Η ΤV ροκανίζει το σανίδι

Οι άνθρωποι του θεάτρου πολύ συχνά αναφέρονται στο κοινό σαν ένα πλάσμα με ένα
κεφάλι και πολλά χέρια και πόδια. Αυτό το τερατώδες υποκείμενο είναι το
άθροισμα θεατών που επιλέγουν και βλέπουν την ίδια στιγμή μία παράσταση. Η
αντίληψη πως κάθε θέατρο έχει το κοινό του διαμορφώθηκε μεταπολεμικά. Για
παράδειγμα, στις παραστάσεις της κυρίας Κατερίνας, ένα αστικό κοινό πήγαινε να
δει το καλό παίξιμο του ηθοποιού, που φορούσε το κομψό ρούχο της εποχής, και
να το σχολιάσει στο περιβάλλον του. Ενώ ο Κουν πρόσφερε ανατρεπτικές ανησυχίες
σε θεατές που είχαν διάθεση να σκεφτούν μετά την παράσταση.

Στην εποχή μας, καθώς η τηλεοπτική εικόνα επεμβαίνει στην κουλτούρα των
θεατών, η φυσιογνωμία του κοινού αμβλύνεται. Συγχρόνως, καθώς η παραστασιακή
τέχνη διαφοροποιείται και διευρύνεται, το θεατρόφιλο κοινό, ακολουθώντας τον
προβληματισμό των ίδιων των δημιουργών, ανακατατάσσεται. Έτσι μιλάμε για «το
κοινό του Βογιατζή», «το κοινό του “Αμόρε”», του Φασουλή, του Κιμούλη κ.λπ.,
ενώ τα θέατρα του λεγόμενου κέντρου – των mainstream παραστάσεων – και το
Εθνικό διατηρούν τη δύναμή τους γιατί συντηρούν σταθερό κοινό, που καλύπτει με
την προσέλευσή του τις παραγωγές τους.

Κώστας Γεωργουσόπουλος: «Το ενδιαφέρον είναι πως αν δεν υπάρχουν λαϊκές παραστάσεις ή επιθεωρήσεις μένουν αζήτητα τα εισιτήρια της Εργατικής Εστίας»

Ο Κώστας Γεωργουσόπουλος ξεχωρίζει την ήρα από το στάρι με κοινωνικά και
ταξικά κριτήρια: «Για κάθε τέχνη υπάρχει κοινό και μη κοινό. Κοινό ονομάζεται
κάθε συνειδητή ομάδα που επιλέγει να συμμετάσχει σε μια καλλιτεχνική δημόσια
εκδήλωση, ανεξάρτητα από τη συχνότητα των επισκέψεων. Μη κοινό είναι οι
θεατές, ακροατές ή επισκέπτες καλλιτεχνικών γεγονότων που τυχαία,
συμπτωματικά, περιστασιακά ή αναγκαστικά παρακολουθούν π.χ. μια θεατρική
παράσταση».

Διαιρεί το κοινό σε κείνο που επιλέγει το θέατρο για να περάσει κάποιες
ευχάριστες ώρες (είναι το μεγαλύτερο και μορφωτικά αποτελείται από αποφοίτους
του Δημοτικού και του Γυμνασίου) και σε εκείνο που αναζητεί στο θέατρο ιδέες,
προβληματισμούς και αισθητικές προτάσεις (είναι το μικρότερο, νεανικότερο
(ανεξαρτήτως… ηλικίας) και ανωτέρας μορφώσεως. «Στην παρούσα κρίση του
θεάτρου το κοινό που κυριαρχεί είναι το δεύτερο, γι’ αυτό και η κρίση είναι
αναλογικά μεγάλη στο εμπορικό λεγόμενο θέατρο. Πάντως ανεξαρτήτως κατηγορίας η
πλειονότητα των θεατών είναι γυναίκες σε ποσοστά πάνω από 65% και ηλικιακά
ώριμες, συνήθως συνταξιούχοι, εκπαιδευτικοί, δικηγόροι, γιατροί, υπάλληλοι
υπουργείων, ελεύθεροι επαγγελματίες. Το νεανικό κοινό, σε μικρό ποσοστό αλλά
σε μεγάλη πυκνότητα, θα το βρει κανείς σε πειραματικές παραστάσεις που
διαδίδεται πως έχουν τολμηρή θεματική. Θα μπορούσα να το ονομάσω φανατικό
κοινό, αν το συναντούσα και σε παραστάσεις υψηλής στάθμης… εμπορικότερες».

H θεατρολόγος Ελένη Βαροπούλου βλέπει τις ανακατατάξεις στο ζήτημα του
κοινού: «Σήμερα δεν υπάρχει πλέον το ομοιογενοποιημένο αστικό κοινό και μιλάμε
για ομάδες θεατών προσανατολισμένες προς θεάματα συγκεκριμένου τύπου. Αλλά και
οι θεατρικοί θεσμοί, οι ίδιοι οι δημιουργοί στοχεύουν από την πλευρά τους όλο
και περισσότερο να συγκροτήσουν το δικό τους κοινό, να διαμορφώσουν δεσμούς με
μια ιδιαίτερη ομάδα θεατών. Βεβαίως θέατρο για ορισμένες κατηγορίες κοινού,
όπως το εργατικό κοινό, το κοινό των νέων, υπήρχε και παλαιότερα. Αυτό όμως
που χαρακτηρίζει τη σημερινή συγκυρία είναι η ύπαρξη πάρα πολλών ομάδων με
ειδικευμένες απαιτήσεις. Οι ομάδες αυτές ανταποκρίνονται στον τρόπο με τον
οποίο κάνει θέατρο ένας ορισμένος σκηνοθέτης, στο είδος του θεάματος, όπως για
παράδειγμα παραστάσεις με μεικτά μέσα ή με την καθοριστική συνδρομή άλλων
τεχνών, στον τόπο και στον τύπο της θεατρικής παρέμβασης, όπως για παράδειγμα
οι δράσεις στο κοινωνικό περιβάλλον της πόλης και σε ειδικούς χώρους ή οι
συμμετοχικές διαδικασίες με το κοινό».

ΘΑΝΑΣΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

«H τηλεόραση δημιούργησε ευτελείς απαιτήσεις»

«Το κάθε θέατρο έχει διαμορφώσει το κοινό του. Δεν μπορώ να κάνω π.χ. τις
δικές μου παραστάσεις στον “Ακάδημο”. Δεν θα πατήσει ψυχή. Όπως έγινε όταν ο
Ψάλτης ανέβασε το “Ημερολόγιο ενός τρελού” στο “Διάνα” ή ο Βολανάκης με τον
Διαμαντόπουλο τον “Βολπόνε” στο “Λουζιτάνια”. Βεβαίως τα γούστα αλλάζουν, οι
εποχές αλλάζουν. Κάποτε γέμιζε τα θέατρα ο Καμπανέλλης, τώρα τα γεμίζουν οι
Ρέππας – Παπαθανασίου. H ευκολία με την οποία παράγεται τηλεοπτικά η
“διασκέδαση” έχει μια ευτέλεια που δημιουργεί ευτελείς απαιτήσεις. Ένα ραχάτι,
μια νωχέλεια. Το θεατρόφιλο κοινό έχει μειωθεί δραματικά. Νεανικό κοινό δεν
υπάρχει συνειδητά – εκτός από το μικρό ποσοστό της εξαίρεσης».

B. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

«Γυναικείο κοινό σε μεγάλο ποσοστό»

Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος παρατηρεί τις «φυλές» των θεατών και τις ταξινομεί
εμπειρικά: «Το κοινό του θεάτρου σε μεγάλο ποσοστό είναι γυναικείο.
Γυναικοπαρέες, γυναίκες μόνες ή γυναίκες που παρασύρουν τους άνδρες τους. Πέρα
από αυτή την κατηγοριοποίηση θα ‘λεγα πως ξεχωρίζει ένα κοινό υποψιασμένο, που
ψάχνει την καλή ταινία, την καλή παράσταση, το καλό βιβλίο. Σήμερα που το
θέατρο έχει εξελιχθεί οι πιο ανήσυχοι θεατές προτιμάνε τους περίεργους
σκηνικούς χώρους. Αυτό το πιο ψαγμένο κοινό, που και ηλικιακά είναι νεώτερο,
θα επιλέξει τις σύγχρονες παραστάσεις, τις νέες προτάσεις, αποφεύγοντας τις
ιταλικές σκηνές, τις βαρετές επαναλαμβανόμενες φόρμες.

Χαρτογραφώντας πάντως το έδαφος των θεάτρων μπορούμε να παρατηρήσουμε πως
εξακολουθεί να υπάρχει το εμπορικό τετράγωνο. Πέριξ του Κέντρου υπάρχουν τα
θέατρα της περιφέρειας, του Αντύπα, του Βογιατζή, το “Αμόρε”, το δικό μας κ.ά.
τα οποία παρακολουθεί ένα μεσοαστικό κοινό, κάπως πιο καλλιεργημένο, της
γενιάς της μεταπολίτευσης. Ωστόσο, δεν θεωρώ πως το κοινό του Φασουλή, στην
πλειονότητά του αστικό, δεν θα δει και τις δικές μας παραστά-σεις».

Οι θεατράνθρωποι για το κοινό τους

Καθημερινά στα ταμεία των θεάτρων επαληθεύεται αυτό που έλεγε ο Μπρεχτ «Θέατρο χωρίς κοινό είναι θέατρο χωρίς νόημα». Τα τελευταία χρόνια το κοινό εμφανίζεται γυναικείο στην πλειονότητά του και με έντονες επιρροές από την τηλεόραση

Οι ακόλουθες κατηγοριοποιήσεις γίνονται από την παρατήρηση των ανθρώπου του
θεάτρου, αφού δεν έχουν εξετασθεί συστηματικά και δεν έχουν διερευνηθεί
επιστημονικά.

Γυναικείο κοινό: Ώριμες, καλλιεργημένες, υπάλληλοι, ελεύθεροι
επαγγελματίες

Νεανικό: Επιστήμονες, τεχνοκράτες, φοιτητές, μαθητές, υπάλληλοι

Μοδάτο: Επηρεασμένοι από το life style (κυρίως στελέχη επιχειρήσεων)

Τηλεοπτικό: Τυχαίοι θεατές που ακολουθούν τη δημοτικότητα πρόσκαιρων
νεοεμφανιζόμενων τηλεοπτικών προσώπων

Κοσμικοί: Το κοινό των πρεμιερών. Προσκεκλημένοι επίσημοι πολιτικοί και
οικονομικοί παράγοντες, καλλιτέχνες, τηλεοπτικοί αστέρες, τραγουδιστές που
τονώνουν με την παρουσία τους την έναρξη παραστάσεων και τονώνονται από την
προβολή τους.