Διαστάσεις H ψυχή της Eυρώπης

Ο Ερντογάν είναι ικανοποιημένος, ο Ρουσόπουλος επίσης, οι Σουηδοί
προειδοποιούν, οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ανησυχούν, ο Φαμπιούς και
ο Στόιμπερ φωνάζουν. Ας ακούσουμε όμως ένα διακεκριμένο ιστορικό. Που,
επιπλέον, είναι φανατικός ευρωπαϊστής.

Στην Κωνσταντινούπολη: Τούρκοι ψαράδες στη γέφυρα του Γαλατά

Τρία κριτήρια προσδιορίζουν την Ευρώπη: το εδαφικό, οι θεσμοί και η πρακτική.
Το δεύτερο και το τρίτο πρέπει να είναι δημοκρατικά, δεν χωρεί καμιά
αμφιβολία. Και εδώ, ο Ζακ Λε Γκοφ καταθέτει την πρώτη του ένσταση για την
Τουρκία: η χώρα αυτή δεν είναι δημοκρατική, το αποδεικνύει η στάση της
απέναντι στις μειονότητες και ιδίως τους Κούρδους, το αποδεικνύει η άρνησή της
να αναγνωρίσει τη γενοκτονία των Αρμενίων. Ύστερα έρχεται το πρόβλημα των
συνόρων της Ευρώπης, ένα πρόβλημα σύνθετο. Τα σύνορα προς βορρά, προς νότο και
προς δυσμάς είναι σαφή, ορίζονται από τη θάλασσα. Προς ανατολάς, όμως, τι
γίνεται; Οι Έλληνες γεωγράφοι, που έδωσαν στην Ευρώπη το όνομά της, όρισαν τα
ανατολικά της σύνορα στην Τανάιδα, μια αρχαία πόλη της Ρωσίας, που σήμερα
λέγεται Ντον. H Ευρώπη εκείνη περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της Ουκρανίας
και της Λευκορωσίας και μόνο ένα μικρό μέρος της Δυτικής Ρωσίας. Άρα, το
γεωγραφικό αυτό όριο δεν μας είναι σήμερα ιδιαίτερα χρήσιμο.

Ύστερα ήλθε ο στρατηγός Ντε Γκωλ, που μίλησε για μια Ευρώπη από τον Ατλαντικό
μέχρι τα Ουράλια. Αλλά και αυτή η οπτική είναι υπερβολικά φιλόδοξη. Εδάφη που
θεωρούνται ασιατικά δεν μπορούν να εισέλθουν στην Ευρώπη. Για μια ορισμένη
περίοδο, λέει ο Λε Γκοφ, η Ευρώπη πρέπει να σεβαστεί μια γεωγραφία που το όριό
της βρίσκεται κάπου ανάμεσα στα δυτικά και τα ασιατικά σύνορα της Ρωσίας. Ένα
όμως είναι σίγουρο: ότι νοτίως του ανατολικού αυτού ορίου υπάρχουν
συγκεκριμένα σύνορα που καθορίζονται από τον Βόσπορο και τη Θάλασσα του
Μαρμαρά. Ένα μικρό κομμάτι (κάπου 3%) της Τουρκίας είναι ευρωπαϊκό, αλλά το
υπόλοιπο είναι ασιατικό, το λέει άλλωστε και το όνομά του: Μικρά Ασία. Από
γεωγραφική άποψη, μια Ευρώπη που θα έφτανε μέχρι το Ιράκ δεν θα είχε νόημα, θα
στερούνταν συνοχής. Εκφράζονται ήδη φόβοι για τη συνοχή της Ευρώπης των 25.
Στην περίπτωση που ενταχθεί και η Τουρκία, το πρόβλημα θα είναι ακόμη
μεγαλύτερο.

Ο Γάλλος ιστορικός είναι κατηγορηματικός: η Τουρκία δεν έχει τίποτα κοινό με
την Ευρώπη. Ανάμεσα στα μέλη της παλιάς οθωμανικής αυτοκρατορίας, ορισμένα από
τα οποία βρίσκονται στην Ευρώπη, πρέπει να κάνουμε διάκριση ανάμεσα σ’ αυτούς
που ζουν εδώ και καιρό στον ευρωπαϊκό χώρο και σ’ εκείνους που παρέμειναν απ’
έξω, γεωγραφικά και πολιτισμικά. Με την έννοια αυτή, οι Τούρκοι δεν υπήρξαν
μόνο κατακτητές, αλλά και ξένοι. Μπορεί να ακούγεται υπερβολικό, μπορεί να
φαίνεται αφοριστικό, αλλά υπάρχει κίνδυνος η ένταξη της Τουρκίας να στερήσει
την Ευρώπη από την ψυχή της.