Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

«Μην ανησυχείς, γιε μου, για τη μητέρα σου και τα σύνορα… Έτσι και
αλλιώς, η ζωή μου όλη δεν ήταν παρά ένα σύνορο»

Luan Starova, «Ο καιρός των κατσικιών»

H ζωή του Λουάν Σταρόβα μοιάζει με «βαλκανικό μυθιστόρημα». Γεννήθηκε το 1941
στην πόλη Πόγραδετς: βρίσκεται στις αλβανική πλευρά της Οχρίδας. Το 1949 ο
πατέρας του, για να γλιτώσει από τις διώξεις του καθεστώτος του Ενβέρ Χότζα,
μαζί με την οικογένειά του πέρασε παράνομα στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο.
Εγκαταστάθηκε στα Σκόπια. Εκεί ο Σταρόβα σπούδασε γαλλική φιλολογία και έκανε
λαμπρή καριέρα. Το 1982 έγινε πρέσβης της Γιουγκοσλαβίας στην Τυνησία, ενώ το
1991 πρέσβης της ΠΓΜΔ στο Παρίσι. Στενός φίλος του Γάλλου φιλοσόφου Edgar
Morin, θεωρείται ένας από τους πιο σπουδαίους συγγραφείς των Βαλκανίων. Γράφει
στα αλβανικά, στα σλάβικα και στα γαλλικά. Το πιο γνωστό του έργο είναι η
«Βαλκανική Σάγα»: μια τετραλογία που αφηγείται την ιστορία μιας οικογένειας η
οποία περιπλανάται στους δρόμους ενός αδιάκοπου ξεριζωμού. Ο πατέρας της
οικογένειας ζει την κατάρρευση τριών αυτοκρατοριών: της Οθωμανικής, της
ναζιστικής, της σταλινικής. Χάνει τα πάντα και το μόνο που καταφέρνει να
γλιτώσει είναι τα βιβλία του.

***

Οι Αλβανοί εθνικιστές θεωρούν τον Σταρόβα προδότη. Το ίδιο και οι Σλάβοι
εθνικιστές. Και ο ίδιος εξομολογείται *: «Πολλοί αναρωτιούνται: τι στο διάολο
θέλει αυτός ο Αλβανός με τους Σλάβους; Γιατί πολλοί Σλάβοι και Αλβανοί θεωρούν
σήμερα έγκλημα το να γράφει κανείς στη γλώσσα του άλλου. Ειδικά οι Αλβανοί με
επικρίνουν που γράφω στη γλώσσα του “εχθρού”… Οι λαοί μας μοιράστηκαν τον
ίδιο χώρο, αλλά σήμερα ζουν οχυρωμένοι πίσω από τα αδιαπέραστα σύνορα του
μυαλού τους… Τα πρώτα λόγια που άκουσα από τη μητέρα μου ήταν στα αλβανικά.
Τα πρώτα κείμενα που έγραψα, ήταν στα σλάβικα. Σήμερα γράφω στα αλβανικά και
στα σλάβικα. H θέση μου μοιάζει με εκείνη ενός σχιζοφρενούς. Υπάρχει και μια
τρίτη γλώσσα που με σώζει: τα γαλλικά. Έτσι, μπορώ να μεταφέρω τα Βαλκάνια στη
Δύση. Θέλω να δείξω πως στα Βαλκάνια υπάρχει, εκτός από το μίσος, και μια
μεγάλη κουλτούρα. Αυτό μου δίνει ελπίδα και με σώζει από τη σχιζοφρένειά μου.

***

Στα Βαλκάνια ο χρόνος μοιάζει με σκισμένο ρούχο απλωμένο πάνω στο σκοινί του
χρόνου. Επιπλέον, οι δημοκρατικοί μας θεσμοί βρίσκονται σε νηπιακή ηλικία.
Συχνά με ρωτούν: πώς μπορεί κανείς να σπάσει τα αδιαπέραστα σύνορα του
εθνικισμού; Έχω μια ταπεινή απάντηση. Πιστεύω ότι οι συγγραφείς και οι
διανοούμενοι στα Βαλκάνια πρέπει να ξεκαθαρίζουν τους λογαριασμούς τους με το
παρελθόν, με τον εθνικισμό και τα εγκλήματά του. Εκείνοι τουλάχιστον δεν
πρέπει να ταυτίζονται με την κίνηση της Ιστορίας στα Βαλκάνια. Δεν έχουμε άλλη
επιλογή, παρά να πιάσουμε τον πάτο της συνείδησής μας. Πάρτε το παράδειγμα του
Gunter Grass στη Γερμανία: τόλμησε να σπάσει τα ταμπού και μετά μια νέα γενιά
ανέπνεε πιο ελεύθερη. Έχουμε απελπιστικά ανάγκη για μια νέα γενιά στα
Βαλκάνια… Κάποιοι νεαροί Αλβανοί στην Ελβετία μού είπαν μια μέρα: “Γιατί δεν
βάζεις αλβανικά ονόματα στους πρωταγωνιστές σου;”. Τους είπα πως ο σκοπός μου
είναι ακριβώς το αντίθετο: να αφηγούμαι την ιστορία των ανθρώπων πέρα από τα
ονόματά τους. Οι αναγνώστες μου έχουν διαφορετικές θρησκείες, διαφορετικά
εθνικότητες, αλλά μου λένε πως διαβάζοντας τα βιβλία μου, τους φαίνεται σαν να
μιλώ για την δική τους οικογένεια. Αυτό μου φτάνει… Το δίλημμα στα Βαλκάνια
δεν είναι εάν θα επικρατήσει ο σλάβικος ή ο αλβανικός εθνικισμός. Το δίλημμα
είναι εάν θα επικρατήσει ο εθνικισμός ή ο ανθρωπισμός».

* Le Courrier des Balkans http: //www.balkans.eu.org

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.