Tο σχολείο πάει… λογοτεχνία

Ετσι είδε το «Σχολείο του χωριού», στην Κάρπαθο του 1962, ο φωτογράφος του διεθνούς πρακτορείου Magnum Κωνσταντίνος Μάνος (από την έκθεση «Μαγικές στιγμές» που παρουσιάστηκε στο «Bios»)

Σχολείο. Ο τόπος που μισήσαμε και αγαπήσαμε ταυτόχρονα, ανεξάντλητη πηγή για
μνήμες και συναισθήματα και πρώτης τάξεως υλικό για λογοτέχνες, που πάντα
επιστρέφουν στα πρώτα χρόνια τους. Το βιβλίο «Να Μαθαίνω Γράμματα» (που θα
κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο) είναι ακριβώς αυτό: μια ανθολόγηση
λογοτεχνικών κειμένων που μας κάνουν να… μυρίσουμε, λιγάκι, σχολείο. Με τη
βοήθεια Ελλήνων πεζογράφων και ποιητών – από τον Κωστή Παλαμά και τον Οδυσσέα
Ελύτη μέχρι τον Βασίλη Βασιλικό και από τον Νίκο Καζαντζάκη και τη Μαργαρίτα
Λυμπεράκη μέχρι τον Χρήστο Χωμενίδη και τον νεώτερο Πάνο Καρνέζη. Ταξίδι πίσω,
στο μαρτύριο των εξετάσεων, στη χαρά των χοντροκομμένων πειραγμάτων, στην
αμεριμνησία των γιορτών.

Σ’ ετούτη την έκδοση (όπου τα κείμενα επέλεξε ο Κώστας Ακρίβος)
περιλαμβάνονται έργα ολοκληρωμένα αλλά και αποσπασματικά, από τα τέλη του 19ου
αιώνα μέχρι σήμερα. Που μας δίνουν την ευκαρία να «ψηλαφίσουμε» τον χαρακτήρα
και την Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας με τα μεγάλα ζητήματα που την
απασχόλησαν: το γλωσσικό, η εθνική ταυτότητα, ο Εμφύλιος, η μετανάστευση. Αλλά
και πιο προσωπικές εμπειρίες, για το ξύπνημα της εφηβείας, την εξουσία των
μεγάλων.

Ιδού πώς αποτυπώνει ο Γεώργιος Βιζυηνός το γλωσσικό ζήτημα, γράφοντας για τον
«νέον διδάσκαλον που έφερον εις το χωρίον τους»: «Μόλις ελθών ο καχεκτικός
εκείνος νεανίσκος ανέγνωσε τα ονόματά μας εκ του καταλόγου, αμέσως εύρεν ότι
ήσαν όλα εσφαλμένα. Και επήρε λοιπόν το κονδύλι και ήρχισε να μας διορθώνει τα
ονόματά μας. – Πώς σε λέγουν εσένα; – Θεόδωρο Μπεράτογλου. – Όχι, βρε χαϊβάνι!
Θουκυδίδη σε λέγουν. Εσένα πώς σε λέν’; – Δημήτρη Ντεμιρτζόγλου. – Όχι, βρε
χαϊβάνι! Δημοσθένη Ντεμιρτζόγλου. Και ούτω καθ’ εξής εν μια ημέρα μετέβαλεν ο
αθεόφοβος όλα τα βαπτιστικά μας ονόματα, αρσενικά και θηλυκά, τοιουτοτρόπως,
ώστε αν συνέβαινε να έλθη εις το χωρίον μας ξένος τις εκ των αγαθών φιλελλήνων
θα επίστευεν αναμφιβόλως ότι ανεκάλυψεν αίφνης την αρχαίαν Ελλάδα
ολοζώντανον…».

Γιώργος Ιωάννου: «Κάποτε, ένας απαίσιος καθηγητής της μουσικής, μεγάλος
σπάρος, διέκοψε τον κατάλογο, με πρόσταξε να σηκωθώ, και μου είπε στριμμένα:
“Γιατί δεν φωνάζεις δυνατά, ρε μπούφε”; Αυτό ήθελαν κι οι άλλοι, τους πετούσε
νέα τροφή. Για μεγάλα διαστήματα ήμουν και ο “μπούφος” της τάξεως».

N. ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

«Μην τον λυπάσαι, δέρνε τον»

Ο Νίκος Καζαντζάκης στην «Αναφορά στον Γκρέκο» μάς δίνει μια γεύση από τις
εκπαιδευτικές μεθόδους πατεράδων και δασκάλων, αλλά και από τη «Νέα
Παιδαγωγική» της εποχής του.

«Ο δάσκαλος πρόβαλε στο κατώφλι. Κρατούσε μια μακριά βίτσα και μου φάνηκε
άγριος, με μεγάλα δόντια, και κάρφωσα τα μάτια μου στην κορυφή του κεφαλιού
του να δω αν έχει κέρατα. Μα δεν είδα, γιατί φορούσε καπέλο.

– Ετούτος είναι ο γιος μου, του ‘πε ο πατέρας μου. Ξέμπλεξε το χέρι μου από τη
φούχτα του και με παρέδωκε στο δάσκαλο.

– Το κρέας δικό σου, του ‘πε, τα κόκαλα δικά μου. Μην τον λυπάσαι, δέρνε τον,
κάμε τον άνθρωπο».

«Στην Τετάρτη τάξη βασίλευε και κυβερνούσε ο διευθυντής του Δημοτικού.
Κοντοπίθαρος μ’ ένα γενάκι σφηνωτό, με γκρίζα πάντα θυμωμένα μάτια,
στραβοπόδης. Μας είχε έρθει σπουδασμένος από την Αθήνα κι είχε φέρει, λέει,
μαζί του τη Νέα Παιδαγωγική.

Μια μέρα έδεσα κόμπο την καρδιά μου, σήκωσα το δάκτυλο:

– Πού είναι, κυρ δάσκαλε, ρώτησα, η Νέα Παιδαγωγική; Γιατί δεν έρχεται στο
σκολειό;

Τινάχτηκε από την έδρα, ξεκρέμασε από τον τοίχο τον βούρδουλα.

– Να η Νέα Παιδαγωγική, είπε, κι άλλη φορά σκασμός!».

INFO

Το βιβλίο «Να Μαθαίνω Γράμματα. Το σχολείο στη Νεοελληνική Λογοτεχνία», θα
κυκλοφορήσει στα τέλη Σεπτεμβρίου από τις Εκδ. Μεταίχμιο. Εισαγωγή, επιλογή
κειμένων: Κώστας Ακρίβος.