1 Zέπελιν + 2 ντοπαρισμένοι + 3 βεγγαλικά = ;

Πριν από σαράντα δύο χρόνια πέθανε (οι στρογγυλές επέτειοι είναι για όσους
ζητούν μια αφορμή προκειμένου να θυμηθούν ότι πρέπει ν’ αγαπήσουν κάτι) ένας
από τους σημαντικότερους ποιητές της Αμερικής και μια από τις εξέχουσες φωνές
του μοντερνισμού: ο E. E. Κάμμινγκς. Στον τόπο μας δεν είναι πολύ γνωστός (το
ενδιαφέρον των ποιητών της γενιάς του ’30, αλλά και των μεταγενέστερων,
εξάντλησαν ο Έλιοτ και ο Πάουντ) και μεταφράστηκε λίγο και δυστυχώς κακά.
(Είναι παλιά συνήθεια, που δεν φαίνεται να εκλείπει, ποιητές με ελάχιστο
ταλέντο και ανύπαρκτη παιδεία και γνώση της λογοτεχνίας, να καταπιάνονται με
τη μετάφραση κορυφαίων ξένων ποιητών αδιαφορώντας για το αποτέλεσμα ή μάλλον
επαφιέμενοι στην αδράνεια και την ασχετοσύνη των αποδεκτών τους). Σε πρόσφατο
τεύχος της «Ποίησης», αλλά και παλαιότερα από τη στήλη αυτή, έχω υπογραμμίσει
τις αρετές του Κάμμινγκς και αναπτύξει τους λόγους για τους οποίους τον θεωρώ
έναν από τους τολμηρότερους πειραματιστές της σύγχρονης ποίησης, αλλά και
άφταστο λυρικό, που κατά κοινή ομολογία έχει γράψει μερικά από τα ωραιότερα
και δραστικότερα ερωτικά ποιήματα του 20ού αιώνα. Σήμερα επανέρχομαι γιατί
ανακάλυψα ένα σπάνιο, αθησαύριστο για μεγάλο διάστημα, κείμενό του, γραμμένο
μεσούντος του B’ Παγκοσμίου Πολέμου, το οποίο συνόδευε μια έκθεση έργων του (ο
Κάμμινγκς υπήρξε και πρωτοπόρος ζωγράφος) στο American British Art Center, στη
Νέα Υόρκη, τον Μάρτιο του 1944. Το μεταφράζω χωρίς άλλα σχόλια – η σημασία του
είναι προφανής – και το αφιερώνω σε όλους όσοι (παρά τα τσιφτετέλια της κυρίας
Αγγελοπούλου) έχουν πάθει μεταολυμπιακή κατάθλιψη τρέμοντας τα μελλούμενα και
στους λίγους εκείνους που η ακύρωση της επίσκεψης Πάουελ άφησε στα κρύα του
λουτρού.

«Οι απλοί άνθρωποι, άνθρωποι που δεν υπάρχουν, προτιμούν πράγματα που δεν
υπάρχουν, απλά πράγματα. «Καλό» και «κακό» είναι απλά πράγματα. Με
βομβαρδίζεις = «κακό». Σε βομβαρδίζω = «καλό». Οι απλοί άνθρωποι (που, ειρήσθω
εν παρόδω, διευθύνουν αυτό τον λεγόμενο κόσμο) το γνωρίζουν (γνωρίζουν τα
πάντα) ενώ οι σύνθετοι άνθρωποι – άνθρωποι που νιώθουν κάτι – είναι εντελώς,
μα εντελώς ανίδεοι και δεν γνωρίζουν απολύτως τίποτα. Το τίποτα, για τους
απλούς ανθρώπους που γνωρίζουν, είναι πιο επικίνδυνο από την άγνοια. Γιατί;
Επειδή το να αισθάνεσαι σημαίνει να είσαι ζωντανός. Ο «πόλεμος» και η «ειρήνη»
δεν είναι κάτι το επικίνδυνο ή ζωντανό: απεναντίας. H «ειρήνη» είναι η
αναποτελεσματικότητα της επιστήμης. Ο «πόλεμος» είναι η επιστήμη της
αναποτελεσματικότητας. Και επιστήμη σημαίνει γνωρίζω και γνωρίζω σημαίνει
μετράω. Οι ανίδεοι πρέπει να εκπαιδευτούν, δηλαδή πρέπει να σταματήσουν να
αισθάνονται κάτι και να εξαναγκαστούν να γνωρίσουν ή να μετρήσουν τα πάντα.
Τότε (και μόνο τότε) δεν θα απειλούν την ίδια την ανυπαρξία αυτού που οι απλοί
άνθρωποι ονομάζουν πολιτισμό. Ευτυχώς για σένα και για μένα, ο απολίτιστος
ήλιος λάμπει και πάνω στο «καλό» και πάνω στο «κακό». Είναι καλλιτέχνης. Και η
τέχνη είναι μυστήριο. Και το μυστήριο είναι κάτι που δεν μπορεί να μετρηθεί.
Στον βαθμό που κάθε παιδί και γυναίκα και άνδρας δεν είναι μετρήσιμος, η τέχνη
είναι το μυστήριο κάθε άνδρα και γυναίκας και παιδιού. Στον βαθμό που ένας
άνθρωπος είναι καλλιτέχνης, οι ουρανοί και τα βουνά και οι ωκεανοί και οι
αστραπές και οι πεταλούδες δεν είναι μετρήσιμα· και η τέχνη είναι το κάθε
μυστήριο της φύσης. Ό,τι μπορεί να μετρηθεί δεν είναι ζωντανό. Ό,τι δεν είναι
ζωντανό δεν μπορεί να είναι τέχνη. Ό,τι δεν μπορεί να είναι τέχνη δεν είναι
αληθινό: και ό,τι δεν είναι αληθινό μπορεί να πάει στο διάολο…»

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση».