσμου.

H Exxon δεν παρείχε καν στους εργάτες τον απαραίτητο προστατευτικό εξοπλισμό, την κατάλληλη κατάρτιση ή την πρέπουσα ενημέρωση όσον αφορά τους κινδύνους

H έρευνα. Όπως υποστηρίζει η Οτ, η Exxon δεν παρείχε καν στους εργάτες
τον απαραίτητο προστατευτικό εξοπλισμό, την κατάλληλη κατάρτιση ή την πρέπουσα
ενημέρωση όσον αφορά τους κινδύνους. Σύμφωνα με μια μετέπειτα έρευνα, το 70%
των εργατών καθαρισμού δεν εφοδιάστηκαν καν με προστατευτικές μάσκες. Δεν ήταν
όμως μόνον η έκθεση στο πετρέλαιο το πρόβλημα. Προκειμένου να το διασπάσει, η
Exxon χρησιμοποίησε λιπάσματα και άλλα βιομηχανικά χημικά. Ένα από αυτά ήταν
και το Inipol. Σύμφωνα με το Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας του, το Inipol έχει
διάφορες παρενέργειες: ζάλη, πονοκεφάλους, βλάβες στο αίμα και τους νεφρούς,
καθώς και αιματουρία.

Έπειτα από τριετή έρευνα, η Οτ ανακάλυψε πως 6.722 εργάτες καθαρισμού, δηλαδή
ένας στους δύο, εμφάνισαν αναπνευστικά προβλήματα και κατέληξε στο συμπέρασμα
πως υπάρχουν «αναμφισβήτητα άνθρωποι που πέθαναν, καθώς και άνθρωποι οι οποίοι
υποφέρουν από χρόνια προβλήματα υγείας». Το κατά πόσον οι άνθρωποι αυτοί θα
αποζημιωθούν, είναι κάτι περισσότερο από αβέβαιο. Πολλές αγωγές έχουν
κατατεθεί μέχρι σήμερα εναντίον της Exxon. Οι περισσότερες έχουν απορριφθεί
και μόνον ένας μικρός αριθμός εναγόντων αποζημιώθηκαν, κι αυτοί με μικρά ποσά.
Οι λόγοι είναι πολλοί. Δεν είναι εύκολο να αποδείξει κανείς στο δικαστήριο πως
τα προβλήματα υγείας του οφείλονται στη συγκεκριμένη πετρελαιοκηλίδα.Επιπλέον,
η Exxon έχει αρκετή οικονομική και νομική ισχύ ώστε να υπερασπίζεται σθεναρά
κάθε υπόθεση, ακόμα και στο Εφετείο. Στο μεταξύ, και σύμφωνα με την Οτ, 50-100
τόνοι πετρελαίου παραμένουν στον πορθμό Πρινς Γουίλιαμ. Καθώς το πετρέλαιο
αυτό διασπάται, συσσωρεύεται στην τροφική αλυσίδα.

H προστατευτική μάσκα δεν δούλευε

Όταν ο Ντον Μέλερ άκουσε για την πετρελαιοκηλίδα, ζήτησε άδεια από τη δουλειά
του για να βοηθήσει στο καθάρισμα. H ειδική προστατευτική μάσκα που του έδωσαν
«έπαψε να δουλεύει έπειτα από δύο τρεις ώρες». Την 1η Αυγούστου του 1989, η
αδιάβροχη στολή του σκίστηκε και ο Μέλερ εργάστηκε επί δύο ώρες με τα πόδια
του εκτεθειμένα. Οι άνθρωποι της Exxon τού είπαν πως το Inipol δεν ενείχε τον
παραμικρό κίνδυνο. Απομακρύνθηκε από τις παραλίες όταν βρέθηκε αίμα στα ούρα
του. Ο Μέλερ συνέχισε να παρουσιάζει προβλήματα χημικής ευαισθησίας και
νυχτερινές εφιδρώσεις για τα επόμενα χρόνια.

Του είπαν πως πεθαίνει

Ο πλοίαρχος Ρίτσαρντ Νέιτζελ εργάσθηκε στον καθαρισμό τρία χρόνια. «Δεν
μπορούσες να αναπνεύσεις κανονικά και τα μάτια σου έτρεχαν συνέχεια», θυμάται.
«Αυτό το πράγμα είναι εντελώς ακίνδυνο», του είπαν για το Inipol. «Μπορείς και
να το φας ακόμα, δεν θα πάθεις τίποτε», του είπαν για το Inipol. Στις αρχές
της δεκαετίας του 1990, εμφάνισε κι αυτός χρόνια συμπτώματα – διαταραχές του
αίματος, επιληπτικές κρίσεις, κρίσεις πανικού και βαριά κατάθλιψη, απώλεια
ισορροπίας, νυχτερινές εφιδρώσεις, προβλήματα όρασης και απώλεια μνήμης. Οι
γιατροί του τού έχουν πει πως πεθαίνει.

Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη