Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

«Ξεχάστε τους “πενηντάρηδες», σώστε τα παιδιά»

Ουμπέρτο Έκο

«Οι ξένοι είναι παρά πολλοί», είχε γράψει πριν από δεκαετίες ο Μαξ Φρις. «Όχι
τόσο στην οικοδομή, ούτε στο εργοστάσιο, ούτε στον στάβλο, ούτε στην κουζίνα.
Ιδιαίτερα στις αργίες, τις Κυριακές φαίνονται ξαφνικά πάρα πολλοί». Άλλες
δεκαετίες, ίδιες ιστορίες. Εδώ ξεκινά το «πρόβλημα» του μετανάστη: Όταν δεν
προκαλεί πια τον οίκτο. Όταν από αόρατος άνθρωπος γίνεται συνάνθρωπος. Από
«φιλοξενούμενος» γίνεται «συγκάτοικος». Και όπως όλοι μας, είναι ωραίος και
άσχημος, πράος και αλαζόνας, ερωτικός και ξενέρωτος. «Εάν οι Αλβανοί
μετανάστες δεν πανηγύριζαν και έμεναν στα σπίτια τους δεν θα τους πείραζε
κανείς», άκουσα να λέει προχθές ένας μεσήλικος κύριος στο τραμ. Σωστά. Και εάν
ο Τσενάι δεν είχε ζητήσει να σηκώσει την ελληνική σημαία, δεν θα εισέπραττε
την άρνηση. Και στις δύο περιπτώσεις το «σκάνδαλο» ήταν ότι οι Αλβανοί
μετανάστες – οι πιο ενταγμένοι στην ελληνική κοινωνία όπως δείχνουν όλες οι
έρευνες – ζήτησαν να φαίνονται και «στις αργίες, τις Κυριακές». Το ρατσιστικό
σύνθημα «Δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ, Αλβανέ!» θα μπορούσε να μεταφραστεί:
«Στις αργίες, τις Κυριακές, μην εμφανιστείς ποτέ, Αλβανέ!»…

***

Εν τω μεταξύ, άρχισε και η νέα σχολική χρονιά. Αυτόματα θυμήθηκα μια άλλη
φράση. Του Ουμπέρτο Έκο αυτήν τη φορά: «Ξεχάστε τους “πενηντάρηδες”, σώστε τα
παιδιά». Το έγραψε πέρυσι, μιλώντας για τους μετανάστες και αυτός. Αδικώντας
ουκ ολίγους «πενηντάρηδες», ο Έκο ήθελε να πει ότι για να μάθουμε να
συνυπάρχουμε πραγματικά με τους μετανάστες θα χρειαστούν χρόνια, θα χρειαστούν
γενιές. Για τους «πενηντάρηδες» είναι πια αργά να αλλάξουν αντιλήψεις και
στερεότυπα. Οι περισσότεροι έζησαν σε κοινωνίες χωρίς «ετερόχθονες». Επομένως,
η μόνη μας ελπίδα είναι τα παιδιά που κάθονται σήμερα μαζί με τα παιδιά των
μεταναστών στα σχολικά θρανία. Προχθές, μιλούσα με τον φίλο μου τον Χάρη, έναν
δάσκαλο με πείρα και που γνωρίζει τα προβλήματα της διαπολιτισμικής
εκπαίδευσης. Μια μέρα άκουσε τους μαθητές του – σε μια τάξη όπου το Ό είναι
παιδιά μεταναστών – να τον ρωτούν: «Κύριε, Έλληνας γεννιέσαι ή γίνεσαι;». Ήταν
τότε που είχε ανάψει η συζήτηση για το εάν πρέπει ή δεν πρέπει ο Τσενάι να
σηκώσει την ελληνική σημαία. Προσπάθησε να τους εξηγήσει τότε με απλά λόγια
ότι γεννιόμαστε άνθρωποι και μετά γινόμαστε Έλληνες, Αλβανοί, Τούρκοι ή
Αμερικανοί. Εάν παραδείγματος χάριν ο κ. Ψωμιάδης, ο οποίος λέει ότι «Έλληνας
γεννιέσαι, δεν γίνεσαι», είχε γεννηθεί κατά τύχη στην Κίνα και είχε πάει σε
κινέζικο σχολείο, είχε μάθει κινέζικα, είχε ανατραφεί με τα κινέζικα έθιμα, τα
κινέζικα φαγητά και την κινέζικη μουσική, τότε σίγουρα θα ένιωθε και θα ήταν
Κινέζος. (Ποιος ξέρει, θα μπορούσε να ήταν και ο δήμαρχος του Πεκίνου και να
καλωσόριζε τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2008)…

***

Τα παιδιά των μεταναστών όμως δεν κάνουν ερωτήσεις αυτού του τύπου – μου
εξήγησε ο Χάρης. Είτε είναι αμήχανα είτε φοβούνται. Μερικά παιδιά εντάσσονται
ομαλά και με αυτοπεποίθηση, μερικά προσπαθώντας να δείξουν ότι έχουν ενταχθεί
αρνούνται απόλυτα κάθε στοιχείο της προηγούμενης ταυτότητάς τους και άλλα που
δεν τα καταφέρουν «γκετοποιούνται» σταδιακά και γίνονται επιθετικά. «Ένταξη»,
«αφομοίωση», «γκετοποίηση». Τι σημαίνει να είσαι Έλληνας πολίτης το έτος 2004;
Ιδού τα θέματα που έπρεπε να συζητήσουμε άμεσα. Αλλά πώς να τα συζητάμε, όταν
η Πολιτεία δεν έχει αποφασίσει ακόμα ότι οι μετανάστες που βρίσκονται στην
Ελλάδα είναι «συγκάτοικοι» και όχι «φιλοξενούμενοι»; Και τα ζητήματα αυτά
πρέπει να συζητηθούν πριν τα σημερινά παιδιά γίνουν «πενηντάρηδες». Αλλιώς, θα
‘ναι αργά…

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.