Eπιστρέφονται οικόπεδα με… αρχαία

Γυμνάσιο Κυνοσάργους. Ένα οικοπεδάκι 155 τ.μ. ανάμεσα σε πολυκατοικίες, μεταξύ Βουλιαγμένης και Διαμαντοπούλου, σώζει ένα τμήμα του τρίτου μεγάλου αρχαίου Γυμνασίου, όπου σύχναζε ο Θεμιστοκλής. H μεγάλη κλίση και η υποχρέωση του κράτους να φροντίσει για την αντιστήριξη των πολυκατοικιών επέβαλε στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο την απόφαση να διατηρηθεί και να αναδειχθεί στα υπόγεια της πολυκατοικίας

Τα επόμενα χρόνια θα συγκατοικούμε με τις αρχαιότητες που βρίσκονται στη
θεμελίωση σπιτιών, ξενοδοχείων, εργοστασίων κ.λπ. Το απαιτεί η κοινωνική
ανάγκη, αλλά και το οικονομικό αδιέξοδο που αντιμετωπίζει το υπουργείο
Πολιτισμού ως προς την πληρωμή των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων για
αρχαιολογικούς σκοπούς.

Οι οκτακόσιες υποθέσεις απαλλοτριώσεων ακινήτων σε όλη την Ελλάδα που
αποφασίσθηκαν για τη σωτηρία των αρχαίων – ονομαστικής αξίας 40 δισ. δρχ., που
θα έχει τριπλασιασθεί έως τη στιγμή της πληρωμής – ταλαιπωρούν τους
ιδιοκτήτες. Το υπουργείο Πολιτισμού γυρίζει σελίδα στην πολιτική του με την
επανεξέταση 89 περιπτώσεων και αιτιολογικό ότι σήμερα είναι δυνατή με την
πρόοδο της τεχνολογίας η αξιοπρεπής συνύπαρξη αρχαιοτήτων και σύγχρονης
ανάπτυξης.

H κατάχωση ή η συνύπαρξη των μνημείων και των σύγχρονων αναγκών θα ανακουφίσει
την κατάσταση, αλλά μπορεί να γεννήσει και τέρατα, αφού μέχρι τώρα δεν
πληρούνται αντικειμενικές προϋποθέσεις, όπως να ξέρουμε ποιοι είναι οι
κηρυγμένοι αρχαιολογικοί χώροι και ποια τα όριά τους. «H κατάσταση είναι μπρος
γκρεμός και πίσω ρέμα», σύμφωνα με στέλεχος του υπουργείου Πολιτισμού, αφού
υπάρχει μεγάλη κοινωνική πίεση, οι πληρωμές των απαλλοτριώσεων καθυστερούν
μέχρι 10 και 15 χρόνια, ενώ οι τιμές της γης πολλαπλασιάζονται. Το διάστημα
2000-2003 το υπουργείο Πολιτισμού συνήψε τρία δάνεια με την εγγύηση του
Δημοσίου, ύψους τουλάχιστον 40 δισ., για την πληρωμή εκατοντάδων ληξιπρόθεσμων
απαλλοτριώσεων.

Με την πρόοδο της τεχνικής είδαμε αρχαιότητες να μετακομίζουν από το
Σύνταγμα στου Ζωγράφου, να στεγάζονται και να αναδεικνύονται στα υπόγεια
μουσείων και τραπεζών, αλλά και να διαλύονται ή να καταχώνονται αφού
προηγουμένως αποτυπώθηκαν και ερευνήθηκαν επιστημονικά, εγκαινιάζοντας μια νέα
πολιτική συνύπαρξης.

Ένα φαινομενικά ασήμαντο εύρημα μπορεί να αποτελεί ένδειξη για την ύπαρξη ενός
πολύ μεγαλύτερου μνημείου που είναι κρυμμένο στο χώμα. H ανακάλυψη του Ωδείου
της Πάτρας ξεκίνησε από ένα ελάχιστο εύρημα σ’ ένα οικόπεδο, αλλά η αποκάλυψή
του απαίτησε απαλλοτριώσεις ακινήτων σε δεκάδες στρέμματα.

Το ανάκτορο της Κνωσού ήταν μέρος μιας πολυάνθρωπης πόλης που βρίσκεται ακόμα
θαμμένη. Οι εκτάσεις γύρω βρίσκονται στον κατάλογο των 89 υποθέσεων
αναγκαστικής απαλλοτρίωσης για αρχαιολογικούς σκοπούς που θα επανεξετασθούν,
για να διαπιστωθεί αν συντρέχει σοβαρός αρχαιολογικός λόγος που να επιβάλει
την εξαγορά τους έναντι αδρών ποσών. H ζώνη προστασίας γύρω από το
αρχαιολογικό μουσείο των Χανίων, ένα μεσαιωνικό κηρυγμένο μνημείο, εκκλησία
και κατόπιν τζαμί, σε μια παραδοσιακή γειτονιά θα επανεξετασθεί και αυτή με
προοπτική να «στενέψει». Το ίδιο και στο Λασίθι, τη Δημητριάδα, τη Σπάρτη, το
Άργος, το Θέρμο και τον Στράτο, τις αρχαίες πόλεις της Μακεδονίας, τη Ρόδο και
τα Δωδεκάνησα, σε κάποια μεμονωμένα ακίνητα στην Αθήνα. H εντολή προς τις
αρχαιολογικές υπηρεσίες έχει δοθεί, οι αρχαιολόγοι θα πρέπει να μην κάνουν
κατάχρηση με τις κηρύξεις των απαλλοτριώσεων, να αποφεύγουν τις κηρύξεις
μεμονωμένων οικοπέδων στα αστικά κέντρα, να στοχεύουν στη δημιουργία ευρύτερων
αρχαιολογικών συνόλων, να εκμεταλλεύονται τις τεχνικές βελτιώσεις, τα
ανεστραμμένα δοκάρια που επιτρέπουν χαμηλή θεμελίωση και τελικά να προτιμούν,
όπου είναι δυνατόν, τη λύση της συνύπαρξης των αρχαιοτήτων με τη σύγχρονη
κοινωνία και την ιδιοκτησία.

ΟΤΑΝ ΒΡΕΘΟΥΝ APXAIA…

Δέκα χρόνια στο περίμενε

H οικοπεδοποίηση πολιορκεί επί δεκαετίες το τετράγωνο δίπλα στον Λόφο του Αρδηττού όπου υπήρχε το ιερό της Αγροτέρας Αρτέμιδος. Ύστερα από έξι διαφορετικές κηρύξεις του χώρου ως απαλλοτριωτέου, η δαπανηρότατη απαλλοτρίωση (475 εκατ. δρχ. πριν από οκτώ χρόνια) θα επανεξετασθεί

Ο αρχαιολόγος συντάσσει μια έκθεση που πιστοποιεί τη σημασία του μνημείου το
οποίο μπορεί να διαλυθεί, να καταχωθεί ή να διατηρηθεί, είτε με τη μέθοδο της
συνύπαρξης είτε με απαλλοτρίωση. Το ακίνητο δεσμεύεται. H έκθεση μεταβιβάζεται
υπηρεσιακά στο τοπικό Συμβούλιο Μνημείων και τη Διεύθυνση Αρχαιοτήτων στην
Αθήνα, η οποία ετοιμάζει την εισήγηση προς το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο,
το οποίο γνωμοδοτεί με βάση το συμφέρον και τη σημασία του αρχαίου.

H γνωμοδότηση πηγαίνει προς υπογραφή στους υπουργούς Πολιτισμού και Οικονομίας
και από εκεί προωθείται για δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Αυτό το
στάδιο διαρκεί 2-3 χρόνια. Στη συνέχεια, δικαστήριο ορίζει την τιμή μονάδας
για την απαλλοτρίωση. Εντός 18 μηνών, σύμφωνα με τον νόμο, πρέπει να εξοφληθεί
με την κατάθεση των χρημάτων υπέρ των δικαιούχων στο Ταμείο Παρακαταθηκών και
Δανείων. H πρωτόδικη απόφαση για την τιμή μονάδας μπορεί να εφεσιβληθεί από
τις δύο πλευρές. Αν το διάστημα των 18 μηνών παρέλθει, η απαλλοτρίωση αίρεται
και επανακηρύσσεται από την αρχή.

ΠΑΛΛΗΝΙΔΑ ΑΘΗΝΑ

Τους προέκυψε ένας αρχαίος ναός

Σαν απρόσκλητος επισκέπτης το Ιερό της Παλληνίδας Αθηνάς του 5ου αι. π.X.
έκανε την «εμφάνισή» του το 1994 στον Σταυρό Αγίας Παρασκευής. Στην αρχή δεν
κατάλαβαν ότι τα «αγκωνάρια» ήταν τμήματα της κρηπίδας ενός μεγάλου ναού, που
αποδίδεται στον αρχιτέκτονα του Θησείου, Μνησικλή. Σταδιακά αποκαλύφθηκαν μια
στοά κι ένα πρόπυλο και ξεκίνησαν οι απαλλοτριώσεις και τα… παζάρια. Οι
αρχαιολόγοι ήθελαν να εξασφαλίσουν δύο μισά οικοδομικά τετράγωνα. «Έδωσαν» σε
χρήση τον δρόμο, απαλλοτριώθηκαν μερικά οικόπεδα πάνω στ’ αρχαία και το
παζάρεμα συνεχίζεται…

Χρειάζονται 40 δισ., υπάρχει ένα

Το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων πριν από δέκα χρόνια είχε
πλεόνασμα. Σήμερα στον ετήσιο προϋπολογισμό του προβλέπεται μόλις 1 δισ. δρχ.
για απαλλοτριώσεις. Πού να πρωτοδώσει, στους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν
σοβαρά προβλήματα υγείας και οι περιουσίες τους έχουν δεσμευτεί και ζητούν να
προηγηθούν, σ’ εκείνους που θέλουν να στήσουν μια επιχείρηση, στους γεωργούς
που χάνουν το ετήσιο εισόδημά τους, στα μεγάλα αστικά ακίνητα που κοστίζουν
δισεκατομμύρια;

Στο ερώτημα τι άλλες λύσεις υπάρχουν, για να πληρωθούν οι εκκρεμότητες, έχουν
δοθεί απαντήσεις. Πρώτη λύση, η σύναψη και νέου δανείου για να ξεμπλοκάρουν οι
ληξιπρόθεσμες υποθέσεις, κάτι που είναι στις δυνατότητες του υπουργού
Πολιτισμού και Πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή. Άλλες προτάσεις αφορούν τη
δημιουργία μιας «τράπεζας γης» από το κράτος, με την οικοπεδοποίηση περιοχών
και την ανταλλαγή των δεσμευμένων ακινήτων με οικόπεδα ίσης αξίας, αφού η
κινητοποίηση της κτηματικής εταιρείας του Δημοσίου θεωρείται πρακτικώς
ανέφικτη. Ακόμα και η χορήγηση ομολόγων του Δημοσίου έχει συζητηθεί, ενώ τώρα
εξετάζεται η υιοθεσία μνημείων από ιδιώτες χορηγούς.