MIKHΣ ΘEΟΔΩPAKHΣ «Mας έχει διαβρώσει η υποκουλτούρα»

«H απαξίωση των πνευματικών αξιών άρχισε κατά την εποχή της χούντας. Με όπλο τον άκρατο λαϊκισμό, ξεκίνησε το ροκάνισμα κάθε ωραίου και αληθινού που είχαν χαρίσει στον λαό οι προηγούμενες γενιές», υποστηρίζει ο Μίκης Θεοδωράκης

«Ο πολιτισμός μας πλήττεται από την εισβολή της υποκουλτούρας, της χυδαιότητας
και του λαϊκισμού. H κατάσταση είναι δύσκολη για μας, γιατί όλα αυτά δεν ήρθαν
μόνο από έξω, αλλά κυρίως από μέσα, φοβάμαι δε ότι έχουν διαβρώσει τον
“οργανισμό” της πλειοψηφίας του λαού μας και μάλιστα βλέπω τα πράγματα να
γίνονται ολοένα και πιο άγρια… Ακόμα κι αν κλείσουμε τα μάτια, η τηλεόραση
είναι πανταχού παρούσα, για να μας θυμίζει και να μας δείχνει ποιοι είμαστε.
Γι’ αυτό δεν βλέπω στον ορίζοντα καμία διέξοδο».

Ο Μίκης Θεοδωράκης, με αφορμή τις παραστάσεις προς τιμήν των 80 χρόνων του,
από απόψε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, μιλάει στα «NEA» για το τραγούδι, τη
μουσική, τον πολιτισμό, τη ζωή του και σχολιάζει τα σύγχρονα προβλήματα:

«H μεγάλη απαξίωση των πνευματικών και ηθικών μας αξιών δεν είναι σημερινό
φαινόμενο. Άρχισε στην εποχή της χούντας – που βάσταξε επτά ολόκληρα χρόνια.
Γυρίζοντας στην Αθήνα μετά το 1974 πιθανώς να ήμουν ο μόνος που έθεσα ως πρώτο
στόχο για τη νέα εθνική πολιτική τον πολιτισμό. Έκανα συναυλίες, εκδηλώσεις,
δηλώσεις, πρωτοβουλίες με αποκορύφωμα το KINHMA Πολιτισμού και Ειρήνης που
ιδρύσαμε μαζί με τον Ανδρέα Λεντάκη. Όμως κανένα κόμμα, καμιά εφημερίδα,
κανένας δήμος, είτε άλλη μαζική οργάνωση, δεν είχε συνειδητοποιήσει τον
κίνδυνο. Έτσι, το αποτέλεσμα ήταν να περάσουν και να δεσπόσουν ακέραιος στη
νέα εποχή ο σάπιος κόσμος και οι σάπιες νέες “αξίες” και “αισθητικές” της
εποχής της χούντας. Σαν ένα παλιρροϊκό κύμα, σαν ένα τσουνάμι, ήρθε και τα
σκέπασε όλα έως σήμερα. Όσοι επιζήσαμε είναι γιατί άλλοι σκαρφαλώσαμε στις
κορυφές των δένδρων και άλλοι γιατί είμαστε πιασμένοι από κορμούς δένδρων
περιμένοντας στο μέσον του πελάγου όπως ο μικρός της Σρι Λάνκα να μας γλιτώσει
κανένα… ιαπωνικό πλοίο».

Ποια ήταν τα γεγονότα και οι λόγοι που σας οδήγησαν στη δεκαετία του ’50 να
ασχοληθείτε με το λαϊκό τραγούδι;

«Οι γονείς μου με δίδαξαν να αγαπώ την Ελλάδα και να κάνω πάντοτε το χρέος μου
απέναντί της. Από την άλλη πλευρά, η φύση με προίκισε με την ανάγκη να
τραγουδώ και να κάνω μουσική. Κι αυτά τα τρία βασικά στοιχεία με συνόδευσαν
και με συνοδεύουν από την πρώτη στιγμή που συνειδητοποίησα ποιος είμαι, πού
είμαι και γιατί είμαι. Έτσι μπορώ να πω ότι άρχισα να κάνω πολιτική και
μουσική από τα 12 χρόνια μου, τότε που έγραψα το πρώτο μου τραγούδι και
οργάνωσα την πρώτη ομάδα των συμμαθητών μου για ευγενείς στόχους.

Τη δεκαετία του ’50 και μετά, συνέβη να γίνω γνωστός. Όμως θεωρώ κορύφωση της
πολιτικής και μουσικής μου δραστηριότητας όσα έκανα και όσα έγραψα-συνέθεσα
την προηγούμενη δεκαετία ως ανώνυμος πολίτης-συνθέτης. Όταν, λ.χ., την περίοδο
της Κατοχής και των Δεκεμβριανών υπήρξα στην Αθήνα παρτιζάνος. Όταν με πήγαν
δύο φορές εξορία στην Ικαρία και στη συνέχεια στη Μακρόνησο. Και όταν στα
1948, ανάμεσα σε δυο εξορίες, αγωνιζόμουν παράνομα στη φοβερή Αθήνα του
Εμφυλίου, κυνηγημένος σαν αγρίμι, χωρίς στέγη και τροφή. Εν τούτοις μέσα σ’
αυτήν τη θύελλα δεν υπήρξε στιγμή που να μη γράψω μουσική. Και μάλιστα από
ορισμένες πλευρές, την καλύτερη που έγραψα έως τώρα. Έργα συμφωνικά για μεγάλη
ορχήστρα, είτε έργα μουσικής δωματίου. Και όλα αυτά μόνο με τη σκέψη μου,
χωρίς καμία βοήθεια, χωρίς πιάνο φυσικά, αφού εκεί όπου βρισκόμουν παράνομος
και κυνηγημένος, είτε εξόριστος στα χωριά της Ικαρίας είτε τέλος στη
Μακρόνησο, δεν μπορούσα να έχω τέτοιες πολυτέλειες. Και αυτά όλα τα έκανα και
τα έγραψα με τη σκέψη μου για τον ελληνικό λαό, ο οποίος επιτέλους μερικά από
αυτά θα τα γνωρίσει για πρώτη φορά χάρη στις επετειακές συναυλίες που θα
γίνουν στο Μέγαρο και αλλού».

Πώς νιώθει σήμερα στα 80 χρόνια του ο Μίκης Θεοδωράκης, ως μουσικός και ως
άνθρωπος;

«Σε σχέση με ό,τι έγινε έως τώρα, δεν μπορεί παρά να είμαι ικανοποιημένος. Και
για τους στόχους μου ως πολίτη και για την απήχηση του έργου μου ως συνθέτη.
Σε σχέση όμως με ό,τι θα μπορούσε και θα έπρεπε (κατά τη γνώμη μου) να γίνει,
νιώθω μέσα μου έναν βαθύ πόνο, πίκρα και απογοήτευση. Γιατί βιώνοντας από
κοντά τις προσπάθειες και τις θυσίες του ελληνικού λαού τα τελευταία 60
χρόνια, πιστεύω ότι δώσαμε πολλαπλάσια απ’ όσα τελικά αξιωθήκαμε να έχουμε.
Ενώ κι εγώ, ως συνθέτης, παρήγαγα έργο επίσης πολλαπλάσιο απ’ αυτό που μπόρεσε
(ή που άφησαν…) να φθάσει ώς το πλατύ ελληνικό κοινό. Πάντως, τελικά, πρέπει
να πω ότι νιώθω όμορφα, γιατί το κύριο, δηλαδή η σχέση μου με τους Έλληνες
είναι βαθιά και ουσιαστική. Τουλάχιστον μου αναγνωρίζουν τις… καλές μου
προθέσεις, ακόμα και όταν με τις επιλογές μου στενοχωρούσα κατά καιρούς μερικούς…».

«Έζησα όπως το σχεδίασα: Ελεύθερος»

Για το γεγονός ότι στη δικτατορία κατόρθωνε να συνδυάζει τις ιδιότητες του
μουσικού, του αγωνιστή, του πολιτικού και του κοινωνού, ο Μίκης Θεοδωράκης
δίνει τη δική του εξήγηση:

«Υπήρξα πάντοτε γνήσιος και αληθινός. Δεν καταδέχτηκα ποτέ να πω ψέματα, να
βάλω ξένα προσωπεία, να κολακέψω ή να παρακαλέσω. Δεν ζήτησα ποτέ από κανέναν
τίποτα. Και όλα αυτά τα έκανα όχι τόσο από καθήκον και μόνο, αλλά γιατί βασικά
με ευχαριστούσαν. Ιδιαίτερα χαιρόμουν τις μεγάλες δυσκολίες, τα αδιέξοδα, τους
κινδύνους, τα διλήμματα. Τότε που θα έπρεπε να πάρω κρίσιμες και επικίνδυνες
αποφάσεις. Και κυρίως να τις πάρω μόνος, με πλήρη και απόλυτη προσωπική
ευθύνη. Ένιωθα τότε σαν να είχα φτερά και να πετούσα ελεύθερος ενάντια σε
ανέμους, σε θύελλες και σε… τσουνάμι. Με λίγα λόγια έζησα όπως ακριβώς το
σχεδίασα από τα εφηβικά μου χρόνια να ζήσω: Ελεύθερος!».