YΠΟΔIΟIKHTHΣ MAPKΟΣ Aρχίστε την επανάσταση με την πένα!

Για τον «υποδιοικητή Μάρκος» (subcomandante Marcos), τα γνωστά στοιχεία είναι

σε γενικές γραμμές τα εξής: φοράει μάσκα, καπνίζει πίπα, έχει ινδιάνικα

βραχιόλια και ένα ρολόι σε κάθε χέρι, όπως ο Τσε Γκεβάρα. Συνηθίζει να λέει

ότι με αυτή την αμφίεση οποιοσδήποτε Μεξικανός μπορεί να γίνει Μάρκος.

Εμφανίζεται μόνο τη νύχτα και συνήθως έφιππος. Έχει φορητό υπολογιστή που τον

φορτίζει κάθε φορά που έρχεται ένας δημοσιογράφος, συγγραφέας ή τουρίστας να

τον συναντήσει. Βάζει το καλώδιο στον αναπτήρα των αυτοκινήτων.

Είναι Ινδιάνος; Αυτό είναι σαφές. Δεν είναι. Είναι Μεξικανός αστός που

κινητοποιήθηκε με σύνθημα την κοινωνική δικαιοσύνη και την ισότητα. Μιλάει για

καταπίεση 500 χρόνων των κρεολών πάνω στους Ινδιάνους και για τα δεινά της

νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Είναι όμως αυτός που λέει η μεξικανική

κυβέρνηση ότι είναι; Δηλαδή ένας πρώην καθηγητής Φιλοσοφίας, ονόματι Ραφαέλ

Γκιγιέν; Μάλλον ναι. Ο ίδιος πάντως αρνήθηκε να το επιβεβαιώσει στη συνέντευξη

που έδωσε προ ετών στον Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν, και η οποία έγινε βιβλίο.

Είπε απλώς ότι ένα προπαγανδιστικό βιβλίο που κυκλοφόρησε με τίτλο «Μάρκος: η

μεγαλοφυής απάτη» τού κατέστρεψε το… σεξ-απίλ. Εκεί τον ταύτιζαν με τον γιο

ενός επιπλοποιού ονόματι Γκιγιέν, κάτι που δεν του άρεσε διότι μειωνόταν η

σαγηνευτική του δύναμη στις γυναίκες: «… Μου κατέστρεψε τη γυναικεία

αλληλογραφία… Πρέπει να πείσω τις θαυμάστριές μου ότι δεν είμαι τόσο

άσχημος!» σχολίασε.

Αλλά η στρατηγική του δεν ήταν τόσο η απόκρυψη της πραγματικής του

ταυτότητας ούτε μέσω της μάσκας να δημιουργήσει τη δυνατότητα σε κάθε Ινδιάνο

να γίνει ένας Μάρκος. Ο υποδιοικητής γνωρίζει στην εντέλεια την τέχνη της

επικοινωνίας. Το είπε και στον Μονταλμπάν:

«Κανείς δεν μας κοίταζε όταν είχαμε πρόσωπο ακάλυπτο, ενώ τώρα μας βλέπουν

επειδή έχουμε πρόσωπο καλυμμένο». Ο Μονταλμπάν επιβεβαιώνει την αξία του

επιχειρήματος αφηγούμενος τα λόγια ενός συγγραφέα από τη Γουατεμάλα, όπου οι

Ινδιάνοι αντιπροσωπεύουν το μισό πληθυσμό της χώρας: «Τους έβλεπα από μικρός

στο σπίτι μου, στο υπηρετικό προσωπικό, τους συναντούσα στον δρόμο. Ποτέ δεν

είχα σκεφτεί ότι είναι άνθρωποι σαν τους άλλους»…

Ωστόσο, ο Μονταλμπάν δεν φαίνεται να έχει αμφιβολία για την ταυτότητα

του Μάρκος: «Έχει μεγάλα χέρια, παλάμη ροζιασμένη από τόσες περιπλανήσεις στη

ζούγκλα εδώ και περισσότερα από δεκατρία χρόνια, αλλά δάχτυλα καθηγητή

Φιλοσοφίας στην κρίσιμη στιγμή της εξήγησης του καντιανού “ως εάν”» έγραψε.

Πάντως, το πρόσωπό του ούτε εκείνος το είδε. Και δεν το είδε ούτε ο Πάκο

Ιγνάθιο Τάιμπο II (για συντομία ΠΙΤ Ντος, τα βιβλία του κυκλοφορούν στα

ελληνικά από την Άγρα), με τον οποίο συγγράφουν από κοινού ένα αστυνομικό

μυθιστόρημα – για τον συντονισμό τους ανταλλάσσουν επιστολές. Το μυθιστόρημα

δημοσιεύεται σε συνέχειες κάθε Κυριακή στην αριστερή μεξικανική εφημερίδα «Λα

Τζιορνάδα». Διεθνή πρακτορεία και εφημερίδες συναγωνίζονται ποιος θα δώσει την

καλύτερη εξήγηση για τα κίνητρα του Μάρκος. Να είναι η αρχή νέων

κινητοποιήσεων των Ινδιάνων; Να θέλει να του δοθεί λίγος ακόμη χρόνος

δημοσιότητας;

Αν και ποτέ δεν ξέρεις με τους Λατινοαμερικανούς επαναστάτες, ο Μάρκος, άλλοτε

ηγέτης του ένοπλου αγώνα των Ινδιάνων, είχε μιλήσει για τις προθέσεις του σε

ανύποπτο χρόνο.

«Βάλτε στην άκρη τα μαχαίρια κι αρχίστε να ακονίζετε τη γλώσσα!», είχε πει σε

ένα πλήθος 5.000 ανθρώπων το 2001 στην Πόλη του Μεξικού. H συγκέντρωση είχε

γίνει έξω από το Κογκρέσο, με την άδεια του νέου τότε προέδρου της χώρας

Βισέντε Φοξ και ήταν η κατάληξη μιας μεγάλης πορείας 3.000 χλμ. Το κίνημα των

Ζαπατίστας, που είχε ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου 2004, ημέρα της εισόδου του

Μεξικού στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, έμπαινε πλέον σε πιο ήπια φάση.

Ο υποδιοικητής Μάρκος έχει άλλωστε δημοσιεύσει σε εφημερίδες πολιτικά

κείμενα υπό διάφορες μορφές, μέχρι και σε ποίηση. Πολλά από τα κείμενα αυτά

κυκλοφόρησαν και στην Ελλάδα σε βιβλίο (Ροές). Αστυνομικό ωστόσο δεν είχε ώς

τώρα γράψει. H συγγραφή του τον επανέφερε, βέβαια, στο προσκήνιο, είναι όμως

και ένα είδος βιβλίου εξαιρετικά κατάλληλο για πολιτικοκοινωνική κριτική. Αυτό

αποδεικνύεται και από το εξής περιστατικό: στελέχη του μεξικανικού υπουργείου

Εσωτερικών, όταν μαθεύτηκε ότι θα δημοσιευτεί το εν λόγω μυθιστόρημα,

επισκέφθηκαν τον Τάιμπο λέγοντάς του ότι θα ήθελαν να μοιραστούν μαζί του τις

απόψεις τους για την επαρχία Τσιάπας. «Τους είπα ότι κάτι τέτοιο δεν μ’

ενδιαφέρει, εντούτοις τους προέτρεψα να το κάνουν αν πράγματι το ήθελαν»,

είπε.

Συνέντευξη σε κορμούς δέντρων

Ας δούμε πώς περιγράφει ο Μονταλμπάν τη συνάντησή του με τον Μάρκος. Το

μυθιστόρημα θα το είχαν γράψει μαζί, αν τον πρώτο δεν τον προλάβαινε ο

θάνατος. «Με παρέλαβε ένας κουκουλοφόρος λοχαγός των Ζαπατίστας, με έβαλε πάνω

σε άλογο – δεν ξέρω ιππασία – και με οδήγησε σε ένα ξέφωτο του δάσους. Εκεί

ξεπρόβαλε ο Μάρκος με μία γυναίκα, και οι δύο φυσικά φορούσαν κουκούλα. H

γυναίκα θα παρακολουθήσει τον εσφαλμένο τρόπο καθόδου μου από το άλογο, με

λάθος πόδι, πράγμα που θα οδηγήσει τον Μάρκος να κάνει χρέη ιπποκόμου μέχρι

του σημείου να αποτρέψει σχεδόν την πτώση μου. Πάνω σε ένα αυτοσχέδιο τραπέζι

από ελαφρούς κορμούς δένδρων προγραμματίζουμε δύο τρεις συναντήσεις, ενώ ο

Μάρκος φέρνει το κασετόφωνό του μήπως χρειαστεί και περιεργάζεται τον χειρισμό

του δικού μου με την προσοχή υπαλλήλου του πολυκαταστήματος El Corte Ingles,

τμήμα εικόνα και ήχος».

Μηνύματα α λα… Μπιν Λάντεν

H πρόθεση του Μάρκος, πάντως, δεν είναι να γίνει Μπιν Λάντεν, αν αυτό

φοβούνται. Γιατί οι δύο συγγραφείς πιστεύουν πιο πολύ στη χρήση του ονόματος

του Μπιν Λάντεν παρά στην ύπαρξή του. Στο δεύτερο επεισόδιο που δημοσιεύτηκε

στην εφημερίδα ένας δολοφονημένος αριστερός της δεκαετίας του ’70 στέλνει

μηνύματα σε τηλεφωνητές κρατικών αξιωματούχων, λέγοντας ότι τα μηνύματα του

Μπιν Λάντεν κατασκευάζονται σε ένα στούντιο στο Μπέρμπανκ της Καλιφόρνιας.

Τα επεισόδια ένα, τρία και πέντε διαδραματίζονται στη ζούγκλα της Τσιάπας

και γράφονται από τον Μάρκος. Τα δύο, τέσσερα και έξι στην Πόλη του Μεξικού

και γράφονται από τον Τάιμπο. Στο έβδομο επεισόδιο οι ήρωες – ντετέκτιβ των

παράλληλων ιστοριών συναντιούνται στο Μνημείο της Επανάστασης, στην Πόλη του

Μεξικού, μπροστά στους τάφους του Πάντσο Βίγια και του Λάζαρο Καρντένας, του

προέδρου που το 1938 εθνικοποίησε την πετρελαϊκή βιομηχανία. «Δεν ξέρω ποια

είναι τα κίνητρα του Μάρκος», λέει ο Τάιμπο, «το δικό μου είναι όμως να δείξω

ότι και η Πόλη του Μεξικού είναι ζούγκλα».

INFO

Υποδιοικητής Μάρκος, «Ιστορίες του Γερο-Αντώνιο», μτφ. Γιώργος Καρατζάς,

Εκδόσεις Ροές, σελ. 160, τιμή: 12 ευρώ.

Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν, «Μάρκος, η επανάσταση και οι καθρέφτες», μτφ. Λήδα

Παλαντίου, Εκδόσεις Καστανιώτης, σελ. 217, τιμή: 16,64 ευρώ.