Όχι και να απολογούμαστε για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Πώς και από ποιον διαμορφώνεται η ατζέντα του δημόσιου διαλόγου; Και
ειδικότερα, πώς ορίζεται σήμερα η ημερήσια διάτα42ξη και οι όροι συζήτησης
όσων θεμάτων σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ελλάδα;

Ας αναλογιστούμε δύο πρόσφατα θέματα. Από τη μια την επίμαχη πρόσβαση
αλλοδαπών μαθητών επί ίσοις όροις στις διαδικασίες επιβράβευσης για υψηλές
σχολικές επιδόσεις (επιγραμματικά, το θέμα της σημαίας). Από την άλλη, τον
χαρακτηρισμό μιας κατηγορίας πολιτών ως μειονεκτούντων, με κριτήριο τις
ερωτικές τους επιλογές. Και τα δύο αφορούν στην αντιμετώπιση της ετερότητας
από τη νεοελληνική κοινωνία και ορισμένους ισχυρούς διαμορφωτές της κοινής
γνώμης.

Αυτονόητο, πως ο τρόπος διεξαγωγής της δημόσιας συζήτησης οδηγεί σε όξυνση της
δυσανεξίας: επίθεση σε υψηλούς τόνους από όσους «εκφράζουν το κοινό αίσθημα
που εξεγείρεται» και αμήχανη συχνά άμυνα από όσους προβάλλουν την ανάγκη
προάσπισης των δικαιωμάτων.

Ήδη λοιπόν, οι όροι έχουν τεθεί: δεν καλούνται εκείνοι που αμφισβητούν τα
αυτονόητα να αποδείξουν τη θέση τους, αλλά το αντίστροφο. Και η δυσανεξία
απέναντι στην ετερότητα οξύνεται ακόμα περισσότερο, διότι απουσιάζει η εστίαση
στην ατομικότητα των περί ων ο λόγος (του Αλβανού μαθητή, του ομοφυλόφιλου
συμπολίτη, του μετανάστη): δεν είναι πρόσωπα, είναι ομάδες ολόκληρες του
πληθυσμού που κρίνονται και απορρίπτονται ως τέτοιες, ή στην πορεία της
κουβέντας σχετικοποιείται και παζαρεύεται η απόλυτη αξία των δικαιωμάτων τους
με ευκολία περισσή.

Γιατί άλλα παραπλήσια θέματα δεν μπαίνουν στην ημερήσια διάταξη – κυρίως την
τηλεοπτική; Για παράδειγμα, η περιποίηση που επιφυλάσσουν άντρες του Στρατού
και του Λιμενικού μας στους μετανάστες και τους πρόσφυγες είναι γνωστή στους
παροικούντες την Ιερουσαλήμ. Και όμως, η περιρρέουσα ατμόσφαιρα που επιτρέπει
ή ενθαρρύνει αυτές τις συμπεριφορές δεν συζητιέται δημόσια, ούτε καν όταν
έρχεται στην επικαιρότητα με αποκαλύψεις (όπως πρόσφατα για τη χρήση βίας στο
Φαρμακονήσι), που αν αφορούσαν τουρκικές φυλακές, θα ξεσήκωναν δικαίως την
κοινή γνώμη. H εξήγηση απλή: απλώς, όσοι θα θέλαμε δεν καταφέρνουμε να
σπάσουμε τη σιωπή και να το αναγάγουμε σε θέμα δημόσιου ενδιαφέροντος.

Αν ο διάλογος περί ετερότητας είναι ένας και αέναα επαναλαμβανόμενος, τότε
παρακολουθούμε παραλλαγές σε ένα θέμα. Σ’ αυτόν τον διάλογο, ο χώρος
προάσπισης των δικαιωμάτων καταφέρνει πλέον οριακά να αντιδρά σε αμφισβητήσεις
του αξιακού πυρήνα των δικαιωμάτων. Όχι γιατί δεν παράγει πρωτογενή δράση.
Αλλά γιατί οι «αμφισβητίες», από τον χώρο της Εκκλησίας, της πολιτικής και του
θεάματος, έχουν δυνατότερη φωνή, ασκούν πολύ δραστικότερη δημόσια παρέμβαση
και ελέγχουν μιντιακά αποτελεσματικότερα τους όρους του δημόσιου διαλόγου. Και
το κοινό βομβαρδίζεται με διλήμματα, ναι ή όχι στον αλλοδαπό σημαιοφόρο, στα
δικαιώματα των ομοφυλοφίλων, στην άμβλωση, στην οπλοκατοχή, όταν απειλούνται
περιουσίες από τους μετανάστες (δείτε πόσο κομψά τίθεται κι εδώ ένα θέμα που
όταν διχάζει τις ΗΠΑ μάς φαίνεται αδιανόητο). Όλα συζητιούνται, όλα είναι υπό
διαπραγμάτευση, δεν υπάρχει κεκτημένο. Όμως, κατά σύμπτωση, όσοι προτάσσουν
την αξία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καλούνται συνεχώς να αποδεικνύουν πως δεν
απειλούν τα όσια και τα ιερά.

Όχι μόνο προάσπιση των δικαιωμάτων όταν αμφισβητούνται, αλλά και δημόσια
παρέμβαση αποτελεσματική χρειάζεται. Όταν κρίνεται ότι υπάρχει όντως λόγος και
πεδίο συζήτησης. Αλλιώς, αποτελούμε το άλλοθι σε έναν υπονομευμένο δήθεν
διάλογο.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι μέλος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα
του Ανθρώπου και μέλος του Δ.Σ. του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας