ΓIΩPΓΟΣ BEΛTΣΟΣ H Οδύσσεια μιας «έντιμης ήττας»

«H ποιητική για μένα», λέει ο Γιώργος Βέλτσος, «είναι μια σωματολογία που, όμως, δεν είναι καθόλου ηδονιστική»

Σ’ ένα καίριο σημείο της ποιητικής του συλλογής «Σκιά», ο Γιώργος Βέλτσος
μιλάει για τον θάνατο του παππού του, πριν από πολλά χρόνια, στη Μύκονο: «Κι
όλα ν’ αποκαλύπτονται μπροστά απ’ το κρεβάτι/ όπου ο παππούς απέκρουε
πεισματικά αέρα για να τελειώσει γρήγορα/ Ανεπνοιά, ονόμαζε τότε το
μακροβούτι/ όταν παλληκαρόπουλο πέρναγε απ’ τα ύφαλα ένα παλιό σερνίκι/ Να
επιστρέψει στα νερά» (…)

Το μακροβούτι του κοινωνιολόγου πανεπιστημιακού που έγινε ποιητής, πάει όλο
και πιο μακριά, στα βάθη των νερών της γέννησής μας. Τώρα κυκλοφορεί η δέκατη
ποιητική του συλλογή (σε δώδεκα χρόνια) με τίτλο «Πρέπει, άκων, να χαρώ!»
(Ίνδικτος), ενώ μαζί της και η «Σκιά» (βιβλίο του 2002 από τον Ίκαρο)
διεκδικεί ένα νέο, ξεχωριστό φως: εκδίδεται δίγλωσση, ελληνικά και αγγλικά,
από την Ίνδικτο, σε μετάφραση Ντέιβιντ Κόνολι.

«Καθοριστικό στοιχείο της τοπογραφίας του ποιήματος παραμένει η
θάλασσα, που προσφωνείται και ως ομηρικός πόντος», είχε πει σε ομιλία του για
τη «Σκιά» (που περιλαμβάνεται στην έκδοση, μαζί με πρόλογο του μεταφραστή και
κριτικές των Έκτορα Κακναβάτου και Χάρη Ράπτη) ο N. Δ. Μαρωνίτης. Και σημείωνε
ως παραπομπές και συνθετικά πρότυπα του ποιήματος, κείμενα του Παλαμά (τη
«Φοινικιά»), του Σικελιανού (τον «Αλαφροΐσκιωτο»), του Σεφέρη (τον «Ερωτικό
λόγο»), του Βαλερί, του Βερλέν, του Τζόις, του Ναμπόκοφ, του Φλομπέρ, του
Έλιοτ.

Ετούτη όμως «η σκηνοθεσία μιας προσωπικής Οδύσσειας», σύμφωνα με τον
χαρακτηρισμό του Δημήτρη Μαρωνίτη, που «έχει πρότυπο την ομηρική» και δεν
είναι μόνο «αυτοβιογραφική» αλλά «έχει και αντικειμενικό εκτόπισμα», δεν
αποδέχεται ότι το ταξίδι έχει ως στόχο ένα τελικό νικηφόρο αποτέλεσμα. «Μόνος
στόχος η έντιμη ήττα», λέει στα «NEA» ο Γιώργος Βέλτσος. «Ο θάνατος υπάρχει
στο κέντρο της ποίησης. Αυτός είναι ο κυρίαρχος», λέει. Ο Ρενέ Σαρ ονομάζει
τον θάνατο «εναντιολόγο»: «Στο κέντρο της ποιήσεως, ένας εναντιολόγος σε
περιμένει. Είναι ο κυρίαρχός σου. Αγωνίσου έντιμα εναντίον του».

Ο Γιώργος Βέλτσος αντιλαμβάνεται τον ποιητή ως «ιστρίωνα», «έναν κατ’ εξοχήν
ερμηνευτή ψυχών χωρισμένων από τα σώματά τους ή σωμάτων χωρισμένων από τις
ψυχές τους». Ως κάποιον δηλαδή που έχει καταλάβει ότι «το ίδιον σώμα δεν
εξασφαλίζει την ίδια ψυχή». Επομένως, «μέσα από τον ποιητή-ιστρίωνα
οδηγούμαστε όχι σε Θεοφάνεια αλλά σε παθοφάνεια! Το σώμα οδηγείται στην
παθοφάνειά του. Και η ποίηση, από τη flexion (κάμψη, ευλυγισία) περνάει στη
reflexion (αναστοχασμός και κατοπτρισμός)».

Και η μετενσάρκωση; A, ίσως υπάρχει κι αυτή, λέει ο Γιώργος Βέλτσος. Με
τη διαφορά ότι μπορεί να νοηθεί μόνο στο ανθρώπινο όλον, εκεί όπου – λίγο πριν
από τον θάνατο – κάθε μέλος γίνεται ξανά αξεδιάλυτο τμήμα του συνολικού
σώματος της ανθρωπότητας. «H αιώνια επιστροφή είναι όλον που αποτελείται από
διαζευγμένα μέλη, από αποκλίνουσες σειρές», λέει ο Ντελέζ. Και ο Κολοφσκί,
άλλος συγγραφέας αναφοράς για τον σημερινό Βέλτσο, προσθέτει: «H ζωή που
επαναλαμβάνεται ατελεύτητα για να συλλάβει εκ νέου τον εαυτό της μέσα στην
πτώση της, ως εάν κρατούσε την αναπνοή της, σε μια στιγμιαία σύλληψη της
απαρχής της». Ανεπνοιά, όπως θα έλεγαν και στη Μύκονο.

«Μετράω τις επιπτώσεις…»

«Είμαι σε μια περίοδο της ζωής μου πριν από το τέλος, που μετράω τις
επιπτώσεις της ποίησης επάνω στο σώμα μου», λέει ο Γιώργος Βέλτσος. «H
ποιητική είναι για μένα μια σωματολογία», καθώς «μόνο το λεπτεπίλεπτο σώμα του
ποιητή είναι ικανό να εισπράξει όλους τους κραδασμούς και μπορεί να δεχθεί τη
διαταρακτική δράση των παθών».

INFO

Γιώργος Βέλτσος «Σκιά Shadow», μτφ Ντέιβιντ Κόνολι, Εκδ. Ίνδικτος, τιμή: 15
ευρώ.

Γιώργος Βέλτσος «Πρέπει, άκων, να χαρώ!», Εκδ. Ίνδικτος, τιμή: 10 ευρώ.