Πήγε τη φιλοσοφία στα όριά της

«Είναι καιρός να αναρωτηθούμε μήπως οι ιδέες του Ντεριντά, καθώς και ο μακρύς,
αγχώδης, μεταμοντέρνος διανοητικός σπασμός του, θα έπρεπε να ταφoύν μαζί του»,
αναφερόταν σε άρθρο του «Independent».

E, λοιπόν, πράγματι, το έργο του Ντεριντά βρίσκεται επακριβώς στη θέση του,
δηλαδή στον τάφο του Ντεριντά, οδηγώντας από εκεί τη φιλοσοφία προς μιαν άλλη,
«πέραν του τάφου», διάνοιξη: προς τα όριά της. Κίνηση, εν τούτοις, αδιάφορη
για όσους προσκολλώνται στην εσωτερικότητα της συνείδησης, και δεν πτοούνται
από την αυταπόδεικτη πρόταση του Ντελέζ: «Φιλοσοφία είναι η τέχνη να
σχηματίζεις, να επινοείς και να κατασκευάζεις έννοιες».

Ο Ντεριντά έγραψε, διεκδικώντας για τη γραφή του «το δικαίωμα στον θάνατο». Το
περιβόητο: «Δεν υπάρχει το εκτός-κειμένου», δεν αποκλείει, ασφαλώς, την
πραγματικότητα, εκθέτει όμως τη σκέψη σε μια «εργασία πένθους», διαμορφώνοντας
δι’ αυτής μιαν ευθύνη απορητικής μορφής. H ομολογία του Ντεριντά στις
Συνομιλίες: «Δεν γνωρίζω προς τα πού οδεύει το έργο μου», υποδηλώνει ότι η
απορητική δομή του κειμένου εντείνει το κρίσιμο των αποφάσεων και την
ελευθερία των επιλογών.

Γνωρίζουμε, από τον Φρόυντ, ότι κάθε ανθρώπινη ζωή επεξεργάζεται μια
ιδιοσυγκρασιακή φαντασίωση. Στην περίπτωση του Ντεριντά, η φαντασίωση αυτή
είναι ο θάνατος. Συμβάν εξωτερικό, αλλά και εργοδηγός μέσα.

Τι μπορεί να σημαίνουν όλα αυτά για την αναλυτική φιλοσοφία ή την κριτική;
Σημαίνουν μια στρατηγική (ο Παπαγιώργης, προχθές, την αποκάλεσε «σοφή
δεξιότητα»), διά της οποίας μπορούμε να φιλοσοφούμε, αλλά κυρίως να ζούμε ως
φίλοι της σοφίας, αναγνωρίζοντας το απλούστατο: «Το νόημα δεν είναι ούτε πριν,
ούτε μετά την πράξη». Και, επιπλέον, το «γινόμενο» αυτών των δύο εννοιών
(νόημα, πράξη) θέτει το κατ’ εξοχήν φιλοσοφικό ερώτημα: «Τι εστί;» (Τι εστί
νόημα, τι εστί πράξη;).

Τον ρωτούν σε συνέντευξη στο «Magazine Litteraire» (Μάρτιος 1991): Υπάρχει
φιλοσοφία του Ντεριντά; Όχι. Συνεπώς, δεν υπάρχει μήνυμα. Όχι. Υπάρχει
κανονιστικότητα; Δεν υπάρχει παρά αυτό.

ΥΓ: Λεπτομέρεια από τη «δεξίωση» του θανάτου του Ντεριντά στην Ελλάδα: ο
καθηγητής της Φιλοσοφικής Γ. Βώκος κλείνει ανενδοίαστα το άρθρο του στο «Βήμα
της Κυριακής» ως εξής: «Ο Ντεριντά, τελευταία, διαπραγματεύτηκε το τέλος του
μέσω των εφημερίδων». Αλλά ποιος είναι ο πεθαμένος; Και ποιος ανάμεσά μας, ο
νεκρός;

Ο Γιώργος Βέλτσος είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, συγγραφέας
και ποιητής.