Θαύματα σε… γυμνούς δρόμους

Δρόμοι χωρίς φωτεινούς σηματοδότες, χωρίς πεζοδρόμια, χωρίς
προειδοποιητικές πινακίδες της Τροχαίας, χωρίς διαχωριστικές λωρίδες και
διαβάσεις! H εικόνα ξαφνιάζει κι όμως, όλα αυτά έχουν εφαρμοστεί και μάλιστα
με επιτυχία.

Κατά την άποψη του Χανς Μόντερμαν, μόνο όταν οι οδηγοί σταματήσουν να αναζητούν τα διάφορα προειδοποιητικά σήματα και αρχίσουν να ψάχνουν για τον συνάνθρωπο, θα καταστεί ασφαλέστερη η οδήγηση

Πρόκειται για ένα πρωτοποριακό σχέδιο. Εμπνευστής του, ο 59χρονος Ολλανδός
συγκοινωνιολόγος – μηχανικός, Χανς Μόντερμαν. H φιλοσοφία του είναι απλή και
συνάμα προκλητική: για να γίνουν οι κοινωνίες ασφαλέστερες και πιο ελκυστικές,
θα πρέπει πρώτα να απαλλαγούν οι δρόμοι από τα πολύχρωμα… «στολίδια» τους.
Και σε αυτά εντάσσονται κάθε είδους πινακίδες, τα φανάρια, οι διαβάσεις, ακόμη
και τα πεζοδρόμια. Κατά την άποψη του Μόντερμαν, μόνο όταν ο δρόμος γίνει
περισσότερο επικίνδυνος, μόνο όταν οι οδηγοί σταματήσουν να αναζητούν τα
διάφορα προειδοποιητικά σήματα και αρχίσουν να ψάχνουν για τον συνάνθρωπο, θα
καταστεί ασφαλέστερη η οδήγηση. Αυτό όμως προϋποθέτει και την ανάλογη στάση
ζωής, την ανάλογη συμπεριφορά.

«Όλα αυτές οι πινακίδες, τα σήματα, λένε στα αυτοκίνητα το εξής: αυτός είναι ο
χώρος σας και έχουμε οργανώσει την κατάσταση έτσι ώστε όσο η συμπεριφορά σας
ανταποκρίνεται στις επιταγές τους, δεν θα σας συμβεί τίποτε το αρνητικό. Όμως
αυτή η θέση είναι λάθος», υποστηρίζει ο Μόντερμαν.

Αόρατος μαέστρος. Στη δική του περίπτωση, το πείραμα πέτυχε.
Βρισκόμαστε σε μια διασταύρωση στο Ντράχτεν, κοντά στο Φρίσλαντ της Βόρειας
Ολλανδίας. Πατάει απότομα φρένο, κατεβαίνει από το αυτοκίνητό του και
δρασκελίζει τον δρόμο, χωρίς μάλιστα να ελέγξει αν κάποιο όχημα κατευθύνεται
στο σημείο το οποίο ετοιμάζεται να διασχίσει. Και… δεν συμβαίνει τίποτε. Δεν
κορνάρει κανείς, δεν του φωνάζει κανείς. Το αντίθετο: τα αυτοκίνητα μειώνουν
την ταχύτητά τους και περιμένουν τον Μόντερμαν να διασχίσει τον δρόμο.
Αυτοκίνητα, λεωφορεία, φορτηγά, μηχανές, πεζοί, όλα κινούνται εύκολα και
ήσυχα, σαν να τα κατευθύνει κάποιος αόρατος μαέστρος των δρόμων. «Ποιος έχει
προτεραιότητα;», ρωτά ρητορικά. «Δεν με νοιάζει. Ο κόσμος εδώ πρέπει να βρει
τον δρόμο του, να διαπραγματευθεί με τον τρόπο που γνωρίζει για τον εαυτό του,
να χρησιμοποιήσει τον εγκέφαλό του». Είναι αυτό που αποκαλεί ο πρωτοπόρος
μηχανικός «κοινός χώρος», ο χώρος που φιλοξενεί τους πάντες χωρίς να ορίζει.
«Ποτέ, σε κανέναν από τους δρόμους που σχεδίασα δεν έγινε κάποιο δυστύχημα»,
υποστηρίζει ο Μόντερμαν. Ήδη, οι πρώτες έρευνες συμφωνούν μαζί του.

H δουλειά του στο Φρίσλαντ ίσως δίνει μια πρόγευση για την εικόνα των
μελλοντικών ευρωπαϊκών δρόμων. Παρόμοια προγράμματα έχουν ήδη εφαρμοστεί
δοκιμαστικά στην Ισπανία, τη Δανία, την Αυστρία, τη Σουηδία και τη Βρετανία,
ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διορίσει μια επιτροπή ειδικών – μεταξύ των οποίων
και ο Μόντερμαν – για μια έρευνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι αυτοκινητόδρομοι φαίνεται πως ανήκουν σε άλλο κεφάλαιο. Κατά την άποψη του
Ολλανδού μηχανικού, τα προγράμματα τύπου «κοινός χώρος» μπορούν να εφαρμοστούν
μόνο σε συνδυασμό με τις κατάλληλες χωροταξικές μεταβολές σε καλά οργανωμένα
συστήματα. Και το ενδιαφέρον, προς το παρόν τουλάχιστον, στρέφεται κυρίως σε
αστικές, κατοικημένες ζώνες.

TA ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ούτε ένα δυστύχημα!

Πριν από τέσσερα χρόνια, το πείραμα των «γυμνών δρόμων» άρχισε να εφαρμόζεται
στην πόλη Κρίστιανσφελντ της Δανίας, σε μια διασταύρωση όπου σημειώνονταν
συνεχώς κυκλοφοριακή συμφόρηση και ατυχήματα με θύματα πεζούς. Από τότε, δεν
έχει σημειωθεί ούτε ένα θανατηφόρο δυστύχημα.

Θετικές είναι οι εντυπώσεις και από μια περιοχή στο Ουέστ Παλμ Μπιτς της
Φλόριντα, που υιοθέτησε πρόσφατα ένα ανάλογο πρόγραμμα. Είκοσι περιοχές της
Αγγλίας, μεταξύ των οποίων η γνωστή Εξιμπίσιον Ρόουντ του Λονδίνου, εξετάζουν
επίσης αυτή την ιδέα.

Το περιβάλλον. H χρονική συγκυρία είναι κατάλληλη γι’ αυτή τη νέα
προσέγγιση, καθώς η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας προέβλεψε πρόσφατα ότι τα
τροχαία δυστυχήματα θα γίνουν το τρίτο κατά σειρά αίτιο τραυματισμών μέχρι το
2020 αν δεν αλλάξει ο τρόπος που αντιμετωπίζεται η οδική ασφάλεια.

H λογική των «γυμνών δρόμων» είναι ότι οι οδηγοί ενθαρρύνονται να δίνουν
προσοχή όχι στα φώτα και στα σήματα, αλλά σε αυτά που συμβαίνουν γύρω τους,
και να προσαρμόζουν αναλόγως τον τρόπο που οδηγούν. Εάν ο οδηγός διαπιστώνει
ότι βρίσκεται κοντά σε ένα σχολείο ή σε μια αγορά, ενστικτωδώς μειώνει
ταχύτητα. Στο κάτω κάτω, κανείς δεν θέλει να σκοτώσει ένα παιδί.

Επιμέλεια: Ρένα Δημητρίου