Mας περιμένουν δύσκολες μέρες

Έρευνα του «London Economist» ανάμεσα σε 56 μεγάλους Αμερικανούς οικονομολόγους έδειξε ότι περισσότεροι από 7 στους 10 ασκούν σφοδρή κριτική στο κεντρικό σημείο της οικονομικής πολιτικής του Μπους: τις περικοπές στη φορολογία

Αυτές τις τελευταίες ημέρες πριν από τις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου,
στις οποίες η μάχη θα δοθεί ανάμεσα στον Ρεπουμπλικανό Τζορτζ Μπους και τον
Δημοκρατικό Τζον Κέρι, η αμερικανική οικονομία φαίνεται να ακολουθεί μια ομαλή
πορεία, όπως είχαν προβλέψει οι περισσότεροι ειδικοί.

Όχι, δεν υπάρχουν ακόμη σημάδια ότι συντελείται ισχυρή ανάπτυξη στην
αμερικανική οικονομία, τόσο ισχυρή ώστε να αυξήσει τις θέσεις εργασίας και τις
αποδοχές των εργαζομένων, αλλά και δεν είναι ιδιαίτερα αρνητικά τα νέα, καθώς
δεν φαίνεται ούτε ότι ο πραγματικός ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ θα
υποχωρήσει στα χαμηλά επίπεδα του 1%, ούτε – βέβαια – ότι θα υπάρχει ύφεση.
Αντίστοιχος εφησυχασμός, όμως, δεν μπορεί να υπάρχει για την ανάπτυξη στην
Ευρωπαϊκή Ένωση ή για χώρες της ζώνης του Ειρηνικού, όπως η Ιαπωνία και η
Νότιος Κορέα. Εξαιρούνται η Κίνα και, ίσως, η Ινδία.

Το πετρέλαιο

Ανάμεσα στους αρνητικούς παράγοντες που περιορίζουν τους παγκόσμιους ρυθμούς
ανάπτυξης είναι η τιμή του πετρελαίου, η οποία εξακολουθεί να βρίσκεται σε
υψηλά επίπεδα, καθώς διαμορφώνεται πάνω από τα 50 δολάρια το βαρέλι. Ευτυχώς,
ο κίνδυνος να αυξηθεί σημαντικά ο πληθωρισμός, όπως έγινε στη δεκαετία του
’70, δημιουργώντας παγκόσμια αστάθεια – ως αποτέλεσμα του τετραπλασιασμού των
τιμών από τον ΟΠΕΚ – σήμερα φαίνεται να εκλείπει. Αυτό σημαίνει ότι, είτε ο
Μπους γίνει πρόεδρος είτε ο Κέρι, μπορούμε να βασιστούμε στο γεγονός ότι ο
πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ Άλαν Γκρίνσπαν δεν θα σκληρύνει τη
νομισματική πολιτική τόσο ώστε να φρενάρει η ανάκαμψη της αμερικανικής
οικονομίας.

Αν ο Μπους επανεκλεγεί αυτό δεν θα συμβεί επειδή η πλειοψηφία των ψηφοφόρων
ευημέρησε κατά τη διάρκεια της θητείας του. Οι γείτονές μου ανήκουν στους
λίγους που κέρδισαν πολλά από τις περικοπές του Μπους στη φορολογία. Δούλεψαν
περισσότερο και πιο αποδοτικά τα ανώτατα στελέχη των επιχειρήσεων, ώστε να
δικαιολογείται αυτό το νέο βήμα προς την ανισότητα; Μελέτες που δείχνουν
χαλάρωση στη διοίκηση των επιχειρήσεων αποδεικνύουν το αντίθετο. Οι
διευθύνοντες σύμβουλοι των εταιρειών βγάζουν περισσότερα σήμερα, αν
υιοθετήσουν τις παραπλανητικές λογιστικές τακτικές που ανέβασαν τις τιμές των
μετοχών των εταιρειών τους στη Γουώλ Στρητ τόσο όσο χρειαζόταν να
ρευστοποιήσουν οι ίδιοι τις μετοχές τους, προτού τα πραγματικά δεδομένα τις
οδηγήσουν σε βουτιά.

Κριτική κατά Μπους

Τις ημέρες αυτές οι οικονομολόγοι είναι πιο συντηρητικοί από όσο συνήθιζαν να
είναι κατά τη διάρκεια της Ύφεσης, τη δεκαετία του ’30. Το New Deal («Νέο
Μοίρασμα») του Ρούζβελτ και η Μεγάλη Κοινωνία του Κέννεντυ έχουν περάσει στα
βιβλία της Ιστορίας. Και όμως, από έρευνα που έγινε ανάμεσα σε 56 μεγάλους
Αμερικανούς οικονομολόγους, από το «London Economist», προέκυψε ότι
«περισσότεροι από 7 στους 10 (από τους οικονομολόγους που ρωτήθηκαν) ασκούν
σφοδρή κριτική στο κεντρικό σημείο της οικονομικής πολιτικής του Μπους: τις
περικοπές στη φορολογία».

Δυσοίωνο το μέλλον

Γιατί υπάρχει αυτό το ισχυρό ρεύμα εναντίον του υποψηφίου των Ρεπουμπλικανών
για την προεδρία; Ο βασικός λόγος είναι ότι μακροπρόθεσμα το δημοσιονομικό
μέλλον της Αμερικής είναι δυσοίωνο. Είναι δυσοίωνο, ακριβώς επειδή η
ανευθυνότητα που επικρατεί δημιουργεί δύο κινδύνους:

1H αριθμητική του «ένα και ένα κάνουν δύο» μάς δείχνει ότι αυτά που σύμφωνα με
τον νόμο πρέπει να προσφέρουν το δημόσιο σύστημα υγείας και η κοινωνική
ασφάλιση στους πολίτες, δεν μπορούν να επιτευχθούν τώρα που οι περικοπές του
Μπους στη φορολογία «ψαλίδισαν» τα έσοδα της χώρας.

2H υπερκατανάλωση και η μείωση της αποταμίευσης από τους Αμερικανούς έχουν
δημιουργήσει, από τη δεκαετία του ’80, όταν ήταν πρόεδρος ο Ρήγκαν, ένα μεγάλο
και διαρκώς αυξανόμενο έλλειμμα στο ισοζύγιο πληρωμών.

Έθνος οφειλετών

H Αμερική είναι σήμερα ένα έθνος οφειλετών. Την επόμενη δεκαετία αυτό θα γίνει
ακόμη πιο έντονο. Όσο οι ξένοι με χαρά ανταλλάσσουν το εμπορικό τους πλεόνασμα
με αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία (ομόλογα, μετοχές κ.λπ.) που προσφέρονται
με χαμηλά επιτόκια, η φούσκα αυτή θα διατηρηθεί. Όταν, όμως, άλλοι ξένοι
επενδυτές ζητήσουν τα χρήματά τους και όταν στο εξωτερικό οι επενδυτές
κουραστούν να διατηρούν τόσο μεγάλα αποθέματα αμερικανικών περιουσιακών
στοιχείων, η πίεση που θα ασκηθεί στο δολάριο δεν θα έχει προηγούμενο. Τι θα
μπορούσε να βοηθήσει ώστε το χρονικό διάστημα που οι ξένοι επενδυτές και
κυβερνήσεις θα διατηρήσουν στην κατοχή τους αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία
να παραταθεί;

Αν με προσλάμβαναν για οικονομικό σύμβουλο, θα έλεγα στις κεντρικές τράπεζες
του εξωτερικού: «Γιατί – αντίθετα – να μην αποκτήσετε ένα μεγάλο χαρτοφυλάκιο
από μετοχές του αμερικανικού δείκτη S&Ρ; H ιστορία δείχνει ότι αντί να
κερδίζετε μόνο 1% ή 2%, πιθανότατα θα κερδίσετε μακροπρόθεσμα 5% ή 6% πάνω από
τον μέσο πληθωρισμό στις ΗΠΑ. Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσετε να διατηρήσετε το
μερίδιό σας στο διεθνές χρέος της Αμερικής μέχρι το 2020 και ακόμη
περισσότερο, όταν η σημερινή γενιά των Αμερικανών εργαζομένων θα αρχίσει να
συνταξιοδοτείται».

Κάθε καλή επιχειρηματική απόφαση πρέπει να προσφέρει και στις δύο πλευρές ένα
λογικό περιθώριο κέρδους. Το ότι σήμερα η κεντρική τράπεζα έχει στην κατοχή
της αμερικανικά ομόλογα χαμηλού επιτοκίου, θα αποδειχθεί ασύμφορο για τις
ξένες οικονομίες που ανακυκλώνουν το εμπορικό τους πλεόνασμα. Οι καλές
συμφωνίες θα διατηρηθούν περισσότερο από τις κακές συμφωνίες.

Οι οικονομολόγοι είναι βαρετοί άνθρωποι. Ο ρεαλισμός τους τούς μετατρέπει σε
αγγελιοφόρους κακών ειδήσεων για το μέλλον. Οι εξελίξεις αυτές, όμως, μπορεί
να αποφευχθούν για μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια Αμερικανών, αλλά και για
μερικά δισεκατομμύρια ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο. Ας μην το ξεχνάμε ποτέ:
το μέλλον διαρκεί περισσότερο από το παρόν.

© Tribune Media Services International, 2004

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών