Tρελό ρεσιτάλ σκηνοθεσίας

Πρώτος και με διαφορά ο Κινέζος Λου Γε τού «Purple Butterfly». Θυελλώδης,
σαρωτικός και… επιδειξιομανής. Στήνει ένα ρομάντζο εποχής ανάμεσα σε μια
«Πορφυρή πεταλούδα» της αντιστασιακής Κίνας και σ’ έναν μεγαλοπράκτορα των
Γιαπωνέζων, που εκείνη την εποχή (1930) είχαν εφορμήσει με όρεξη να
καταβροχθίσουν την μισή κινέζικη επικράτεια. Το ερωτικό παιχνίδι διεξάγεται με
ρομαντικούς και ατμοσφαιρικούς όρους «In the Mood for love» (Γουον Καρ Βάι)
αλλά και κάτι παραπάνω. Ο Λου Γε θέλει κι άλλα. Αν είναι δυνατόν, όλα. Ανοίγει
το κάδρο για να περιλάβει μέσα σ’ αυτό αιματηρές συγκρούσεις από…
τρομοκρατικές αυτοκτονικές επιθέσεις Κινέζων πατριωτών, καθώς και αρκετές
σκιές κατασκόπων αμφοτέρων των αντιμαχόμενων πλευρών. Κάπου εκεί στο άνοιγμα
του κάδρου, στο διαρκές παιχνίδι ανάμεσα σε ιδρωμένες σκηνές δωματίου και στις
περιγραφές μεγάλου πλήθους, κάπου ανάμεσα σ’ αυτό το ύποπτο πάθος Κίνας –
Ιαπωνίας, ο Γε παίρνει τα ρίσκα του και στήνει με τα ίδια του τα χέρια παγίδα
στον εαυτό του. Και εξηγώ:

Το στοίχημα του Γε είναι δυσθεώρητο, απρόσιτο και σχεδόν ακατόρθωτο. Να
αποκόψει την εικόνα από τον ομφάλιο λώρο του σεναρίου. Τους διαλόγους από τους
χαρακτήρες και τις επεξηγηματικές, επίπεδες περιγραφές από τη δράση. Μόνο η
εικόνα. Χωρίς λόγο, χωρίς ιστορικές πληροφορίες, χωρίς τίποτα το περιττό.
Αποτέλεσμα; Ο δυτικός θεατής να μπερδεύει τα πρόσωπα, να καταναλώνει άφθονη
προσοχή «ποιος είναι ποιος», να μην αντιλαμβάνεται τα κίνητρα των
αντιμαχόμενων δυνάμεων και στο τέλος, με την εισβολή ενός δεύτερου, αθώου
κινεζικού ζευγαριού, να βυθίζεται στο χάος. Με άλλα λόγια, για να αντιληφθείς,
να αφομοιώσεις και να βυθιστείς στην απόλαυση αυτών των μαγικών εικόνων,
πρέπει την ταινία τουλάχιστον δύο φορές να την δεις. Μου συνέβη, το έκανα, και
τη δεύτερη φορά την εκτίμησα διπλά. Δηλαδή:

«Πορφυρή πεταλούδα»: Μοιραίο πάθος Κίνας – Ιαπωνίας!

Ο Γε επέλεξε τη σιωπή, την ομίχλη και τον αιφνιδιασμό, προκειμένου να
περιγράψει τον αόρατο κόσμο των δύο πλευρών. Και την παρανομία των αγωνιστών
αλλά και τις σκιές των Γιαπωνέζων πρακτόρων. Σαν όλα να συμβαίνουν κάτω από το
έδαφος. Στο παρασκήνιο της Ιστορίας. Με την ίδια διαλεκτική συνέπεια
διαχειρίζεται την ερωτική ιστορία της Κινέζας αγωνίστριας με τον Γιαπωνέζο
πράκτορα. Ένα ειδύλλιο υπονομευμένο από μια αόρατη και ανείπωτη υποψία. Τον
αγαπάει πραγματικά; Εκείνος… ξέρει; Και όσο τα δύο αυτά αφηγηματικά επίπεδα
(της… τρομοκρατίας και του πάθους) αναπτύσσονται, τόσο οι δύο αντίπαλοι
συγκλίνουν μεταξύ τους. Έτσι, η δραματική σύγκλιση των δύο εραστών περιέχει
μέσα της και την αναίρεσή της. Σαν να λέμε αγάπη – μίσος, πάθος – θάνατος. Ένα
σπίρτο αρκεί για να ανάψει το φιτίλι και κάποιος από τους δύο, ή και οι δύο,
να καούν!

Και τέλος, τρία πράγματα με άφησαν με το στόμα ανοιχτό: Πρώτο, η απόλυτη
αφοσίωση στο Νυν υπέρ πάντων ο Αγών. Ανελέητοι στους εχθρούς και στον εαυτό
τους. Με το δάχτυλο στη σκανδάλη. Ο θάνατος γι’ αυτές τις… πεταλούδες είναι
εγγεγραμμένος στα κύτταρά τους. Καταλάβατε γιατί το ποτάμι του Μάο συμπαρέσυρε
τους πάντες στο πέρασμά του; Αποφασισμένοι σαν σαμουράι. Το δεύτερο, η
σκηνοθεσία! Μπροστά σ’ αυτήν τη χορογραφία, το αιλουροειδές στροβίλισμα του
φακού και την αριστοτεχνική φωτογραφία, η σκηνοθεσία του Άντονι Μινγκέλα στον
«Άγγλο ασθενή» μοιάζει με χαλκομανία. Και τέλος, η Ζανγκ Ζιγί (του «Ήρωα» και
του «Δρόμος για το σπίτι»). H ανακάλυψη του Ζανγκ Γίμου. H σύνθεση του πιο
εύθραυστου αλάβαστρου με τον χάλυβα των οφθαλμών. Μια σταλιά… κούκλα. Αν
ήταν Βιετναμέζα και ζούσε στα λαγούμια της ζούγκλας, θα είχε παρασύρει στον
τάφο τους τις μισές αμερικανικές μεραρχίες. H πιο πολιτικοποιημένη φαμ φατάλ
της παγκόσμιας οθόνης, Υποκλίνομαι!

Συναρπαστικό, απόλυτο κενό!

Τρίτο ρεσιτάλ σκηνοθεσίας. Από το Χόλιγουντ μεν, αλλά από τον Βρετανό
ντοκιμαντερίστα Πολ Γκρίνγκρας τού «Bloody Sunday (της ματωμένης Κυριακής των
δολοφονημένων Ιρλανδών από τις βρετανικές στρατιωτικές ειδικές δυνάμεις). Τι
να κάνει ο άνθρωπος; Έθεσε το ταλέντο και την τεχνική του στην υπηρεσία της
βιομηχανίας. Everything for sale!

«Στη σκιά των κατασκόπων»: Τρέχα Ματ, τρέχα

«The Bourne supremacy» (στη σκιά των κατασκόπων). Το δεύτερο, και απείρως
καλύτερα σκηνοθετημένο, μέρος, του «Bourne identity» (χωρίς ταυτότητα). Με τον
ίδιο Ματ Ντέιμον, με την ίδια πάνω κάτω ιστορία και με την ίδια αμνησία. Εκ
πρώτης όψεως μοιάζει με ανέκδοτο. Ένας άρτια εκπαιδευμένος εκτελεστής τής CIA,
ένα… απόλυτο φονικό όπλο, ξεφεύγει, γλιστράει, σκοτώνει και ενίοτε
κατεδαφίζει το σύμπαν, τρέχοντας να βρει τη μνήμη του και την ταυτότητά του.
Περίπου…«ποιος είμαι εγώ και πού πάω». Εκ δευτέρας όψεως έχουμε την άθλια
Ρωσία εκπροσωπούμενη από τη Μαφία ενός (ας πούμε) Αμπράμοβιτς, καθώς και CIA
εις διπλούν. Όπου η μισή είναι bad (κακή) εκπροσωπούμενη από τον γλοιώδη και
σατανικό Μπράιαν Κοξ και η άλλη μισή, η καλή, από την Τζόαν Άλεν. Συμπέρασμα
για πολιτικούς εγκεφάλους νηπιακής ηλικίας: Σατανική η Ρωσία, αγγελική η
Αμερική. Συμπέρασμα νηπιακής ψυχιατρικής: Το αμερικανικό καλό είναι γένους
θηλυκού!

Εν ολίγοις, για να μη χάνουμε τον χρόνο μας με αρλούμπες, πρόκειται για…
αρλούμπα. Τίποτα, νάδα, νιέντε, νάθινγκ, νούλα. Το απόλυτο κενό. Όμως, πίσω
έχει η αχλάδα την ουρά. Διότι σαν αίλουρος ο Γκρίνγκρας εμβολίζει την κενότητα
με κάμερα τόσο αιχμηρή και επιθετική, όσο είναι ενός πολεμικού ανταποκριτή.
Έτσι, η οφθαλμαπάτη του σκληρού, αληθινού «ρεαλισμού» επεμβαίνει,
αποπροσανατολίζει και καθηλώνει. Για να σας δώσω να καταλάβετε. Είναι σαν να
βλέπεις, με κομμένη την ανάσα, τον «Φυγά» για δεύτερη φορά!

Το μεροκάματο του τρόμου

Δεύτερη σπουδαία επιλογή αυτής της πληθωρικής εβδομάδας. Διαφορετική αλλά
ισοδύναμη, ίσως και καλύτερη, επειδή είναι κρυστάλλινη. Αν δεν είχα δει το
όνομα το σκηνοθέτη και αν έβαζα στοίχημα πως την έχει υπογράψει ο Κεν Λόουτς,
θα είχα χάσει τα μισά λεφτά μου. «Maria full of grace» (Κεχαριτωμένη Μαρία).
Καμωμένο από ένα σπουδαγμένο παλικάρι της σκεπτόμενης και πολιτικοποιημένης
Αμερικής με το όνομα Τζόσουα Μάρστον. Στο τελευταίο φεστιβάλ του Βερολίνου
κέρδισε με το σπαθί του το βραβείο του πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη, καθώς και
η Κολομβιανή πρωταγωνίστριά του, η Καταλίνα Σαντίνο Μορένο, κέρδισε το βραβείο
γυναικείου ρόλου. Μπράβο τους!

Δεν μπορώ να πω το ίδιο και στην ελληνική εταιρεία που κυκλοφόρησε αυτό το
μικρό κόσμημα στη λιγότερο σινεφιλική περίοδο της χρονιάς. Με την ίδια
επιπολαιότητα που και η άλλη εταιρεία καίει τη δική της «πεταλούδα». Μάνι μάνι
και πριν ακόμα οι απαιτητικοί του σινεμά το πάρουν χαμπάρι, μένουν ορφανοί από
δύο καλές, πολύ καλές επιλογές αυτού του χειμώνα. Κρίμα!

«Κεχαριτωμένη Μαρία»: H Αμερική απέκτησε τον δικό της Κεν Λόουτς

Ο Μάρστον λοιπόν, με διακριτικότητα, σεμνότητα και ήθος επιπέδου Κεν Λόουτς,
αστράφτει χαστούκι στο«Traffic» του Στίβεν Σόντερμπεργκ. Τα ναρκωτικά – λέει –
δεν έχουν να κάνουν με το βρωμόξυλο και τους πυροβολισμούς που ανταλλάσσουν οι
πράκτορες της CIA με τη Μαφία. Αυτά γίνονται για τις εντυπώσεις και τα ταμεία.
H διακίνηση των ναρκωτικών έχει να κάνει με δύο παράγοντες. Ο πρώτος, ο
αυτονόητος, με το εμπόριο θανάτου. Ο δεύτερος με το μεροκάματο του τρόμου από
το τριτοκοσμικό προλεταριάτο. Πάει, τέλειωσε.

Μια νεαρή Κολομβιανή εργάτρια που την ομορφιά της θα ζήλευε η Πενέλοπε Κρουζ,
στρατολογείται από «δεκανέα» της Μαφίας και έναντι μερικών δολαρίων
αναλαμβάνει χρέη «βαποριού». Πώς; Εδώ είναι το ψητό. Θα μεταφέρει το εμπόρευμα
στην κοιλιά της! H παρθένος Μαρία χωρίς Χριστό αλλά με τον… αντίχριστο. Θα
καταπίνει ταμπόν παραγεμισμένα από πρώτη «ύλη», κινδυνεύοντας ανά πάσα στιγμή
να «σκάσουν» τα μέσα της και να πεθάνει επιτόπου. H απόσταση που χωρίζει τον
χριστιανικό παράδεισο των Ευαγγελιστών από την κόλαση του τριτοκοσμικού…
αλβανικού προλεταριάτου, είναι αποτυπωμένη μέσα στα σπλάχνα αυτής της αθώας
ύπαρξης. Ανατριχιαστικό.

Ο Μάρστον αφηγείται την ιστορία του με πεντακάθαρους όρους κοινωνικού,
δραματοποιημένου ντοκιμαντέρ. Τίποτα το περιττό, τίποτα το εντυπωσιακό και
τίποτα με ναρκωτικό. Χωρίς βία, σνιφάρισμα, τζούρες, χωρίς ίχνος
εντυπωσιασμού, χωρίς να υποκλιθεί στιγμή στην ευκολία. Όλο το βάρος στη Μαρία.
H διαδικασία είναι καθαρά εργασιακή. Πώς κάνουν οι εργάτριες του διπλανού
εργοστασίου; Έτσι ακριβώς. Μηχανικά καταπίνει, μηχανικά πηγαίνει, μηχανικά
δουλεύει. Το μεροκάματο του τρόμου. H παρθένος Μαρία ξανασταυρώνεται για…
ενάμισι χιλιάρικο!

Τρόμος στον ωκεανό

Ένας πιτσιρικάς με το όνομα Κρις Κέντις και με ελάχιστα δολάρια, γύρω στις
200.000, υπογράφει τη… λιποθυμία μας! Παραλίγο να κατουρηθώ πάνω μου. Σας
ορκίζομαι.

Δεν το συνιστώ στον χειρότερο εχθρό μου. H εμπειρία που έζησα το τελευταίο
σαραντάλεπτο με το ζευγάρι των ναυαγών να επιπλέουν κάπου στη μέση του ωκεανού
και από κάτω τους να γλιστρούν κάτι καφετί όγκοι, μ’ έκαναν να βάλω τα κλάματα
και να φωνάξω: λυπηθείτε τους!

H ιστορία είναι αληθινή και συνέβη σε εξωτικό, τουριστικό θέρετρο. Όταν νεαρό
ζευγάρι, για να ξαναφτιάξουν τη σχέση τους, καταφεύγουν στη λύση των διακοπών
και την επόμενη ημέρα, πάνω σε τουριστικό σκάφος για σπορ καταδύσεων,
αποπλέουν προς τον ωκεανό για μια βόλτα στα άδυτα του πανέμορφου βυθού. H
συνέχεια μοιάζει με κατάμαυρη φάρσα. Οι τουριστο… δύτες επιστρέφουν, ο
ναύτης του σκάφους κάνει λάθος στην αριθμητική, το σκάφος αναχωρεί και το
ζευγάρι εγκλωβίζεται ολομόναχο στο υγρό, εχθρικό… πουθενά. Αυτό ήταν. Το
καλύτερο που έχετε να κάνετε, είναι να πάρετε το κορμί σας και να
εξαφανιστείτε.

«Άγριος ωκεανός»: Θα κατουρηθείς από τον φόβο σου!

Επί σαράντα, ίσως και πενήντα, βασανιστικά λεπτά, δύο μισά, επιπλέοντα,
κορμιά, αναρωτιούνται τι ακριβώς συμβαίνει κάτω από το… μισό τους. Ο τρόμος
σκαρφαλώνει στη ραχοκοκαλιά, οι κόρες των ματιών διαστέλλονται, τα χέρια
πηγαινοέρχονται στο μέτωπο και στα μάτια και η καρδιά βαράει δυνατά. Από
καιρού εις καιρόν μερικές σκοτεινές σκιές σχίζουν τα νερά, περικυκλώνουν το
ζευγάρι, τους χτυπάνε με την ουρά, φεύγουν, επανέρχονται, ξαναφεύγουν και
ύστερα από αρκετές ώρες αρχίζουν να… τσιμπολογούν!

Αν σας πω ότι δεν βλέπεις καρχαρίες παρά ελάχιστες στιγμές θα με πιστέψετε; Αν
σας πω ότι η ποσότητα αίματος που χύνεται είναι τόση όση βγαίνει ύστερα από
σφαίρα σε ταινία σπλάτερ θα με πιστέψετε; E λοιπόν, αυτός ο πιτσιρικάς
διαχειρίστηκε τον τρόμο με το τίποτα. Απλώς ενεργοποίησε τους χειρότερους,
τους πιο σκοτεινούς, τους πιο απωθημένους φόβους μας. Άραγε, τι στο καλό
γίνεται εκεί… κάτω; Με απλά λόγια «Τα σαγόνια του καρχαρία» είναι για μικρά
παιδιά!

H συνέχεια της «Λάμψης»

«H Αγκάτα και η καταιγίδα» (Agata e la tempesta) του Σίλβιο Σολντίνι. Κάτι
σαν σενάριο κουλτουριάρικης «Λάμψης». Ένας άντρας ψάχνει τον πατέρα του, μια
σαραντοπενηντάρα τον άνθρωπο της ζωής της και ένας τρίτος τις γυναίκες. Στη
μέση χάνεσαι. Στο τέλος κάνεις τον σταυρό σου. Μα ούτε ίχνος ειρμού, ίχνος
οικονομίας; Σινιόρ Σολντίνι, μπας και είσαστε πελάτης του Ελληνικού Κέντρου
Κινηματογράφου;

«Οι ώρες της ημέρας» (Las horas del dia). Πληκτικό, επίπεδο, κουραστικό.
Κέρδισε βραβείο στις Κάννες και απορώ. Ένας τύπος στα προάστια της Βαρκελώνης,
από τη βαρεμάρα του βγάζει τον δολοφόνο από μέσα του. Σαν να βλέπω μέτρια
ταινία φέρελπι του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Βαρέθηκα!

Γάτος με σκύλο

«Garfield, η ταινία». Δεν το είδα, γιατί η εταιρεία δεν το πρόβαλε στους
συναδέλφους που ήμασταν στο Φεστιβάλ της Βενετίας. Επομένως μόνο ξερά στοιχεία
μπορώ να σας πληροφορήσω. H ιδέα και το στόρι προέρχονται από το διάσημο
αμερικανικό κόμικς του Τζιμ Ντέιβις, με ήρωα έναν τεμπέλη και υστερόβουλο γάτο
(με τη φωνή του Μπιλ Μάρεϊ). Αραχτός και light. Έως ότου εμφανίζεται θανάσιμος
αντίζηλος με τη μορφή σκύλου, επακολουθεί γατο-σκυλοκαβγάς, αλλά στο τέλος ο
γάτος σώζει τον προαιώνιο αντίπαλό του και όλοι έζησαν με νιάου νιάου και γαβ
γαβ. H κινηματογράφηση αποτελείται από μείγμα «ζωντανών» ηθοποιών και
κινουμένων σχεδίων. Μόνο για παιδιά.

Τα Oscar της εβδομάδας

Ταινίας: «Πορφυρή πεταλούδα»

Προλεταριακής ευαισθησίας: «Κεχαριτωμένη Μαρία»

Σκηνοθεσίας 1: Λου Γε (πεταλούδα)

Σκηνοθεσίας 2: Πολ Γκρίνγκρας («Στη σκιά των κατασκόπων»)

Σκηνοθεσίας 3: Κρις Μέντις (Ωκεανός)

Θρίλερ: «Άγριος ωκεανός»