Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Θυμάμαι πως ήταν οι πρώτες ημέρες μου στην Ελλάδα. Ιανουάριος του 1991. Με
φιλοξενούσε στο σπίτι του ο σκηνοθέτης Λευτέρης Χαρωνίτης. Είχαμε γνωριστεί
τυχαία στις Φιλιάτες, όταν είχε κατέβει με την «ομάδα» του για να αποτυπώσει
εικόνες από την τραγική «κάθοδο των εξαθλιωμένων», ήτοι ημών των Αλβανών
φυγάδων. Ο Λευτέρης με «δραπέτευσε» από το «στρατόπεδο προσφύγων» – από όπου
μας «επαναπροωθούσαν» κακήν κακώς στην Αλβανία – και προσφέρθηκε να με
φιλοξενήσει στο σπίτι του στην Αθήνα. Κάπως έτσι άρχισε η ζωή μου στην Ελλάδα.

***

Από ελληνικά, δεν ήξερα ούτε λέξη. Επειδή γνώριζα ιταλικά και γαλλικά, άρχισα
να μαθαίνω ελληνικά με βιβλία και λεξικά στις αντίστοιχες γλώσσες. Μάθαινα
μανιωδώς μέρα-νύχτα. Κάποια στιγμή ήθελα να διαβάσω κάτι παραπάνω. Στο ισόγειο
του σπιτιού υπήρχε μια μικρή βιβλιοθήκη με βιβλία σύγχρονων Ελλήνων
λογοτεχνών. Επέλεξα ένα βιβλίο στην τύχη. Ήταν Το νούμερο 31328, του
Ηλία Βενέζη. Το διάβασα με μεγάλη επιμονή και «λαγνεία», αν και βρέθηκα
μέσα σε έναν «ωκεανό» αγνώστων λέξεων. Βασάνιζα δε για τα καλά τον βοηθό του
Λευτέρη, τον Γρηγόρη, για να μου εξηγήσει λέξεις που δεν έβρισκα στα λεξικά,
όπως «μαφαζάδες», «αλλοσούσουμος» κ.λπ. Το νούμερο 31328 με τάραξε
βαθύτατα. Ήταν συνάμα η πρώτη πόρτα που «έσπρωξα», για να «μπω» στην ελληνική
γλώσσα και Ιστορία.

***

Ο Βενέζης παρέμεινε ο αγαπημένος μου συγγραφέας. Παρ’ όλο που ο ίδιος είδε
επανειλημμένα «το πένθος να σκεπάζει τις ρημαγμένες εστίες και τους τάφους των
παιδιών, των γυναικών, των γερόντων και της νιότης του κόσμου», παρέμεινε
βαθύτατα ανθρωπιστής. Γι’ αυτόν τον λόγο είναι ένας συγγραφέας- πρότυπο για
όλα τα Βαλκάνια: «Θα βάλουμε στο μερίδιό μας όσα υποφέραμε τόσους αιώνες
μίσους, τη λύπη μας και τον ξεριζωμό μας. Και απ’ την άλλη θα βάλουμε την
αγάπη μας για την ειρήνη, τη συνείδηση της ανάγκης να μη βρεθούνε πια οι λαοί
μας σε πόλεμο και σε εξολοθρεμούς». Εκεί όμως που σκεφτόμουν ότι τα κείμενά
του πρέπει να μπουν και στα σχολικά βιβλία των βαλκανικών χωρών, ήρθε η
είδηση: κάποιοι σκέφτηκαν να τον κόψουν και από τα σχολικά βιβλία στην Ελλάδα!

***

Στο Το νούμερο 31328 ο Βενέζης μιλά για κάποιον αχώριστο φίλο του, τον Μίλτο,
που «η φύτρα του είναι από την Σάμο». Στη Σάμο λοιπόν έγινε πριν από λίγο
καιρό κάτι που πέρασε στα ψιλά των εφημερίδων. Το Μονομελές Πρωτοδικείο Σάμου
απέρριψε αίτηση εργαζομένων της Ικαρίας για τη συγκρότηση σωματείου
εργαζομένων με τον τίτλο «Πολυεθνικοί Εργάτες Ικαρίας». Οι εργαζόμενοι ήθελαν
να ιδρύσουν ένα τέτοιο σωματείο, με σκοπό «την υπεράσπιση των συμφερόντων των
εργαζομένων, την αρμονική συνύπαρξη με την τοπική κοινωνία, την προβολή του
πολιτισμού των μελών του, την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και της τοπικής
πολιτισμικής παράδοσης». Όλα αυτά βέβαια, μέσα σε ένα πλαίσιο υπακοής στους
νόμους της ελληνικής Πολιτείας και στο ελληνικό Σύνταγμα. Σύμφωνα όμως με το
αιτιολογικό της απόρριψης, οι εργαζόμενοι «δεν καθιστούν γνωστό το περιεχόμενο
των μνημονευόμενων πολιτιστικών αξιών και παραδόσεων των λαών… ώστε να είναι
δυνατόν να διαπιστωθεί αν οι πολιτιστικές και ιστορικές αξίες των λαών τους
αντιβαίνουν στις πολιτιστικές και ιστορικές αξίες και παραδόσεις των Ελλήνων».
Τα σχόλια δικά σας…

ΥΓ: Τις προάλλες, αναγνώστης της στήλης μας έστειλε ηλεκτρονικό μήνυμα
όπου ανάμεσα στα άλλα ρωτά: «Αγαπάτε την Ελλάδα;». Ύστερα από όσα είπαμε, πριν
απαντήσουμε, νομίζω πως οφείλουμε να ρωτήσουμε: «Ποια Ελλάδα»; Την Ελλάδα του
Μάνου Χατζιδάκι ή εκείνη του Ψωμιάδη, την Ελλάδα του Βενέζη ή της «Γαλάζιας
Στρατιάς», την Ελλάδα των εργαζομένων της Ικαρίας ή εκείνη που βλέπει τους
μετανάστες ως «ιστορικό ατύχημα»;

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος