διακοπές Σύμη

Στη νοτιοανατολική εσχατιά του Αρχιπελάγους στέκει αγέρωχη μια αρχόντισσα.
H ακριτική Σύμη, που απέχει μόλις 5 ναυτικά μίλια από τις μικρασιατικές ακτές.
Ένας τόπος με ιστορία και ξεχωριστό χρώμα, που ξέρει να κρατάει ζωντανές τις
τέχνες. Ένας τόπος-καταφύγιο για τους τελευταίους εκπροσώπους των παραδοσιακών
επαγγελμάτων. Εκεί συναντήσαμε τον τελευταίο από τους καμπανοποιούς των
Δωδεκανήσων.

Ο Τάσος Αναστασιάδης έξω από το χυτήριό του με μια καμπάνα 125 κιλών

Στη Σύμη, με τις 13 εκκλησιές και τα εκατοντάδες ξωκκλήσια, συναντήσαμε τον
τελευταίο καμπανοποιό της Δωδεκανήσου, τον κ. Τάσο Αναστασιάδη, 78 χρόνων
σήμερα. Γεννήθηκε στα χρόνια της ιταλικής κατοχής (στα 1926) και είναι η
τέταρτη γενιά στον χώρο της καμπανοποιίας, καθώς υπάρχει μακρά οικογενειακή
παράδοση. Αγαπά τις τέχνες, τη μουσική – είναι αυτοδίδακτος μουσικός ο ίδιος –
παίζει μαντολίνο, κιθάρα, ακορντεόν, είναι θεοσεβούμενος (προσεύχεται στο
παρακείμενο εκκλησάκι, την Αγία Κυριακή, πριν ξεκινήσει την κατασκευή μιας
καμπάνας) και, παρότι έχει βγει στη σύνταξη, συνεχίζει να βοηθάει στο
μηχανουργείο τα παιδιά του – τα οποία, σημειωτέον, τα παρακίνησε ν’ ασχοληθούν
με αυτή την τέχνη. Ο γιος του, ο Φιλήμονας, συνεχίζει την τέχνη ενώ ο
πρωτότοκος, Δημήτρης, επέλεξε την Ιατρική.

Χτίζοντας την «καρδιά», το εσωτερικό μιας καμπάνας 150 κιλών με κεραμίδια και λάσπη κατά τον παραδοσιακό τρόπο

Τον συναντήσαμε στο καμπανοχυτήριό του, στο Νημποριό, 4 χλμ. έξω από την
πρωτεύουσα, γιατί η καμπάνα θέλει συγκέντρωση αλλά και μυστικότητα, καθώς «η
τέχνη δεν διδάσκεται αλλά κλέφτεται». Το εργαστήρι του είναι η μοναδική
βιοτεχνία αυτού του είδους στα Δωδεκάνησα, καθώς οι καμπάνες πλέον
κατασκευάζονται «βιομηχανικά» σε υπερσύγχρονα χυτήρια, χωρίς ίχνος της
παραδοσιακής ιεροτελεστίας. Στο καμπανοχυτήριο (που το ίδρυσε ο παππούς του το
1855, όταν είδε να πληθαίνουν τα ξωκκλήσια και οι ενοριακές εκκλησίες), έχουν
«κτιστεί» χιλιάδες καμπάνες και η καμπάνα τού Πανορμίτη της Σύμης, βάρους 750
κιλών.

«Μπήκα από μικρός στη δουλειά. Ο παππούς μου, έξυπνος άνθρωπος, μετέτρεψε το
σιδηρουργείο σε μηχανουργείο, γιατί εκείνη την εποχή υπήρχε μεγάλη ζήτηση για
καταδυτικές μηχανές. Ανθούσε, βλέπεις, η σπογγαλιεία. Έτσι, έμαθα μηχανουργός.
Το ’63-’64 έπαψαν σιγά σιγά οι καταδυτικές μηχανές και σαν παράλληλη
δραστηριότητα είχα την καμπανοποιία. Άλλωστε και στα μεταπολεμικά χρόνια, ο
κόσμος έχτιζε τις εκκλησιές που ‘χαν καταστραφεί στον πόλεμο κι οι εκκλησιές
θέ’νε καμπάνες».

Το καμπανοποιείο και τα μυστικά της τέχνης

Το παραδοσιακό χυτήριο στη Σύμη σε λειτουργία

Το καμπανοποιείο εξωτερικά είναι πετρόκτιστο και εσωτερικά φτιαγμένο με
θηραϊκή γη και ασβέστη. Στο εσωτερικό τού καμπανοποιείου υπάρχουν τρεις βάσεις
για την κατασκευή διαφόρων μεγεθών καμπανών: στη μια βάση «χύνονται» καμπάνες
από 5 έως 25 κιλά, στη 2η από 30-70 κιλά και στην τρίτη από 100 έως 750 (!)
κιλά. Καμπάνα 750 κιλών κατασκευάστηκε το 1905 και εξακολουθεί να «σημαίνει»
μέχρι σήμερα στη Μονή Πανορμίτη, στη Σύμη.

Ακόμη, στο εσωτερικό βρίσκονται 2 τζάκια, στα οποία λειώνει (χυτεύεται)
μπρούντζος από 5 μέχρι 70 κιλά και στο δεύτερο από 70-150 κιλά μέσα σε χωνιά
χυτηρίου. Για μεγαλύτερες καμπάνες υπάρχει ένας αντανακλαστικός φούρνος:
αντανακλά τη φλόγα της φωτιάς από το διαμέρισμα στο οποίο ανάβει η φωτιά με
ξύλα. Στο βάθος του λάκκου υπάρχει το βαθούλωμα όπου λειώνει ο μπρούντζος.

Ο λιωμένος μπρούντζος χύνεται στο καλούπι

Υπάρχει ακόμα μια λιθόκτιστη τσιμιά για το στέγνωμα των καλουπιών, σκάφες με
ειδικό χώμα για την κατασκευή των καλουπιών, ξύλινα καλούπια, κουτάλες,
τσιμπίδες κ.ά.

«Ως προς τον ήχο της, τώρα, υπάρχουν καμπάνες ντο-δίεση, καμπάνες ρε. Δεν
επιδιώκουμε όμως έναν ορισμένο τόνο, είναι δύσκολο. Δεν χρειάζεται να ξέρεις
μουσική για να φτιάξεις μια καμπάνα, αρκεί να κατέχεις τις αναλογίες τού
κράματος. Μπορούμε να την κάνουμε οξεία, εάν προσθέσουμε κασσίτερο, ή πιο
βαριά, εάν αφαιρέσουμε κασσίτερο». «Και, πάνω απ’ όλα, προσοχή: η τέχνη θέλει
συγκέντρωση. Καμιά επίσκεψη όταν φτιάχνεις καμπάνα. Προς Θεού, μην μπει
γυναίκα στο εργαστήρι. H πόρτα πρέπει να ‘ναι πάντα κλεισμένη…».

Διεύθυνση: Γιάννης Ντρενογιάννης * Υπεύθυνος Ύλης: Χρήστος Λιάλιος