ΦPANΣΟYAZ ΣAΓKAN Φεράρι, καζίνο και μοναξιά…

H Φρανσουάζ Σαγκάν ήταν η τελευταία παρέα του Ζαν Πολ Σαρτρ, έως το 1980. Χωρίς Φεράρι πια, με ένα μικροσκοπικό Όστιν Μόρις, η Φρανσουάζ Σαγκάν περνούσε και έπαιρνε τον Γάλλο φιλόσοφο – τυφλό πλέον – για να δειπνήσουν μαζί. Εκείνη μάλλον έφυγε μόνη…

«Έκανε την εμφάνισή της το 1954, με ένα λεπτό μυθιστόρημα, το Καλημέρα
Θλίψη, που αποτέλεσε παγκόσμιο σκάνδαλο. Ο θάνατός της, ύστερα από μία ζωή
και ένα έργο ευχάριστα αλλά και επιπόλαια, δεν αποτέλεσε σκάνδαλο παρά μόνο
για την ίδια».

Αυτή είναι η νεκρολογία της Φρανσουάζ Σαγκάν, γραμμένη από την ίδια στο
«Λεξικό της γαλλικής λογοτεχνίας» του Ζερόμ Γκαρσέν, το 1988. Εντέλει, άλλου
είδους σκάνδαλα σημάδεψαν το τέλος της ζωής της. Το όνομά της ενεπλάκη τα
τελευταία χρόνια σε πετρελαϊκά σκάνδαλα της εποχής Μιτεράν (με τον οποίο τη
συνέδεε φιλία), μάλιστα το 2002 καταδικάστηκε σε ένα χρόνο φυλάκιση με
αναστολή. Αυτό μπορεί να μην είναι άσχετο με την πολύμηνη ασθένειά της, που
της αφαίρεσε τη ζωή την Παρασκευή το βράδυ, στα 69 της χρόνια.

Τώρα οι γαλλικές εφημερίδες γράφουν τρεις και τέσσερις σελίδες για εκείνη (η
«Λιμπερασιόν» έχει την είδηση του θανάτου της μοναδικό θέμα στην πρώτη
σελίδα!), σημειώνοντας ταυτόχρονα ότι ελάχιστοι την υποστήριξαν στην
περιπέτειά της αυτή. Όχι ότι έπρεπε οπωσδήποτε να της δικαιολογηθούν οι
πράξεις, αλλά αν υπήρχε κάτι που δεν διέκρινε τη γυναίκα αυτή, ήταν η
φιλοχρηματία. Γεννήθηκε λίαν ευκατάστατη – κόρη βιομηχάνου -, κέρδισε τεράστια
ποσά από τα βιβλία της, τα οποία ξόδευε χωρίς δεύτερη σκέψη. Και πέθανε στην
ψάθα.

Δεν επρόκειτο, πάντως, για «διάττοντα αστέρα». Το 1956, δύο χρόνια μετά την
απρόσμενη επιτυχία του «Καλημέρα θλίψη» (το οποίο και στην Ελλάδα υπήρξε ένα
από τα διαχρονικά μπεστ σέλερ), το «Ένα κάποιο χαμόγελο» πούλησε 550.000
αντίτυπα και το 1957 το «Σ’ ένα μήνα σ’ ένα χρόνο» 400.000. Τι ήταν εκείνο που
προκάλεσε μια τέτοια έκρηξη; Ήταν κυρίως δύο στοιχεία: το πρώτο, ο πόλεμος
κατά των συντηρητικών ηθών. H γαλλική κοινωνία του 1954 αποδοκίμαζε τις
προγαμιαίες σχέσεις και θεωρούσε σχεδόν αδιανόητη την έκτρωση – οι
ενδιαφερόμενοι έπρεπε να διαθέτουν ελβετικά φράγκα και να περάσουν τα σύνορα.
H Σαγκάν ήταν θαρραλέα και άμεση, εκφράζοντας τη νέα γενιά της εποχής της. Το
δεύτερο στοιχείο ήταν η εξαιρετική ικανότητά της στη χαρτογράφηση των
συναισθημάτων. Τα περισσότερα βιβλία της αφορούσαν τις ερωτικές σχέσεις και τη
μοναξιά. Συνήθως υπήρχε ένα ερωτικό τρίγωνο, όπου οι σχέσεις που
δημιουργούνταν απεικονίζονταν με σαφήνεια σε όλο το βάθος των αντιφατικών
συναισθημάτων που προκαλούσαν.

Ίσως, όμως, το τρίτο στοιχείο ήταν και το κυριότερο κομμάτι του παζλ. H
Φρανσουάζ Σαγκάν ήταν, η ίδια, ηρωίδα των μυθιστορημάτων της. Ή, για να το
πούμε αλλιώς, ο μύθος των μυθιστορηματικών ηρώων που δημιουργούσε ήταν
μικρότερος από τον δικό της προσωπικό μύθο. Έζησε μια ζωή ιδιαζόντως
προκλητική για τα δεδομένα της εποχής της. Δεν ήταν μόνο οι ερωτικές της
σχέσεις. Ήταν το πάθος της για τα ακριβά αυτοκίνητα, τα καζίνα, το Σεν Τροπέ.

Στον κόσμο της Σαγκάν, όπως έχει χαρακτηριστικά ειπωθεί, «τα τσιγάρα
είναι για να καπνίζονται, το αλκοόλ για να πίνεται, τα ναρκωτικά για να
καταναλώνονται και τα σπορ αυτοκίνητα για να τα οδηγείς». Μόνιμη… θαμώνας
των κουτσομπολίστικων στηλών, η ίδια θα πει αργότερα ότι δεν ήταν ακριβώς αυτή
η εικόνα που θα ήθελε να έχουν οι άλλοι για εκείνην, σε κάθε περίπτωση όμως
θεωρούσε ότι «το ουίσκι, η Φεράρι και ο τζόγος είναι εικόνα πιο διασκεδαστική
από το πλέξιμο, το σπίτι και την αποταμίευση».

Θα συμφωνούσε μαζί της και ένας εκλεκτός φίλος της, ο Ζαν Πολ Σαρτρ, με τον
οποίο είχαν κοινή την ημερομηνία γέννησης: 21 Ιουνίου, αλλά με τριάντα χρόνια
διαφορά. H Σαγκάν ήταν ο άνθρωπος που τον διασκέδαζε, τους τελευταίους μήνες
της ζωής του. Εκείνη μάλλον έφυγε μόνη…

Το «Καλημέρα θλίψη» πέρασε στην οθόνη δύο φορές: μία το 1958 από το Χόλιγουντ,
δίχως επιτυχία, και το 1995 σε τηλεοπτική παραγωγή, γαλλική τούτη τη φορά. Το
δε βιβλίο της «Σας αρέσει ο Μπραμς;» έγινε ταινία – επιτυχία και στην Ελλάδα –
από τον Ανατόλ Λίτβακ, με τους Ίνγκριτ Μπέργκμαν, Ιβ Μοντάν, Άντονι Πέρκινς.

Επιτυχία σκάνδαλο

Το Καλημέρα Θλίψη το έγραψε προτού καν κλείσει τα 19 της. Το έγραφε στα
μπιστρό και δεν της πήρε πάνω από δυο μήνες. Το υπέβαλε στον εκδοτικό οίκο
Julliard στις 6 Ιανουαρίου 1954. Στις 17 Ιανουαρίου ο εκδότης αποφάσισε να το
βγάλει, στις 5 Μαρτίου είχε τυπωθεί, στις 17 του ίδιου μήνα βγήκε στα
βιβλιοπωλεία. Σε λίγες ημέρες ανατυπώθηκε, τον Μάιο πήρε το «Βραβείο
κριτικών», ακολούθησε και μία κριτική του Φρανσουά Moριάκ στη «Φιγκαρό», που
την αποκαλούσε «αξιαγάπητο τέρας». Αυτό ήταν. Τον Σεπτέμβριο του 1954 είχαν
πουληθεί 45.000 αντίτυπα, τον Οκτώβριο 100.000, τον Δεκέμβριο 200.000
αντίτυπα. Επιτάχυνση πωλήσεων χωρίς προηγούμενο στα γαλλικά εκδοτικά χρονικά.

INFO

H Φρανσουάζ Σαγκάν έγραψε συνολικά 50 βιβλία, από τα οποία στην Ελλάδα
κυκλοφορούν περί τα 15 (τα περισσότερα από τους οίκους «Αφοί Ζαχαρόπουλοι» και
«Λιβάνης»). Ανάμεσά τους οι τίτλοι: «Καλημέρα θλίψη», «Σας αρέσει ο Μπραμς;»,
«Ένα κάποιο χαμόγελο», «Υποταγή», «H μακιγιαρισμένη γυναίκα», «H θηλιά», «Ο
απατηλός καθρέφτης», «Αίμα ακουαρέλας», «Τα θαυμάσια σύννεφα» κ.ά.