διακοπές BOTΣAΛOΠOIOΣ

ΝΤΙΝΟΣ ΠΑΠΑΔΕΛΙΑΣ Πολυτεχνίτης και… αυτοδίδακτος

Στη Νίσυρο συναντήσαμε τον Ντίνο Παπαδέλια, γνήσιο λαϊκό
τεχνίτη. Πολυτεχνίτη στην πραγματικότητα, μοναχικό και αυτοδίδακτο. Λίγο πριν
από τα 60 χρόνια του, φιγούρα ραδινή με ψαρά μαλλιά, αεικίνητος και
λιγομίλητος. «Ο Ντίνος είναι με τις ώρες του», μας προειδοποίησαν, «δεν έχει
πολλές κουβέντες».

Τελικά, όταν τον… εντοπίσαμε, βρήκαμε έναν άνθρωπο κλειστό σαν όστρακο, που
άρχισε να ανοίγεται όσο μιλούσε για τα πράγματα που αγαπά, για τα βοτσαλωτά
και την κατασκευή λαϊκών οργάνων. Μεράκι, τέχνη, συντροφιά. «Δεν το κάνω για
τα χρήματα. M’ αρέσει, είναι το μεράκι μου, γι’ αυτό φτιάχνω μόνο σε φίλους,
όπου θέλω εγώ». Συνεσταλμένος, με ανήσυχο βλέμμα, τελειομανής, με λίγους
καλούς φίλους γύρω του, από τους οποίους οι περισσότεροι είναι και «μαθητές
του». Όπως ο Αποστόλης Καλούδης, δάσκαλος στο επάγγελμα, ο «σύνδεσμός» μας στο
νησί, που σχεδιάζει, σκαλίζει και διακοσμεί μουσικά παραδοσιακά όργανα.
«Μαθητεύουν» στην τέχνη του και εκείνος δίνει απλόχερα, ακόμη και τηλεφωνικά,
οδηγίες από όποιο σημείο της Ελλάδας και αν τον καλέσουν.

H ΟΜΟΡΦΙΑ… ΚΟΣΤΙΖΕΙ

Το βοτσαλωτό απαιτεί καλό σχεδιαστή και εκτελεστική δεινότητα, φαντασία αλλά
και πειθαρχία. Είναι όμορφο και ιδιαίτερα ανθεκτικό, αλλά και δαπανηρό, αφού η
διαλογή, η μεταφορά και η τοποθέτηση των βότσαλων απαιτούν χρόνο και μαστοριά.
«Στη Ρόδο παίρνουν 50.000 το τ.μ., εγώ το κάμνω τσάμπα. Τα φτιάχνω μόνο σε
φίλους. Δεν τα κάμνω για να πλουτίσω». Τα βοτσαλωτά είναι γνωστά από την
αρχαιότητα, καθώς χρησιμοποιήθηκαν για τη διακόσμηση εσωτερικών και εξωτερικών
χώρων, τόσο σε δημόσια κτίρια όσο και σε ιδιωτικές κατοικίες. Μάρτυρες
πολυτέλειας, τα συναντάμε συχνά στη νησιωτική Ελλάδα των νεώτερων χρόνων.
Αφθονούν όπου ανθεί το εμπόριο. Στα νησιά του Αργοσαρωνικού, τις Κυκλάδες, την
Κρήτη, τα Δωδεκάνησα, τις Σποράδες, αλλά και στα νησιά του BA Αιγαίου. Στη
Νίσυρο φαίνεται πως ο Ντίνος Παπαδέλιας, αυτός ο αυτοδίδακτος δημιουργός,
κρατά μόνος την παράδοση και στήνει τη δική του «σχολή».

TEXNH KAI TEXNIKH

Τα ψηφιδωτά είναι έργα υπομονής, επιμονής και μαστοριάς. Για να στρωθεί ένα
τετραγωνικό μέτριο με μέτριο χαλίκι, απαιτούνται 2.500 χαλίκια και τρίωρη
εργασία τεσσάρων εργατών. «Έχω βρει τρόπο και βγάζω μόνος μου και τρία
τετραγωνικά μέτρα την ημέρα». Τον «τρόπο» δεν μας τον αποκάλυψε, μας είπε όμως
πολλά για τη διαδικασία.

Καλά βότσαλα είναι τα «πλακέ». Τα μαύρα (χοχλάκοι) αφθονούν στη Νίσυρο, λόγω
του ηφαιστείου. Τα άσπρα έρχονται από Ρόδο και τα καφέ από Τήνο.

Τοποθετούνται όρθια το ένα δίπλα στο άλλο. Για το στρώσιμο των αυλών
απαιτούνται βότσαλα μήκους 49 εκ., ενώ τα μικρότερα αποδίδουν τις σχεδιαστικές
λεπτομέρειες. Πρώτα καθαρίζεται η περιοχή από πέτρες και σκουπιδάκια, αν
χρειασθεί γίνεται και βάθυνση. Συνθετικό υλικό είναι το κονίαμα – χαμούρι -,
κάθε μαλαξιά του γίνεται με οκτώ τενεκέδες άμμο, δύο μισούς τενεκέδες ασβέστη
και δύο τενεκέδες πορσελάνη παλαιότερα, τσιμέντο σήμερα. Αφού στεγνώσει το
τσιμέντο, απλώνεται το χαμούρι. Με το στέγνωμα του τελευταίου ορίζεται το
πεδίο εργασίας, ανάμεσα σε ξύλινα όρια – ένα τετραγωνικό μέτρο περίπου. Το
πλήρες σχέδιο έχει αποτυπωθεί σε χονδρό χαρτί, τα μοτίβα σε λευκό. Το σχέδιο,
στη συνέχεια, κόβεται σε τσίγκινο ή τενεκεδένιο έλασμα και παίρνει τη θέση του
στην επιφάνεια εργασίας. Πρώτα ο τεχνίτης «γεμίζει» με λευκά βότσαλα και
ύστερα με μαύρα, αφού έχει απομακρύνει τα μετάλλινα στοιχεία. Όταν τα βότσαλα
έχουν τοποθετηθεί κοπανίζονται με βαρύ και πλατύ κόπανο, ενώ στα κενά
«καρφώνονται» τα «πιτσινάκια», τα μικρά βοτσαλάκια. «Τα μεγάλα σχέδια γίνονται
με καλούπια, αν όμως η επιφάνεια είναι μικρή, όπως και το σχέδιο, το σχεδιάζω
απευθείας στη λάσπη”.

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΠΟ… ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ

Ξεκίνησε ως κουρέας του νησιού, η ανάγκη τον έκανε κτίστη, ενώ η ανησυχία
και η φιλοτεχνία τον έκαναν δημιουργό. «M’ αρέσει η μουσική. Πού και πού
”γρατζανάω” κι εγώ τη λύρα. Ήτανε, λοιπόν, ένας φίλος από την Κρήτη,
κατασκευαστής λαϊκών οργάνων. Τον παρακολουθούσα. Όταν έφυγε, άρχισα τις
προσπάθειες κι εκείνος με καθοδηγούσε τηλεφωνικά. Χάλασα πολλά ξύλα, αλλά κάτι
κατάφερα». Σήμερα ανάμεσα στους «πελάτες» του είναι η μουσική Ιταλική Σχολή,
αλλά και γνωστοί καλλιτέχνες όπως ο Παπάζογλου… Στέλνει όργανα στην Κρήτη,
τη Σαντορίνη, την Ιταλία. Το ίδιο έγινε με τα βοτσαλωτά. «Έβλεπα τη σκάλα του
σπιτιού μου. Ήθελε φτιάξιμο. Σκέφτηκα πως θα γινόταν πιο όμορφη με βότσαλα,
δεν θα γλιστρούσε, και την έφτιαξα. Έτσι ξεκίνησα και ύστερα τα μελέτησα στην
πράξη».

Τη σκάλα ακολούθησαν τα «δελφίνια» στο Δημαρχείο, ο «αετός που πνίγει το
φίδι» στην πλατεία, τα «τρία δελφίνια με την τρίαινα» (από παραλλαγή
παράστασης αρχαίου νομίσματος της Νισύρου) στον δρόμο για την Παναγιά τη
Σπηλιανή, σκάλες στην περιοχή Λαγκάδι με γιρλάντες από φύλλα και αγκάθια,
ιππόκαμποι και άγκυρες στον δρόμο προς το λιμάνι, γεωμετρικά και φυτικά μοτίβα
σε σκάλες φίλων και γοργόνες στις βεράντες τους.