Eμπορικότητα και αθωότητα

Ένα καίριο γνώρισμα της ζωγραφικής του Φασιανού είναι η αίσθηση «θείας κοινωνίας» που δίνει κάθε έργο, φτιαγμένο από το «αίμα και το σώμα» της τοπικής καλλιτεχνικής παράδοσης, την οποία «σκηνογραφεί» μ’ ένα άκρως επικοινωνιακό γραφίστικο layout, ενεργοποιώντας εν τέλει το συλλογικό μας υποσυνείδητο σαν οπτική προσευχή… (φωτογρ. από την αναδρομική έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη)

«Μα πού τα είχε τόσα πολλά καλά έργα;», αναρωτιόμαστε περπατώντας στην
καλοστημένη – επιτέλους! – αυτήν έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης, που
επιμελήθηκε η κυρία Έ. Αγαθονίκου, η κυρία M. Λαμπράκη-Πλάκα και ο ίδιος ο
ζωγράφος. Από τα πρώτα παιδικά σχέδια μέχρι τις πρόσφατες, πολυάνθρωπες
συνθέσεις στο «Πανόραμα των Αθηνών», με την ανθρώπινη φόρμα ν’ αλλάζει
εξωτερικά σύνορα, «πλασμένη όπως το ζυμάρι της μάνας», αρχικά εξπρεσιονιστική,
κατόπιν στυλιζαρισμένη σαν από αρχαίο αγγείο ή από βυζαντινή τοιχογραφία, αλλά
πάντα με την αστείρευτη δροσιά που μόνο ο Φασιανός ξέρει να δίνει σε κάθε
έργο, έστω κι αν έχει το έχει ξαναζωγραφίσει χιλιάδες φορές!

H έκθεση ξεπερνά τον ζωγράφο, αφού τα μορφοπλαστικά συστατικά των έργων και η
τεράστια δημοτικότητά τους αφορούν την τέχνη μας συνολικά.

Ποιότητα και Εμπορικότητα: «Πόσα έργα μπορεί να φιλοτέχνησε στη ζωή
του;», αναρωτιόμαστε έκπληκτοι μπροστά στην υψηλότατη αντιπροσωπευτικότητα των
πινάκων και με τη βεβαιότητα ότι υπάρχουν ακόμη μερικές χιλιάδες που δεν
περιλαμβάνονται. Όλα περιέχουν εκείνο το σαφέστατο γνώρισμα που κάνει και τον
αδαέστερο να γνωρίζει την υπογραφή πριν την δει. Ο Φασιανός έχει το ισχυρότερο
branding, όσο κι αν η ανάλυση επιμέρους συστατικών μπορεί εύκολα να καταθέσει
ονόματα – Ντιμπιφέ, Πικάσο, Μποτέρο, Τσαρούχης, Βασιλείου – που τον επηρέασαν,
άλλοι με τις φόρμες κι άλλοι με τη θεματολογία της καθημερινότητας. Το
«χαρμάνι» του Φασιανού είναι «λογότυπος» εθνικών διαστάσεων, άλλωστε
αναγνωρίζεται ως ελληνική ζωγραφική διεθνώς και χωρίς αμφιβολίες για το ότι
είναι τέχνη σύγχρονη κι όχι φολκλόρ! Μα πώς γίνεται;

Ατομικότητα και Παράδοση: Ένα καίριο γνώρισμα της ζωγραφικής του είναι
η αίσθηση «θείας κοινωνίας» που δίνει κάθε έργο, φτιαγμένο από το «αίμα και το
σώμα» της τοπικής καλλιτεχνικής παράδοσης. Ο Φασιανός οδηγεί τον θεατή του σε
συμμετοχή υποτασσόμενος ο ίδιος ταπεινά στο επικοινωνιακό περιεχόμενο, στη
«δημοσιογραφική» – λαϊκή θεματολογία, την οποία «σκηνογραφεί» μ’ ένα άκρως
επικοινωνιακό γραφίστικο layout. Όλα αυτά μαζί δρουν ως αποτελεσματική
ενεργοποίηση συλλογικού υποσυνειδήτου, σαν ομαδική προσευχή «υπέρ των
κεκοιμημένων», στο πνεύμα της συλλογικότητας που ορίζει η ρωμαίικη παράδοση,
με τον ζωγράφο ως ιερέα που μας χορταίνει με τους πολλαπλασιαζόμενους ιχθύς ή
(σε άλλον κώδικα) τον «τεχνίτη» (και όχι επώνυμο ζωγράφο) που συνεχίζει
ταπεινά τους «μη-σπουδαγμένους» Π. Ζωγράφο, Θεόφιλο ή Σπαθάρη.

Λογιότητα και Αθωότητα: Το να είσαι ταυτόχρονα ποιητικός συμπυκνωτής
της κοινής λαϊκής μνήμης αλλά και κατασκευαστής-πωλητής της «μετάληψης»
(δηλαδή πολλαπλασιασμένων έργων τέχνης) μοιάζει αντιφατικό. Είναι; Χωρίς ακόμη
να κουράζει ή να γίνεται kitsch, ο Φασιανός είναι ο εμπορικότερος – μετά τον
Σπ. Βασιλείου – νεοέλληνας ζωγράφος, με «λογότυπο» που ανταγωνίζεται σε
αναγνωρισιμότητα την ίδια την Τζοκόντα!

H δημοτικότητά του μοιάζει με τη χριστουγεννιάτικη εμπορικότητα. Στο
μάρκετινγκ εμπορικότητα σημαίνει «μέσω πραγμάτων» επικοινωνία, αποδοχή της
υλικότητας των ιδεών. Όταν ο ίδιος ο Μεσσίας ενσαρκώνεται σε ύλη, γιατί όχι
και η τέχνη με τα δημοφιλή έργα; Το πνεύμα των ημερών δεν χάνει απ’ όσα
πνευματικότερα (πιο «νηστίσιμα») θα ήθελε η δική μας παράδοση ή και ο Ντίκενς.

Προσωπική Μαρτυρία: Έχω ζήσει τον Φασιανό στη διαδικασία της μαγικής
του μεταμόρφωσης – όχι ακόμη στο πνεύμα του Σκρουτζ πάντως – μόλις πριν να
έχει διαπραγματευθεί σκληρά την πώληση έργων του και αμέσως μετά να «τινάζει
από πάνω του» τέτοιες «χυδαίες» έγνοιες και να ρίχνεται πάνω στα χαρτιά του –
ανάμεσα σε φασολάδες και ρέγκες, στου «Φλέσουρα» – μουγκρίζοντας σαν παιδί σε
αλάνα παιχνιδιού, για να ξαναπλάσει τη φιγούρα ενός αθώου νέου, μ’ εκείνο το
βλέμμα ενατένισης, σαν από άγαλμα σε πλατεία ή σαν από υπνοβάτη που μόλις πριν
ονειρευόταν την Ιστορία. Ο «μαγικός παράγοντας» – που θα έλεγε ο
αφηγηματολόγος Βλ. Προπ – στον Φασιανό-ποιητή είναι αυτή η απίστευτη δύναμη να
αθωώνεται ξανά και ξανά, αναγεννώμενος μόλις ακουμπήσει χρώματα πάνω στον
στίβο της άδειας επιφάνειας, με το «μαγικό άγγιγμα της πινελιάς» – touche το
λένε οι ζωγράφοι – και να μετατρέπει σε συλλογική σημαία ό,τι φτιάξει. Μια
αίσθηση νικηφόρου Διγενή, που παλεύει στα σύνορα παράδοσης και ατομικότητας,
ευρυθμίας και δημιουργικής απόκλισης.

H έκθεση με λίγα λόγια

* Ενδιαφέρει τον μέσο φιλότεχνο; 10

* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 9

* Είναι τα έργα αντιπροσωπευτικά της συνολικής προσφοράς του 9

* Επικοινωνιακή ανάρτηση έργων, μουσειακός κατάλογος 9

8, 9, 10 = Ζώνη υψηλών επιδόσεων

6, 7 = Αξιοσημείωτη εξέλιξη

5 = Τα συνηθισμένα

INFO

Αλέκος Φασιανός, «Μυθολογίες του Καθημερινού», αναδρομική, Εθνική Πινακοθήκη,
τηλ.: 210-7235.937, έως 28 Φεβρουαρίου.