Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Πριν από δύο χρόνια βρέθηκα στο Λονδίνο. Ήταν η επέτειος της 11ης Σεπτεμβρίου.
Σκέφτηκα τότε να κάνω δύο συνεντεύξεις (έχουν δημοσιευθεί στα «NEA»). Τη μία
με τον ιμάμη Αμπού Άμζα αλ-Μασρί – σήμερα κατηγορείται για σχέσεις με την
τρομοκρατία. Την άλλη με τη Γιασμίν Αλιμπάι-Μπρόουν, γνωστή αρθρογράφο της
εφημερίδας «Ιντιπέντεντ». Είχα επιλέξει τα δύο αυτά πρόσωπα ως δύο όψεις του
Ισλάμ στην Ευρώπη. Όταν ρώτησα τον ιμάμη εάν μπορεί να υπάρχει Ευρωπαϊκό Ισλάμ
ενοχλήθηκε έντονα και απάντησε πως «για ευρωπαϊκό Ισλάμ μιλούν μόνο οι
“πουλημένοι” και οι άπιστοι». Σύμφωνα με την ιδεολογία του, «πουλημένη» και
«άπιστη» ήταν η Γιασμίν, η οποία όχι μόνο υποστήριζε την προοπτική ενός
ευρωπαϊκού Ισλάμ αλλά την έβλεπε και σαν ανάχωμα ενάντια στον φονταμενταλισμό.

***

Θα μπορέσει το Ισλάμ να γίνει αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής κουλτούρας ή θα
μετατραπεί η Ευρώπη σε πεδίο μιας αδυσώπητης σύγκρουσης πολιτισμών; Την
ερώτηση αυτή έφερε ξανά στο προσκήνιο η βάρβαρη δολοφονία του Ολλανδού
σκηνοθέτη Τέο Βαν Γκογκ από έναν νεαρό μουσουλμάνο, 26 χρόνων, γεννημένο στην
Ολλανδία και Ολλανδό πολίτη επιπλέον. Τόλμησε ο Βαν Γκογκ να ασχοληθεί στην
ταινία του με την κακοποίηση της γυναίκας στην «κλειστή κοινότητα του
Κορανίου» και η ισλαμική fetwa αποφάσισε ότι έπρεπε να πεθάνει. Δεν άργησαν
ούτε τα αντίποινα στο όνομα του «δυτικού πολιτισμού». Οι φανατικοί έχουν το
ίδιο πρόσωπο αν και φορούν διαφορετικά ρούχα: πιστεύουν πως αποτελούν την
ενσάρκωση του Καλού που τιμωρεί το Κακό. Πέρα από αυτό όμως οφείλει κανείς να
κάνει επώδυνες διαπιστώσεις. Το Ισλάμ βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Είναι μάταιο
να συζητήσουμε εάν φταίει ή όχι το Κοράνι. Εδώ δεν πρόκειται για Κοράνι αλλά
για μια ολοκληρωτική ιδεολογία, την οποία ενσαρκώνει ο ισλαμικός
φονταμενταλισμός, που προσπαθεί να «απαγάγει» τους μουσουλμάνους της Ευρώπης.
Το δοκίμασε και πριν από τέσσερις μήνες με την απαγωγή των δύο Γάλλων
δημοσιογράφων. Ζήτησαν τότε οι απαγωγείς την κατάργηση του νόμου κατά της
ισλαμικής μαντίλας, πιστεύοντας πως θα έχουν τη συμπαράσταση των μουσουλμάνων
της Γαλλίας. Απέτυχαν παταγωδώς. Οι μουσουλμάνοι της Γαλλίας απέδειξαν πως για
εκείνους αποτελεί προνόμιο το να είναι πολίτες της Γαλλίας και της Δύσης και
έτσι είπαν ένα βροντερό: «όχι στο όνομά μου».

***

H βία που έχει «αγκαλιάσει» αυτές τις ημέρες την Ολλανδία ανοίγει ξανά τη
συζήτηση: τι μέλλει γενέσθαι με τους μουσουλμάνους στην Ευρώπη; Υπάρχουν τρεις
απαντήσεις. H πρώτη είναι εκείνη που μας προτρέπει να «τσακίσουμε» τους
εκπροσώπους αυτής της «βάρβαρης θρησκείας». Δηλαδή στο όνομα της αντιμετώπισης
των Ταλιμπάν να γίνουμε και εμείς Ταλιμπάν: ήτοι η χριστιανική εκδοχή του
Αμπού Άμζα αλ-Μασρί. H δεύτερη, στο όνομα της πολυπολιτισμικότητας, προτρέπει
να κλείνεται ο καθένας στο εθνο-φυλετικό του γκέτο. «Ίσοι αλλά χωρισμένοι» εν
ολίγοις. Αυτό ακριβώς ήταν και το σύνθημα που συνόδευσε στις ΗΠΑ το πέρασμα
από την κατάργηση της δουλείας στον ρατσισμό. Μας μένει και μια τρίτη, η πιο
δύσκολη. Το ευρωπαϊκό Ισλάμ: σε μια Ευρώπη που δεν θα κάνει καμία υποχώρηση ως
προς τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους και τις αρχές του Διαφωτισμού. Θυμάμαι
μια σκηνή από την ταινία «Ο Ελαφοκυνηγός». Ο αστυνομικός ρωτά κάποιον: «Το
όνομά σου είναι ρώσικο;». Εκείνος τον κοιτά στα μάτια και απαντά: «Όχι, είναι
αμερικάνικο». Τι λέτε, μπορεί μια μέρα να δούμε μια ευρωπαϊκή ταινία όπου
κάποιος αστυνομικός θα ρωτά τη Γιασμίν ή τον Χασάν: «Το όνομά σου είναι
μουσουλμανικό;» και εκείνος/η τον κοιτά στα μάτια και απαντάει «Όχι, είναι
ευρωπαϊκό»; Ο ιμάμης του Λονδίνου και ο Λεπέν, σε αυτή την περίπτωση, θα
έβγαιναν σίγουρα έξω από τα ρούχα τους…

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.