Παράθυρο στα θαύματα του μέλλοντος

Χρονιά του Αϊνστάιν είναι η φετινή και επιστήμονες κάθε ειδικότητας θα
προσπαθήσουν ακόμα μία φορά να βελτιώσουν την καθημερινή μας ζωή με σπουδαία
επιτεύγματα.

Σύμφωνα με το επιστημονικό περιοδικό «New Scientist», ορισμένα από αυτά θα
συμβάλουν στη θεραπεία ασθενειών που ταλαιπωρούν εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ
άλλα θα μας βοηθήσουν να ανιχνεύσουμε τις απαρχές του κόσμου μας και να
φθάσουμε στην πολυπόθητη δημιουργία ζωής στο εργαστήριο. Ιδιαίτερης σημασίας
θα είναι οι εξελίξεις και στο μέτωπο του κλίματος και της προστασίας του
περιβάλλοντος, αφού από τον επόμενο μήνα θα αρχίσει επιτέλους η εφαρμογή του
Πρωτοκόλλου του Κιότο για τη μείωση των θερμοκηπικών αερίων, που υπογράφηκε το
1997.

ΕΤΟΣ ΑΪΝΣΤΑΪΝ

1905 – 2005. Όλα είναι σχετικά…

Εκδηλώσεις και σεμινάρια για να έρθει ο κόσμος πιο κοντά στην επιστήμη της Φυσικής θα οργανωθούν φέτος με αφορμή το «Έτος Αϊνστάιν»

Την περασμένη Τετάρτη ο καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ κήρυξε την έναρξη του
«Έτους Αϊνστάιν». Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη διατύπωση θεωριών του
Γερμανού φυσικού, οι οποίες άλλαξαν για πάντα τον τρόπο που βλέπουμε τον
κόσμο. Συμπληρώνονται επίσης 50 χρόνια από τον θάνατό του (1879 – 1955).
Συνέδρια και εκδηλώσεις έχουν προγραμματιστεί από Πανεπιστήμια και ερευνητικά
ιδρύματα σε κάθε γωνιά του κόσμου.

H γνωστή ιταλική εταιρεία κατασκευής ελαστικών, Pirelli, θα προσφέρει το ποσό
των 25.000 ευρώ σε όποιον καταφέρει να εξηγήσει μέσα σε πέντε λεπτά, τη θεωρία
της σχετικότητας, σε κοινό που δεν έχει επιστημονική κατάρτιση. Όποιος πάλι
θέλει θα μπορεί από τον υπολογιστή του στο σπίτι να χρησιμοποιήσει το
«σκρινσέιβερ» Eistein@home (http:
//einstein.phys.uwm.edu/) για ν’ αναζητήσει βαρυτικά κύματα. Ο Άλμπερτ
Αϊνστάιν προέβλεψε αυτές τις απειροελάχιστες πτυχώσεις στον χωροχρόνο και
μέχρι τώρα κανείς δεν τις έχει ανιχνεύσει άμεσα. Με το συγκεκριμένο
«σκρινσέιβερ», ο υπολογιστής θα μπορεί να κυνηγά τα κύματα με τη βοήθεια
δεδομένων από ειδικά τηλεσκόπια στις ΗΠΑ και τη Γερμανία.

Το «Έτος Αϊνστάιν» είναι μια ευκαιρία για τους επιστήμονες της Φυσικής να
αποδείξουν στο ευρύτερο κοινό το πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος αυτού του
κλάδου στην κατανόηση του κόσμου μας, αλλά και να θυμίσουν παράλληλα ότι όλα
όσα είπε ο μεγάλος φυσικός έχουν πρακτική εφαρμογή στη ζωή μας. Σύμφωνα με
κάποιους ειδικούς, για παράδειγμα, αν δεν υπήρχε η θεωρία της σχετικότητας τα
αεροπλάνα μπορεί να προσγειώνονταν μέχρι και 15 μίλια μακριά από το αεροδρόμιο.

ΤΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΟΥ ΚΙΟΤΟ

«Τράμπα» με τους ρύπους του άνθρακα

H εφαρμογή του Πρωτοκόλλου του Κιότο τον επόμενο μήνα αναμένεται να μειώσει την εκπομπή των αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούν δυσμενείς κλιματικές αλλαγές

Οι πάγοι λειώνουν, η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει, οι καιρικές συνθήκες
μεταβάλλονται και η μέση παγκόσμια θερμοκρασία σιγά σιγά αυξάνεται. H φετινή
χρονιά ίσως αποδειχθεί ορόσημο στη μάχη εναντίον των αλλαγών του κλίματος, που
φαίνεται να προκαλούν αυτές τις καταστάσεις.

Στις 16 Φεβρουαρίου αναμένεται να τεθεί σε ισχύ το Πρωτόκολλο του Κιότο, το
οποίο μεταξύ άλλων προβλέπει έως το 2012 τη δραστική μείωση – μέχρι και 95% –
έξι ειδών αερίων που προκαλούν τη δημιουργία του φαινομένου του θερμοκηπίου.
Βεβαίως το Πρωτόκολλο υπεγράφη το 1997, αλλά μόλις μετά την επικύρωσή του από
τη Ρωσία τον περασμένο Νοέμβριο έτυχε της απαιτούμενης στήριξης ώστε να
προχωρήσει η εφαρμογή του. Παρ’ όλα αυτά οι ΗΠΑ, οι οποίες ρυπαίνουν
περισσότερο από κάθε άλλη χώρα τον πλανήτη, αρνούνται να συμμορφωθούν.

Το Πρωτόκολλο του Κιότο πάντως δεν είναι μόνο αριθμοί. Προβλέπει τη μετατροπή
των ρύπων του άνθρακα σε εμπορεύσιμο αγαθό. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μια
χώρα που παράγει μεγαλύτερο αριθμό ρύπων απ’ ό,τι προβλέπει το Πρωτόκολλο
μπορεί να πληρώσει την κυβέρνηση μιας άλλης χώρας η οποία παράγει λιγότερους
ρύπους από εκείνους που της αναλογούν, ισορροπώντας έτσι τη διαφορά.

Άλλες κυβερνήσεις πάντως, όπως του Καναδά, ενθαρρύνουν τους πολίτες τους να
συμβάλλουν με πρωτοβουλία τους στη μείωση των εκπομπών του διοξειδίου του
άνθρακα, είτε ανακυκλώνοντας τα απορρίμματά τους είτε σβήνοντας τη μηχανή του
αυτοκινήτου τους όταν βρίσκονται ακινητοποιημένοι στην κίνηση.

ΔΕΙΚΤΗΣ ΘΑΝΑΤΩΝ

«Ζήσαμε περισσότερο!»

Κάθε χρόνο ο αριθμός των ηλικιωμένων που πέθαιναν ήταν συνεχώς μικρότερος

Φέτος είναι η πρώτη χρονιά από την εμφάνιση του ανθρώπινου πολιτισμού, δηλαδή
10.000 χρόνια πριν, που οι θάνατοι από φυσικά αίτια θα αρχίσουν να αυξάνονται.
H εκτίμηση ανήκει στα Ηνωμένα Έθνη και δεν χρειάζεται πανικός. Ας δούμε τι
έχει συμβεί. Στις προ-αγροτικές κοινωνίες ο δείκτης θανάτων από φυσικά αίτια
αυξανόταν συνεχώς επειδή οι άνθρωποι πέθαιναν χωρίς να προλάβουν να γεράσουν.
Αργότερα, με την πρόοδο της ιατρικής και την καλύτερη διατροφή, ο δείκτης
άρχισε σιγά σιγά να μειώνεται, καθώς κάθε χρόνο ο αριθμός των ηλικιωμένων που
πέθαιναν ήταν συνεχώς μικρότερος.

Φέτος, αναφέρουν οι ειδικοί του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ο αριθμός των
ηλικιωμένων που θα πεθαίνουν από φυσικά αίτια θα αρχίσει να αυξάνεται και θα
ξεπεράσει σταδιακά εκείνο των γεννήσεων. H προοπτική αυτή, λένε, θα συμβάλλει
και στη σταθεροποίηση της παγκόσμιας αύξησης του πληθυσμού, ο οποίος το 2075
εκτιμάται ότι θα φθάνει τα 9,22 δισεκατομμύρια.

ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΟΣ ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ

Άνθρωποι ξεχασμένοι εκεί πάνω…

Πολλά χρόνια δουλειάς χρειάζεται ακόμα ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός . Τα διαστημικά λεωφορεία, πάντως, θα πετάξουν ξανά ύστερα από πολύν καιρό το καλοκαίρι

Κρίσιμη χρονιά για το μέλλον του διαστημικού λεωφορείου, του Διεθνούς
Διαστημικού Σταθμού, αλλά και της ίδιας της NASA είναι το 2005. H υπηρεσία
περνά ένα μεγάλο διάστημα αναδιάρθρωσης και αλλαγών στη λειτουργία της μετά
την καταστροφή του Κολούμπια. Φέτος, οι αποστολές του διαστημικού λεωφορείου
αναμένεται να ξεκινήσουν πάλι τον Μάιο ή τον Ιούνιο, με προορισμό τον πολύπαθο
διαστημικό σταθμό, που έχει λίγο ξεχαστεί.

Οι Ρώσοι καλύπτουν το κενό της NASA με δικές τους αποστολές – προμήθειες για
τους κοσμοναύτες – όμως δεν είναι αρκετές. Το έργο ολοκλήρωσης ήδη έχει μείνει
πολύ πίσω, καθώς χρειάζονται 24 ακόμα ταξίδια στον σταθμό για να τοποθετηθεί
και η τελευταία βίδα. H πρώτη θα γίνει στις 8 Δεκεμβρίου. Νωρίτερα, όμως, θα
γίνουν δύο αποστολές του λεωφορείου με αναγνωριστικό χαρακτήρα, για μια πιο
ομαλή μετάβαση στο Διάστημα.

Τελευταία ημερομηνία του χρονοδιαγράμματος για την ολοκλήρωση του διαστημικού
σταθμού είναι το 2010. Το τελευταίο ταξίδι θα σημάνει και το κύκνειο άσμα του
διαστημικού λεωφορείου, που εμφανίστηκε στον ορίζοντα τη δεκαετία του ’70, κι
έκανε την πρώτη αποστολή το 1981. Το πρόβλημα είναι ότι η ΝΑΣΑ δεν έχει
προγραμματίσει καμία πτήση μετά τον Δεκέμβριο, προτιμώντας να αφήσει τα
πράγματα να εξελιχθούν βήμα προς βήμα, με πρώτη προτεραιότητα την ασφάλεια.

ΚΟΣΜΙΚΕΣ ΑΚΤΙΝΕΣ-«TEPATA»

Αλλόκοτα αντικείμενα στο Διάστημα;

Οι πηγές των ακτίνων μπορεί να προέρχονται ακόμη και από την έκρηξη υπερσυμπιεσμένων σωματιδίων

Ανάμεσα στον καταιγισμό των υποατομικών σωματιδίων που βομβαρδίζουν τη Γη από
το Διάστημα, υπάρχουν και ορισμένα «τέρατα». Είναι σωματίδια υπερ-υψηλής
ενέργειας, δηλαδή 100.000 δισεκατομμύρια φορές πιο… αγριεμένα απ’ ό,τι τα
τυπικά σωματίδια που εκπέμπονται από τη ραδιενέργεια. Ουδείς γνωρίζει τι
είδους είναι αυτά τα σωματίδια ούτε και από πού προέρχονται, αλλά φέτος οι
επιστήμονες ευελπιστούν να μάθουν. Αν αποκαλυφθεί λοιπόν η ταυτότητα αυτών των
υπερ-υψηλής ενέργειας κοσμικών ακτίνων (UHECRs), ενδεχομένως να ακολουθήσει η
ανακάλυψη αλλόκοτων αντικειμένων στο Διάστημα. Την απάντηση θα μας δώσει το
αστεροσκοπείο Pierre Auger στην Αργεντινή. Πρόκειται για μια πολύ μεγάλη
διάταξη τηλεσκοπίων και ανιχνευτών γεμάτων με νερό που καλύπτουν έκταση 3.000
τετραγωνικών χιλιομέτρων, σε μια τοποθεσία που βρίσκεται 1.000 χιλιόμετρα
δυτικά του Μπουένος Άιρες. Όταν μια κοσμική ακτίνα χτυπά ένα άτομο στην
ατμόσφαιρα, τότε ξεπροβάλλουν σαν πυροτέχνημα άλλα σωματίδια που καταλήγουν
στο έδαφος. Το αστεροσκοπείο στην Αργεντινή θα επιχειρήσει να ανιχνεύσει τόσο
τον φθορισμό που προκαλούν στον αέρα τα σωματίδια όσο και τα ίδια τα σωματίδια
τα οποία πέφτουν, ώστε να κατανοηθούν η ενέργεια και ο τόπος προέλευσης της
συγκεκριμένης κοσμικής ακτινοβολίας. Κάποιοι αστρονόμοι λένε ότι οι πηγές των
ακτίνων μπορεί να προέρχονται ακόμη και από την έκρηξη υπερσυμπιεσμένων
σωματιδίων που δημιουργήθηκαν μια απειροελάχιστη στιγμή μετά τη Μεγάλη Έκρηξη.

ΤΡΕΝΟ ΣΤΟΝ AEPA

Οι Κινέζοι προχωρούν παρά το υπέρογκο κόστος

Το τρένο μαγνητικής αιώρησης φτάνει στο κέντρο της Σαγκάης με ταχύτητες 430 χιλιομέτρων την ώρα

Το 2005 θα δείξει αν το επιβατηγό τρένο μαγνητικής αιώρησης συνεχίσει να…
πετά ή θα πέσει τελικά στο έδαφος. H αλήθεια είναι ότι έχει χάσει ύψος
τελευταία, μια που αντιμετωπίζει αρκετά προβλήματα σε όλο τον κόσμο, λόγω
υπέρογκου κόστους. Αν είναι να προχωρήσει, αυτό θα γίνει στην Κίνα, όπου το
πρώτο τρένο λειτουργεί πιλοτικά στη Σαγκάη, από το αεροδρόμιο στο κέντρο της
πόλης. Σε γραμμές μήκους 30 χιλιομέτρων το τρένο αιωρείται, αναπτύσσοντας
ταχύτητες 430 χιλιομέτρων την ώρα. Φέτος, τα δρομολόγια θα επεκταθούν σε 24ωρη
βάση. H κινεζική κυβέρνηση αναμένεται να κατασκευάσει μία νέα γραμμή μήκους
170 χιλιομέτρων από τη Σαγκάη στο θέρετρο του Χανγκτζού, ενώ σκέφτεται ακόμα
και τη δημιουργία ενός δικτύου 1.300 χιλιομέτρων, από το Πεκίνο στη Σαγκάη. H
Κίνα είναι και η τελευταία ελπίδα, καθώς Γερμανία και Ταϊβάν ακύρωσαν τα δικά
τους σχέδια, λόγω κόστους. Το δίκτυο στη Σαγκάη κόστισε ένα δισεκατομμύριο
δολάρια. Παράλληλα, οι ΗΠΑ δεν έχουν αποφασίσει ακόμα τη δική τους απάντηση.
Όμως, καμία από τις έξι προτάσεις που έχουν γίνει στην Αμερική δεν έχει
εγκριθεί και το Κογκρέσο μπορεί να βάλει φέτος το μαγνητικό τρένο για πάντα
στο συρτάρι.

H ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ

Οι πρώτες θεραπείες είναι εδώ…

Μερικοί πιστεύουν πως εφέτος θα δούμε τη μεγαλύτερη στιγμή της ιατρικής, μετά
την ανακάλυψη των αντιβιοτικών. Την πετυχημένη εφαρμογή δηλαδή της μεθόδου
παρέμβασης RNA (RNAi). Πρόκειται για μία τεχνική που μας επιτρέπει να
αναβοσβήνουμε τους διακόπτες διαφόρων γονιδίων όποτε θέλουμε. Ήδη βρίσκεται
στο στάδιο των κλινικών δοκιμών και τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται μέσα
στον χρόνο. Αν πετύχουν, θα ξεκινήσει μία νέα εποχή θεραπείας σωρείας
ασθενειών, από καρκίνο μέχρι καρδιοπάθειες και λοιμώξεις.

Το RNAi είναι ένα σύστημα φυσικής άμυνας εναντίων των ιών, που το συναντάμε σε
όλο το φάσμα του φυτικού και ζωικού βασιλείου. Ο τρόπος που ενεργοποιείται το
μετατρέπει σε ένα πολύ ισχυρό όπλο για τη θεραπεία ασθενειών που προκαλούνται
από γονίδια. Το πρώτο φάρμακο που έφθασε στις κλινικές δοκιμές προορίζεται για
την καταπολέμηση της εκφύλισης της ωχράς κηλίδας στον αμφιβληστροειδή του
ματιού, η συνηθέστερη αιτία τύφλωσης στη Δύση και μάλιστα χωρίς θεραπεία. Στη
χειρότερη μορφή της, η ασθένεια προκαλεί αιμορραγία από τα αγγεία κάτω από τον
αμφιβληστροειδή. Το φάρμακο Cand5 σταματά τη διαρροή στην πηγή της. Άλλες
θεραπείες έχουν πάρει σειρά: για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, την
ασθένεια του Πάρκινσον και τα υψηλά επίπεδα χοληστερίνης.

Κι ακόμα…

Το ανθρωποειδές χόμπιτ (εδώ σε καλλιτεχνική απεικόνιση) μπορεί να αλλάξει την ιστορία της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους

* Πολλές ομάδες προσπαθούν να δημιουργήσουν
ζωή από την αρχή, βρίσκοντας τα απαραίτητα εκείνα γονίδια που υποστηρίζουν ένα
απλό ζωντανό κύτταρο και συναρμολογώντας έτσι ένα μίνι γονιδίωμα. Ίσως ο Κρεγκ
Βέντερ να είναι έτοιμος φέτος να ανοίξει τον διακόπτη της ζωής.

* Ρεκόρ ταχύτητας θα επιχειρήσει να κάνει
μία μη επανδρωμένη πτήση υπερηχητικού αεροσκάφους πάνω από την έρημο της
Νότιας Αυστραλίας τον Σεπτέμβριο. Στόχος, να πετάξει 10 φορές γρηγορότερα από
την ταχύτητα του ήχου.

* Διεθνής ομάδα επιστημόνων θα συμμετέχει
στην πρώτη αποστολή που θα μελετήσει σε βάθος τα αίτια και την έκταση της
αραίωσης των πάγων στην Ανταρκτική. Αν ανακαλύψουν ενδείξεις μακροχρόνιας
τήξης, τα επίπεδα των θαλασσών μπορεί να ανέβουν ψηλότερα από τις μέχρι τώρα
προβλέψεις.

* Στους επόμενους μήνες, Αυστραλοί και
Ινδονήσιοι ανθρωπολόγοι θα ανακοινώσουν λεπτομερείς αναλύσεις για τα λείψανα
του Homo Florensiensis, το μίνι ανθρωποειδές – σε μέγεθος χόμπιτ – που
ανακάλυψαν τον Οκτώβριο στην Ινδονησία. Αναμένεται νέος γύρος στον πόλεμο για
την καταγωγή του ανθρώπου, την αναχώρησή του από την Αφρική, αλλά και το τι
σημαίνει να είσαι άνθρωπος.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου