Δρόμοι

Ας παραφράσουμε…

… τον Νίτσε: H αλήθεια μπορεί να είναι καλή, αλλά γιατί πότε – πότε να μην
παίρνουμε το ψέμα, αν είναι να μας πάει εκεί που θέλουμε να πάμε; Είναι μια
λογική απορία – και ανέλαβε να μας βασανίσει με αυτήν ο καθηγητής της
Φιλοσοφίας Μάικλ Λιντς, με ένα άρθρο του στο περιοδικό «Χρονικά της Ανώτατης
Εκπαίδευσης». Είναι πάντα καλό να πιστεύουμε και να λέμε την αλήθεια; Έχει
καμιά σημασία η αλήθεια; Μολονότι οι γενικεύσεις είναι πάντα επικίνδυνες, αν
σκεφτούμε πόσα ψέματα μάς είπαν για να δικαιολογήσουν τον πόλεμο στο Ιράκ, θα
καταλήξουμε στο συμπέρασμα πως η πολιτική δεν είναι ο καταλληλότερος χώρος για
να θέσουμε σε δοκιμασία την αλήθεια. Υπάρχει μάλιστα και η σχετική
επιχειρηματολογία που δικαιώνει αυτό το συμπέρασμα.

Στο βιβλίο του…

… «H αλήθεια χωρίς συνέπειες», ο λογοτεχνικός κριτικός Στάνλεϊ Φις
αναπτύσσει τη δική του ρητορική κατά της αλήθειας. H αντικειμενική αλήθεια όχι
μονάχα είναι μια αυταπάτη, σύμφωνα με τον Φις, αλλά ακόμη και η ενασχόληση με
αυτή δεν είναι παρά χάσιμο χρόνου. Είναι περιττό να συζητάει κανείς τόσο
αφηρημένες έννοιες στη σύγχρονη εποχή. Μπορεί να λέμε πως θέλουμε να
πιστεύουμε στην αλήθεια, αλλά εκείνο που θέλουμε στο βάθος είναι να πιστεύουμε
σε ό,τι μάς είναι ωφέλιμο. Αυτές οι πεποιθήσεις, λέει ο Φις, μάς δίνουν εκείνα
που θέλουμε, είτε αυτά είναι ωραία ρούχα ή φοροαπαλλαγές είτε βενζίνη για τα
αυτοκίνητά μας. Στο τέλος της μέρας η αλήθεια γι’ αυτά που πιστεύουμε και λέμε
δεν έχει καμιά σημασία. Αυτό που έχει σημασία είναι οι συνέπειες. Φυσικά,
πολλοί διανοούμενοι είναι πρόθυμοι να υπερασπιστούν την ιδέα πως η αλήθεια
είναι σημαντική. Δυστυχώς, μερικοί από αυτούς υπονομεύουν την αλήθεια με έναν
άλλο τρόπο. Γιατί την παίρνουν στην απόλυτη αρχαϊκή μορφή της, όπως ας πούμε
οι πρωτόγονοι συντηρητικοί χριστιανοί του προέδρου Μπους. Αυτό είναι το λάθος
τους, λέει ο Μάικλ Λιντς. Δεν φτιασιδώνουμε την αλήθεια με κεφαλαία γράμματα
για να της δώσουμε αξία. H απλή και σκέτη αλήθεια είναι αρκετή.

Ο φιλόσοφος…

… και κοινωνικός κριτικός Μισέλ Φουκό είχε δηλώσει σε μια συνέντευξή του
πως, εκτός και αν επιβάλει «τη σιωπή της δουλείας», καμιά κυβέρνηση δεν μπορεί
να αγνοεί την υποχρέωσή της απέναντι στην αλήθεια.

Το κακό…

… με εκείνους που υποκύπτουν στις «ταμπέλες» και τους αφορισμούς των
συντηρητικών είναι ότι μπερδεύουν την αλήθεια με το δόγμα, τον σκεπτικισμό με
τον μηδενισμό, το άνοιγμα σε νέες ιδέες με το κλείσιμο στις δικές τους. Αν
σκέφτεται κανείς αυτόνομα, τότε αποφεύγει τέτοιες συγχύσεις. Αλλιώς κινδυνεύει
να πέσει και αυτός θύμα της «υποδουλωτικής σιωπής».