TPITH AΠOΨH Ένα απίστευτο φιάσκο

Τούτη η προεκλογική εκστρατεία στις ΗΠΑ έχει κάτι το οργουελιανό. Ένας
πρόεδρος που ψεύδεται συστηματικά προβάλλεται ως υπόδειγμα ντομπροσύνης. Οι
μισοί Αμερικανοί αγνοούν ότι ο πόλεμος στο Ιράκ δεν είχε ποτέ σχέση με την
τρομοκρατία και ότι, σήμερα, είναι ο καλύτερος στρατολόγος της. Ούτε έχουν
συνείδηση της ποντικοπαγίδας όπου τους έβαλε ο πρόεδρός τους. H χώρα τους δεν
μπορεί να πάει ούτε μπρος ούτε πίσω στο Ιράκ. Ο στρατός τους δεν πετυχαίνει
πολλά μένοντας αλλά δεν μπορεί πλέον και να φύγει.

Ο κ. Μπους ξεκίνησε τον πόλεμο παραβλέποντας τις (απολύτως προβλέψιμες)
περιπλοκές που θα προέκυπταν μετά την πτώση του Σαντάμ. Πήρε ως
δεδομένο ότι θα κατασκεύαζε εύκολα μια ιρακινή κυβέρνηση που θα ήταν: α)
αντιπροσωπευτική, β) ικανή να διασφαλίσει την τάξη και την ενότητα του Ιράκ
και γ) επαρκώς πειθήνια ώστε να εξασφαλίζει την παραμονή αμερικανικών δυνάμεων
στο Ιράκ. Επρόκειτο για φαντασίωση. Τα παραπάνω κριτήρια ήταν περίπου
αντιφατικά μεταξύ τους και οι πιθανότητες ταυτόχρονης εκπλήρωσής τους μικρές.
Το απρόσμενο ήταν ότι οι Αμερικανοί σκόνταψαν πριν καν τεθεί το ζήτημα της
διακυβέρνησης του Ιράκ. Τα θαλάσσωσαν στο πρώτο εμπόδιο: την αποκατάσταση της
τάξης και τη λειτουργία των υποδομών. Τα μεγάλα προβλήματα βρίσκονται μπροστά
τους, όχι πίσω τους.

H ουσία είναι ότι η εισβολή δεν κατέστρεψε απλώς ένα καθεστώς. Κατέστρεψε ένα
κράτος. Κράτος τεχνητό και απεχθές, αλλά κράτος. Τεχνητό γιατί συστεγάζει
τρεις κοινότητες με αποκλίνουσες βλέψεις. Απεχθές γιατί, από τη γέννησή του,
βασίζονταν στην κυριαρχία της Σουνιτικής μειοψηφίας πάνω στο υπόλοιπο 80% του
πληθυσμού. Τέτοιο κράτος δεν επιβιώνει χωρίς βία. Το Σανταμικό καθεστώς ήταν
απλό σύμπτωμα αυτής της πραγματικότητας.

H εισβολή άνοιξε το κουτί της Πανδώρας. H Σουνίτικη μειοψηφία (που έχανε τα
προνόμιά της) έγινε ορκισμένος εχθρός των Αμερικανών. Χωρίς αυτήν, το Ιράκ
δύσκολα θα κυβερνηθεί. Στη Σιίτικη πλειοψηφία δίνεται η ευκαιρία να
διεκδικήσει το μερίδιό της στην εξουσία και να προωθήσει αυτό που οι ηγέτες
της θέλουν: Ισλαμικό καθεστώς. Οι Αμερικανοί τους είναι εμπόδιο. H Κουρδική
μειονότητα παραμένει σύμμαχος των ΗΠΑ αλλά δεν θα εγκαταλείψει τον στόχο τής
ανεξαρτησίας. Τούτα είναι συνταγή για εμφύλιο πόλεμο και διαμελισμό του Ιράκ.

Επί του παρόντος, οι ΗΠΑ χάνουν τον πόλεμο. Ο αμερικανικός στρατός ελέγχει
μόνο το έδαφος πάνω στο οποίο στέκεται. Αυτό ακριβώς θέλουν οι αντίπαλοί τους.
Την άνεση να χτυπούν τους πρωταρχικούς τους στόχους: τους συνεργάτες των
Αμερικανών, την ιρακινή αστυνομία και όλους τους ξένους αδιακρίτως. Ο σκοπός
τους είναι σαφής: η διαιώνιση του χάους στο Ιράκ. Στις συνθήκες αυτές, οι
αμερικανικές δυνάμεις είναι δεσμευμένες στην επιχείρηση «ειρήνευσης» του Ιράκ.
Δεν αποτελούν «απειλή» για τις γειτονικές χώρες όπως ήλπιζε η αμερικανική
ηγεσία. Ο κ. Μπους κάνει επίδειξη αδυναμίας, όχι δύναμης.

Και οι προοπτικές για το μέλλον; H εκδοχή της αποχώρησης των στρατευμάτων δεν
συζητιέται από κανέναν στις ΗΠΑ. Υπό τις σημερινές συνθήκες, τούτο θα οδηγούσε
σε διάλυση του Ιράκ. Αυτό θα αποσταθεροποιούσε ολόκληρη την περιοχή και θα
εκμηδένιζε την επιρροή της Δύσης στη Μέση Ανατολή. Όπερ, αδιανόητον.

Το βασικό σενάριο είναι η συνέχιση της αμερικανικής παρουσίας για χρόνια. Οι
Αμερικανοί ελπίζουν ότι, τελικά, μια ιρακινή κυβέρνηση με γνήσια νομιμοποίηση
θα προκύψει και θα ελέγξει το χάος. Όμως, μια τέτοια κυβέρνηση δεν μπορεί παρά
να αναγνωρίζει κεντρικό ρόλο σε κορυφαίους Σιίτες κληρικούς. Αυτό λύνει το
πρόβλημα της νομιμοποίησης αλλά δεν διασφαλίζει την ενότητα του Ιράκ. Ακόμη
και αν οι ηγέτες των Σιιτών δεχθούν μια λύση χαλαρής ομοσπονδίας, το Ιράκ
μπορεί να αποσυντεθεί με σταδιακή αυτονόμηση των κομματιών του. Το καλύτερο
που μπορεί να προκύψει είναι μια χαλαρή ισλαμική ομοσπονδία που θα αποδειχθεί
βιώσιμη. Ένα τέτοιο καθεστώς όμως δεν θα είναι πειθήνιο στις ΗΠΑ και,
πιθανότατα, θα είναι φιλικό προς το Ιράν που έχει – de facto – γίνει η τοπική
υπερδύναμη. H αναγνώριση του αναβαθμισμένου ρόλου του Ιράν συνεπάγεται στροφή
στην πολιτική της Δύσης και, ελπίζω, ότι το τίμημα δεν θα είναι ένα Ιράν
εξοπλισμένο με πυρηνικά όπλα.

Υπάρχει, ωστόσο, η περίπτωση η διαδικασία ομαλοποίησης του Ιράκ να βάλει σε
δοκιμασία τις αντοχές της αμερικανικής κοινής γνώμης. Εναλλακτικά, ένας
επανεκλεγμένος κ. Μπους μπορεί να αδυνατεί να χωνέψει την προοπτική ενός
αναβαθμισμένου Ιράν. Στις περιπτώσεις αυτές, ένα σενάριο κλιμάκωσης δεν μπορεί
να αποκλεισθεί. Μπροστά στο φάσμα της ήττας, ο κ. Μπους μπορεί να καταλήξει
ότι βάζοντας στο στόχαστρο την Τεχεράνη ξεπερνάει τα αδιέξοδά του. H
αμερικανική ηγεσία θα αρχίσει να μέμφεται για τα δεινά της τους Ιρανούς και να
επικαλείται τις πυρηνικές τους φιλοδοξίες για να δημιουργήσει ψυχολογία
σύγκρουσης των πολιτισμών. Και η σύγκρουση θα έρθει.

Μια προεδρία Κέρι θα επηρεάσει ευνοϊκά την κατάσταση αλλά δεν θα την
τροποποιήσει ριζικά. Μια πιο συνεννοήσιμη αμερικανική κυβέρνηση θα είναι
ανακούφιση για όλους. H εκλογή της μπορεί να έχει κατευναστική επίδραση στην
αραβική κοινή γνώμη. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, έχοντας δοκιμάσει την εμπειρία
Μπους, θα έχουν λόγους να συνδράμουν την προεδρία Κέρι. Ο ΟΗΕ μπορεί να
επανενεργοποιηθεί. Ο συνδυασμός των παραπάνω μπορεί να συμβάλλει στην
επίσπευση της λύσης του πολιτικού προβλήματος του Ιράκ. Εξακολουθεί να ισχύει
όμως, ότι το καλύτερο που μπορούμε να ελπίζουμε είναι μια εύθραυστη Ισλαμική
Ομοσπονδία στο Ιράκ και ένας συμβιβασμός με το Ιράν. Ας βγάλουμε το καπέλο μας
στις ηγετικές ικανότητες του κ. Μπους και ας ελπίσουμε ότι θα απαλλαγούμε απ’
αυτόν.

Ο X. Ιορδάνογλου διδάσκει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.