Tο σπίτι Πικιώνη «γεννά» τέχνη

Σε έναν χρόνο, το εγκαταλελειμμένο σπίτι της οδού Γρυπάρη, που το σχεδίασε ο Δημήτρης Πικιώνης το 1949, θα έχει μετατραπεί σε μουσείο γλυπτικής της ιδιοκτήτριάς του Φρόσως Ευθυμιάδη-Μενεγάκη

Και μόνο η θέα των εργατών στο σπίτι της οδού Γρυπάρη 10, στην περιοχή
Κυπριάδου, που το είχε σχεδιάσει ο σπουδαίος αρχιτέκτονας Δημήτρης Πικιώνης,
ήταν αρκετή για να ξεσηκώσει τους περιοίκους και όσους είναι
ευαισθητοποιημένοι για την προστασία της νεοελληνικής αρχιτεκτονικής
κληρονομιάς, καθώς «μια νύχτα είναι αρκετή για να εξαφανιστούν τα πάντα», όπως
λέει ο Δημήτρης Διαμαντόπουλος.

H καρδιά όλων πήγε στη θέση της όμως όταν διαπιστώθηκε πως οι εργασίες
γίνονταν με καλό σκοπό. Εννέα χρόνια μετά τον θάνατο της ιδιοκτήτριας του
σπιτιού, της πρωτοπόρου γλύπτριας και πρώτης ζωοπλάστριας της νεοελληνικής
γλυπτικής Φρόσως Ευθυμιάδη-Μενεγάκη, η επιθυμία της, όπως την είχε καταγράψει
στη διαθήκη της, γίνεται πραγματικότητα. Και το σπίτι της σε ένα χρόνο θα έχει
χάσει την εγκαταλελειμμένη του όψη και θα έχει μετατραπεί σε παιδαγωγικό
μουσείο γλυπτικής, που θα φιλοξενεί τα έργα της καλλιτέχνιδος και τη
λαογραφική της συλλογή, παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης.

«Είναι ένα πολύ σημαντικό κτίριο και ένα από τα λίγα σπίτια του Δημήτρη
Πικιώνη που σώζονται», λέει στα «NEA» η κόρη του σπουδαίου αρχιτέκτονα, Αγνή
Πικιώνη. «Είναι ένα εσωστρεφές προς ένα αίθριο. Κοίταζε, δηλαδή, προς την αυλή
παρά προς τον δρόμο. Σήμερα είναι εγκαταλελειμμένο, αλλά φαίνεται πως υπάρχει
καλή προαίρεση για το μέλλον του. Ας ευχηθούμε να τύχει καλής μεταχείρισης».

Δεν θα αλλοιωθεί η εικόνα του σπιτιού, διαβεβαιώνουν οι αρχιτέκτονες και βεβαίως ούτε το αίθριο με την κρήνη του

«Σκοπός μας είναι να συνδυάσουμε έναν εκθεσιακό χώρο με ένα
υποδειγματικό εργαστήριο και να δημιουργήσουμε ένα παιδαγωγικό μουσείο
γλυπτικής», λέει στα «NEA» η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα
Λαμπράκη-Πλάκα. «Θα ρίξουμε μεγάλο βάρος στο υπόγειο όπου θα μπορεί ο κόσμος
να δει τους φούρνους που χρησιμοποιούσε η γλύπτρια, τα εργαλεία της, να μάθει
πώς βγαίνει ένα καλούπι. Και ας μην ξεχνάμε βέβαια πως η Φρόσω
Ευθυμιάδη-Μενεγάκη ήταν μια πολύ αξιόλογη καλλιτέχνιδα και γνωστή στο
εξωτερικό, της οποίας το έργο οφείλουμε να αναδείξουμε». Όσο για την
καθυστέρηση υλοποίησης του έργου, η κ. Λαμπράκη-Πλάκα εξηγεί πως οφείλεται σε
γραφειοκρατικούς λόγους.

H εικόνα του σπιτιού που χτίστηκε το 1949 δεν θα αλλάξει ουσιαστικά, με
εξαίρεση τον νέο χώρο εισόδου και τη διεύρυνση του χώρου έκθεσης στο πατάρι.
Θα αντιμετωπιστούν κυρίως τα δομικά προβλήματα και εκείνα που έχει προκαλέσει
ο χρόνος. Οι επισκέπτες στο υπόγειο του σπιτιού, που καταλαμβάνει περίπου 200
τ.μ., θα γνωρίζουν το εργαστήριο της γλύπτριας, ενώ στο ισόγειο θα
φιλοξενηθούν τα μεγάλα μεταλλικά γλυπτά της, οι κουκουβάγιες και οι
καμπυλόμορφες γλυπτικές της συνθέσεις μαζί με τα ζωόμορφα έργα και τις
γυναικείες φιγούρες της. Στο πατάρι θα εκτίθεται η λαογραφική της συλλογή μαζί
με τα βιβλία και τα προσωπικά της αντικείμενα.

«Είναι οπωσδήποτε πρόκληση το συγκεκριμένο έργο, καθώς πρόκειται και για ένα
κτίριο επώνυμο, που παραγγέλθηκε από μια επώνυμη καλλιτέχνιδα της εποχής.
Καλούμαστε λοιπόν να το σεβαστούμε, και το κτίριο και να μην το αλλοιώσουμε,
αλλά να το αναδείξουμε», λέει ο Χρήστος Πανουσάκης εκ μέρους της εταιρείας
Αρχιτεκτονική ΕΠΕ, Π. Γραμματόπουλος – Χρ. Πανουσάκης και Συνεργάτες, που
επιβλέπει το έργο μαζί με τους Δ. Κροκίδη, A&Γ. Τσιρώνη, Ιωάννη
Ασκητόπουλο και Δημήτρη Τσουλή.

Πρωτοπορία με πηλό και μέταλλο

Ρεαλιστικά ζώα και δυναμικά γεωμετρικά σύνολα με διάθεση συμβολισμού
χαρακτηρίζουν το έργο της πρωτοπόρου για την εποχή της Φρόσως
Ευθυμιάδη-Μενεγάκη. Γεννημένη στην Κωνσταντινούπολη, έκανε τα πρώτα της βήματα
στην τέχνη ακολουθώντας εκείνα των αρχαίων κεραμοπλαστών, φτιάχνοντας αγγεία,
ειδώλια και ζώα από πηλό, και προχώρησε αργότερα στην ανθρωποκεντρική
γλυπτική. Το 1955 αρχίζει να δοκιμάζει το μέταλλο για να αφοσιωθεί στη
συνέχεια στην κατεργασία του σιδήρου, του χαλκού και του ορείχαλκου.
Αξιοποίησε τύπους της αρχαίας ελληνικής πλαστικής και της λαϊκής τέχνης για να
περάσει στις πρωτόγονες τοτεμικές φόρμες των προϊστορικών πολιτισμών και σε
εξπρεσιονιστικές αφηρημένες συνθέσεις. Έφυγε από τη ζωή το 1995.