Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Εάν υπάρχει μια πρωτόγνωρη αλλαγή που σημαδεύει την ελληνική πραγματικότητα
μετά το 1990, αυτή είναι η παρουσία των εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών. Το
1989 θα ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς την Ελλάδα ως χώρα υποδοχής
μεταναστών. Σήμερα είναι δύσκολο να την φανταστεί χωρίς μετανάστες. Οι
μετανάστες (ανάμεσα στους οποίους και ο γράφων) ήρθαν απρόσκλητοι. Τώρα όμως
είναι και θα είναι εδώ. Στην ύπαιθρο και στην πόλη, στους παιδικούς σταθμούς
και στα σχολεία, στα βενζινάδικα και στα σούπερ μάρκετ, στις πολυκατοικίες και
στις πλατείες. Υπάρχουν και συνυπάρχουν. Κάπου επιτυχώς, κάπου προβληματικά,
κάπου σβήνοντας την προηγούμενη ταυτότητά τους, κάπου αποκτώντας μια διπλή
ταυτότητα, κάπου δημιουργώντας μεικτά ζευγάρια, κάπου στη «θαλπωρή» του
ταυτοτικού γκέτο. Φαινόμενα γνωστά, που οι άλλες χώρες της Ευρώπης τα έζησαν
πριν από δεκαετίες. H Ελλάδα τα βιώνει τώρα.

***

Οι μετανάστες είναι στις νομαρχίες και στους δήμους. Είναι κυρίως εδώ.
Περιμένουν την άδεια παραμονής που αργεί πολύ. Και όταν έρχεται, συχνά είναι
ληγμένη. Ξέρετε πώς νιώθει ένας μετανάστης που παίρνει στα χέρια του, ύστερα
από πολύμηνη αναμονή, μια ληγμένη άδεια παραμονής; Νιώθει ένα τίποτε. Νιώθει
σαν να του λένε: «Εσύ θέλεις να νιώθεις μια κανονική ανθρώπινη ύπαρξη, αλλά
δεν είσαι!»… Οι μετανάστες είναι και αλλού. Είναι στις οθόνες μας. Συνήθως,
βγάζουν είδηση όταν προκαλούν τον φόβο ή (πιο σπάνια) τον οίκτο. Και οι ίδιοι
οι δημοσιογράφοι, όπως προκύπτει από πρόσφατη έρευνα, παραδέχονται ότι
προσεγγίζουν με κυνισμό την πραγματικότητα των μεταναστών… Από την άλλη,
ειδήμονες περί του θέματος λένε πως έτσι κι αλλιώς τα MME θα αλλάξουν τη στάση
τους προς τους μετανάστες. Διότι, εκτός των άλλων, οι μετανάστες είναι νέοι
και καταναλώνουν. Όχι όπως οι κάτοικοι του Παλαιού Ψυχικού, αλλά καταναλώνουν.
Γίνονται εν ολίγοις και αυτοί καταναλωτές. Ίδωμεν…

***

Σε κάθε περίπτωση, σήμερα οι μετανάστες «μοιράζονται» το παρόν και το μέλλον
με τους Έλληνες συντοπίτες τους. Βρίσκονται παντού. Απουσιάζουν όμως από τον
δημόσιο διάλογο. Μιλάμε αρκετά για τους μετανάστες, συζητάμε ελάχιστα για τους
μετανάστες, δεν συζητάμε καθόλου με τους μετανάστες. (Ακόμα και εκείνοι που
καλοβλέπουν τους μετανάστες, συνήθως θέλουν οι μετανάστες να μεταφράζουν στη
γλώσσα τους τις ανακοινώσεις που εκείνοι βγάζουν υπέρ των μεταναστών…). Πριν
από μερικές εβδομάδες η Διάσκεψη των Υπουργών Εσωτερικών της E.E. πρότεινε στα
κράτη-μέλη να κατοχυρώσουν το δικαίωμα ψήφου για τους μετανάστες στις
δημοτικές εκλογές. Ούτε ένα μικρό – μικρότατο έστω – πάνελ είδαμε να συζητεί
περί αυτού. «Είναι νωρίς να συζητούμε τέτοια πράγματα» – μας λένε – «γιατί δεν
είναι έτοιμη η ελληνική κοινωνία». Και πώς θα προετοιμαστεί η κοινωνία χωρίς συζήτηση;

Το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι

Διαβάζω μόνο ένα απόσπασμα από την ετήσια έκθεση της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών
Κοινοτήτων (16/07/2004): «H συμμετοχή στην πολιτική διαδικασία λήψεως
αποφάσεων αποτελεί σημαντικό επίσημο βήμα για την παροχή στους ξένους υπηκόους
των ίδιων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων με τους υπηκόους της E.E. και τα
περισσότερα από τα 25 κράτη-μέλη έχουν ήδη παραχωρήσει ορισμένα εκλογικά
δικαιώματα σε μετανάστες στο τοπικό επίπεδο». Ανάμεσα στα «περισσότερα
κράτη-μέλη» δεν είναι η Ελλάδα. Μπορεί όμως να υπάρξει ένταξη των μεταναστών
χωρίς τη συμμετοχή τους στα πολιτικά και τα κοινωνικά δρώμενα; Μπροστά στην
πρόκληση της μετανάστευσης, υπάρχουν δύο απαντήσεις: ένταξη ή γκετοποίηση.
Ποια από τις δύο θα επιλέξουμε; Τις προάλλες, εν όψει του Συνεδρίου του, το
ΠΑΣΟΚ ανακοίνωσε πως οι μετανάστες στην Ελλάδα θα έχουν το δικαίωμα του
εκλέγειν και του εκλέγεσθαι στα όργανα και τις επιτροπές του κόμματος.
Πρόκειται για μια θαρραλέα και πρωτοπόρο πολιτική κίνηση, που προσεγγίζει τους
μετανάστες με όρους δημοκρατίας και όχι φόβου ή φολκλοροκρατίας. Επιτέλους…

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος