ZAK NTEPINTA «Δεν έμαθα να δέχομαι τον θάνατο»

«H ηθική δεν επιβάλλεται με καταναγκαστικό τρόπο, όπως οι νόμοι και η ιδεολογία. H ηθική προκύπτει από την εύρυθμη λειτουργία της Δημοκρατίας, η οποία όμως στηρίζεται στην ηθική», έλεγε ο φιλόσοφος Ζακ Ντεριντά στον φίλο του Γιώργο Βέλτσο σε μια συνέντευξη για τον δίκαιο ή άδικο πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία (1999)

Ο φιλόσοφος Ζακ Ντεριντά «έφυγε» τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαββάτου. Ήταν 74
ετών και υπέφερε από καρκίνο στο πάγκρεας. Στην τελευταία του συνέντευξη, ένα
πυκνογραμμένο κείμενο δύο σελίδων πριν από έναν μήνα, στην εφημερίδα «Le
Monde», είχε μιλήσει για τον επικείμενο θάνατό του: «Μαθαίνω να ζω θα έπρεπε
να σημαίνει μαθαίνω να πεθαίνω, χωρίς σωτηρία, χωρίς ανάσταση ούτε λύτρωση.
Από την εποχή του Πλάτωνα χρονολογείται το φιλοσοφικό αξίωμα: “άσκηση
φιλοσοφίας ίσον εξοικείωση με τον θάνατο”. Πιστεύω σε αυτή την αλήθεια, ωστόσο
δεν έχω καταφέρει να την αποδεχτώ. Δεν έμαθα να δέχομαι τον θάνατο».

Ο Ζακ Ντεριντά γεννήθηκε στο Ελ Μπιάρ της Αλγερίας, στο εξοχικό των
γονέων του. Αργότερα η οικογένεια εγκαταστάθηκε εκεί, όπου ο μικρός Ζακ έβγαλε
Νηπιαγωγείο και Δημοτικό. Το 1942, υπό καθεστώς Πετέν στη Γαλλία, δεν έγινε
δεκτός στο σχολείο λόγω της εβραϊκής καταγωγής του. Τον έστειλαν σε σχολείο
υποδοχής Εβραίων αποκομμένων από το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα, γεγονός που
έπαιξε καθοριστική σημασία στη σχέση του με το εβραϊκό στοιχείο. Αργότερα θα
αποτύχει (την πρώτη φορά) στις εξετάσεις του Μπακαλορεά, είχε ωστόσο ήδη
ξεκινήσει τις αναγνώσεις σημαντικών φιλοσοφικών κειμένων. H στρατιωτική του
θητεία θα συμπέσει με τον πόλεμο της Αλγερίας.

Από το 1952 άρχισε σπουδές φιλοσοφίας στην Ecole Normal Superieur στο
Παρίσι και το 1957 είχε την καθηγεσία του. Εργάστηκε για λίγο στο Χάρβαρντ,
ενώ από το 1960 έως το 1964 δίδαξε στη Σορβόννη. Από τη δεκαετία του ’70
μοίραζε τον χρόνο του ανάμεσα σε Παρίσι και Ηνωμένες Πολιτείες, διδάσκοντας σε
Πανεπιστήμια όπως το Γέιλ και το Τζονς Χόπκινς. Εξ ου και το γεγονός ότι ο Ζακ
Ντεριντά υπήρξε ένας από τους γνωστότερους Ευρωπαίους φιλοσόφους στην άλλη
μεριά του Ατλαντικού.

Το έργο του Ζακ Ντεριντά καθόρισε τη σχολή της αποδόμησης στη
φιλοσοφία. Και επικεντρώθηκε στη γλώσσα και στη φύση των κειμένων,
επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση γλώσσας και νοήματος. Οι ιδέες του ήταν πάντα
προοδευτικές και δεν δίσταζε να αντιτεθεί στο δημόσιο αίσθημα. Είχε
καταδικάσει τον πόλεμο των ΗΠΑ στην Γιουγκοσλαβία λέγοντας ότι «δεν υπάρχει
δίκαιος πόλεμος» και ότι «αποτελεί αντίφαση, ένας ανήθικος εξ ορισμού πόλεμος
να γίνεται για ηθικούς λόγους». Θεωρούσε αυτή τη στιγμή την Ευρώπη «ήπειρο
ελπίδας», ενώ έφτανε στο σημείο να ζητά την κατάργηση του γάμου θεωρώντας τον
«μια άλλη μαντίλα» και «μια παραχώρηση του λαϊκού κράτους στη χριστιανική
εκκλησία».

Ο πρόεδρος της Γαλλίας Ζακ Σιράκ χαρακτήρισε τον Ζακ Ντεριντά «μία από τις
μείζονες προσωπικότητες της πνευματικής ζωής του καιρού μας». Και πρόσθεσε:
«Τον διάβαζαν, τον θαύμαζαν, τον δημοσίευαν, τον δίδασκαν και τον συζητούσαν
σε όλο τον κόσμο». Έχοντας πάθος για την ελληνική και την εβραϊκή σκέψη και,
βέβαια, για τη φιλοσοφία και την ποίηση, επιχείρησε μια νέα σύνθεση ανάμεσα
στην ψυχανάλυση, τον μαρξισμό και τη σκέψη του Χάιντεγκερ.

Είπε…

«Καταργείστε τον γάμο»

“Είμαστε όλοι επιζώντες που έχουν πάρει αναβολή από τον θάνατο.
Δισεκατομμύρια ζώντες δεν έχουν πρόσβαση όχι μόνο στα στοιχειώδη “δικαιώματα”,
αλλά ούτε στο δικαίωμα μιας ζωής που να αξίζει να τη ζήσει κανείς.”

“Ακραία δοκιμασία: αποποιούμαστε την ιδιοκτησία χωρίς να ξέρουμε σε
ποιον εν τέλει θα εμπιστευθούμε το πράγμα που αφήνουμε. Ποιος θα κληρονομήσει
και πώς; Θα υπάρχουν καν κληρονόμοι;.”

“Αν ήμουν νομοθέτης θα πρότεινα την εξαφάνιση της λέξης και της
σύλληψης του “γάμου” σε έναν λαϊκό αστικό κώδικα. Ο “γάμος”, αξία θρησκευτική
και ετεροφυλόφιλη με σκοπό τεκνοποίησης, αιώνιας πίστης κ.λπ., είναι μια
παραχώρηση του λαϊκού κράτους στη χριστιανική Εκκλησία. Καταργώντας τον, θα
τον αντικαθιστούσαμε με μία σύμβαση “πολιτικής ένωσης”, ευέλικτη και
συμφωνούμενη ανάμεσα σε συμβαλλομένους των οποίων το φύλο και ο αριθμός δεν θα
ήταν εκ των προτέρων καθορισμένοι».”

INFO

Βιβλία του στα ελληνικά, τα περισσότερα από τις Εκδόσεις Κριτική, Εκκρεμές,
Άγρα, Πλέθρον, Εστία: «Αντιστάσεις της ψυχανάλυσης», «H τελευταία λέξη του
ρατσισμού», «Μαρξ και Υιοί», «Πέραν του κοσμοπολιτισμού», «Περί λόγου
Φιλοσοφικά στιγμιότυπα», «Πλάτωνος φαρμακεία», «Το Πανεπιστήμιο άνευ όρων»,
«Τρέλα και φιλοσοφία», «Υπερηχογραφήματα της τηλεόρασης», «Φαντάσματα του
Μαρξ», «H λευκή μυθολογία», «H Ελληνική γλώσσα στην διευρυμένη Ευρωπαϊκή
Ένωση» (Γαλλικό Ινστιτούτο) κ.ά.