ZAK NTEPPINTA Ο θάνατος κάνει τη «διαφωρά»

«Σε ποιον απευθυνόμαστε μια τέτοια στιγμή;».

Στην ερώτηση αυτή, που διατύπωσε έντρομος στον επικήδειό του για τον Λεβινάς,
στις 27 Δεκεμβρίου 1995 ο Ζακ Ντερριντά, η δική μου απλοϊκή απάντηση – σήμερα,
ημέρα της κηδείας του – είναι: στη Ζωή, δηλαδή, στην επιβίωση. (ΖΩ σημαίνει
επιβιώνω του θανάτου μου).

«Να ζήσουμε, να τον θυμόμαστε».

Κι από αυτή την άποψη τούτο το σημείωμα στα «NEA», μόνον ως δέσμευση των
νεώτερων (που θα επιβιώσουν και του γράφοντος) για την επανάληψη ή την
χρονίζουσα αναβολή («διαφωρά») αυτού του είδους επικήδειων λόγων, έχει
σημασία. Όποιος νεκρολογεί, πρωτίστως τον εαυτό του νεκρολογεί.

«H νεκρολογία», έγραφε ο Ντερριντά για τον φίλο του Πωλ ντε Μαν, «δεν έρχεται
μετά θάνατον, επεξεργάζεται τη ζωή μέσα σε ό,τι ονομάζουμε αυτοβιογραφία. Και
αυτό συμβαίνει μεταξύ μυθοπλασίας και αλήθειας».

Οι αλήθειες ή οι μύθοι συνεπώς για την προσωπική μου σχέση με τον Ντερριντά
δεν ενδιαφέρουν. Δεν ενδιαφέρει ούτε καν η δική του βιογραφία. («Δεν γνωρίζω»,
γράφει στις «Συνομιλίες» του, «πού είμαι όταν επιδίδομαι σε ενέργειες
αυτού του είδους. Εκεί είμαι απλώς κάποιος που όπως και άλλοι, γυρεύει τον
δικό του τόπο και δε μιλά από έναν τόπο ήδη ταυτοποιήσιμο»).

Ό,τι αξίζει πλέον, είναι τα βιβλία του, ανοιχτά στις προθήκες των
βιβλιοπωλείων όλου του κόσμου, σαν τα φτερά των αγγέλων στο μεγάλο μυθιστόρημα
του Μαρσέλ Προυστ.

Αξία έχουν και οι μεταφράσεις του στα ελληνικά, οι περισσότερες με τη φροντίδα
(και τις σημειώσεις) του Βαγγέλη Μπιτσώρη.

Αξία, τέλος, έχει εκείνο το πείσμα των φίλων και των μαθητών του να
υποδέχονται το έργο του «απροϋπόθετα» – και όχι πάντα με τους κανόνες της
λεγόμενης «δεξίωσης», όχι δηλαδή με τη σχολαστικότητα του «ειδικού» (ή την
κακεντρέχειά του απέναντι σ’ ένα τέτοιο ακατάτακτο και δύσκολο έργο) αλλά με
την ένταση, τις διακυμάνσεις της έντασης που ανταποκρίνονται στη σκέψη καθενός
και κανενός.

Βλέπω την τελευταία φωτογραφία του Ντερριντά στον «Μοντ», με τα ίχνη του
θανάτου ήδη στο πρόσωπό του, αλλά όχι στα μάτια του. Διαβάζω την εξομολόγησή
του πώς «ένας άνθρωπος της ηλικίας μου κρατά τα μάτια της παιδικής του
ηλικίας. Και καταλαβαίνω – ανέκαθεν το καταλάβαινα – γιατί του ήταν δύσκολο να
πεθάνει. Διότι, όπως σπαραχτικά ισχυρίστηκε στον δημοσιογράφο, ποτέ του «δεν
έμαθε να ζει».

Μήπως έμαθε κανείς μας;

INFO

Ο Γάλλος φιλόσοφος Ζακ Ντερριντά κηδεύεται σήμερα στο Παρίσι.