Tρομοκρατία: Παγίδα για δύο

Όταν ο Αμερικανός πρόεδρος τηλεφώνησε στον πρόεδρο Πούτιν για να του εκφράσει τη συμπαράστασή του για την κρίση των ομήρων στο σχολείο, είπε ότι οι ΗΠΑ μάχονται «πλάι πλάι» με τη Ρωσία στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Αυτό διευκόλυνε τον Πούτιν να παρουσιάσει ως υποκινητές της κρίσης τους ισλαμιστές μαχητές. Πρόκειται για διεθνή τρομοκρατία. Αυτή ήταν η γραμμή του

Είναι ο πόλεμος στην Τσετσενία μέρος της διεθνούς εκστρατείας κατά της
ισλαμικής τρομοκρατίας ή αποτελεί απλώς ένα εσωτερικό ρωσικό πρόβλημα; Ο
πρόεδρος Μπους δείχνει να μην έχει καμία αμφιβολία. Όταν ο Αμερικανός πρόεδρος
τηλεφώνησε στον πρόεδρο Πούτιν για να του εκφράσει τη συμπαράστασή του για την
κρίση των ομήρων στο σχολείο, είπε ότι οι ΗΠΑ μάχονται «πλάι πλάι» με τη Ρωσία
στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Αυτό διευκόλυνε τον Πούτιν να παρουσιάσει
ως υποκινητές της κρίσης τους ισλαμιστές μαχητές. Πρόκειται για διεθνή
τρομοκρατία. Αφήστε μας να ξεμπερδεύουμε. Αυτή ήταν η γραμμή του.

Από άποψη τακτικής λειτούργησε καλά, περιορίζοντας τις επικρίσεις από τις ΗΠΑ
και την Ευρωπαϊκή Ένωση για την ωμότητα των ρωσικών στρατευμάτων στην
Τσετσενία. Οργανώσεις όμως για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
υποστηρίζουν ότι όλα αυτά δεν είναι παρά προσχήματα για τη βίαιη καταστολή
στην περιοχή, η οποία με τη σειρά της προκαλεί την εξέγερση του πληθυσμού.
Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι ισλαμιστές τρομοκράτες,
περιλαμβανομένης της Αλ Κάιντα, έχουν βρει στην Τσετσενία χρήσιμο κρησφύγετο.

Πριν από δύο εβδομάδες στο Ουζμπεκιστάν, ύποπτος που δικαζόταν για
τρομοκρατική δράση είπε ότι ο ηγέτης της οργάνωσης που πραγματοποίησε τις
επιθέσεις του Ιουλίου στις πρεσβείες των ΗΠΑ και του Ισραήλ είχε πολεμήσει
στην Τσετσενία. Αυτός ο ηγέτης, ο Νατζμιντίν Γιαλόλοφ, συνδεόταν επίσης με την
Αλ Κάιντα και τώρα βρίσκεται στο Νότιο Πακιστάν. Το Πακιστάν έχει παραδεχθεί
ότι πολλοί από τους περίπου 600 ισλαμιστές μαχητές που κρύβονται στα δυτικά
σύνορά του προέρχονται από το Ουζμπεκιστάν, την Τσετσενία και το Τατζικιστάν
και μετακινούνται με άνεση στα σύνορα.

Αυτό δεν είναι παράξενο. H ιστορία των ριζοσπαστικών ισλαμικών οργανώσεων
φθάνει πίσω στην τσαρική εποχή, τον Πρώτο Παγκόσμιο, τη δεκαετία του 1920 και
την εισβολή στο Αφγανιστάν το 1979. Όμως, μολονότι η παρουσία «ξένων μαχητών»
είναι αναμφισβήτητη, υπάρχουν λίγες ενδείξεις ότι ενέπνευσαν ή διηύθυναν τις
μάχες. Στην πολιορκία του σχολείου, περιέγραψαν τους τρομοκράτες ως
Τσετσένους, Ινγκουσέτιους, Ρώσους, Οσετούς – αλλά τίποτα παραπάνω.

Έτσι, οι ισχυρισμοί του προέδρου Πούτιν περί διεθνούς τρομοκρατίας μοιάζουν με
παρερμηνεία της σύγκρουσης στην Τσετσενία. Όμως οι ΗΠΑ την αποδέχθηκαν, επειδή
διεξάγουν κοινό αγώνα με τη Ρωσία σε πολλά μέτωπα, ιδιαίτερα στην Κεντρική
Ασία. Δεν θα ήταν υπερβολικό να πει κανείς ότι οι ισλαμιστές μαχητές αποτελούν
απειλή για τη σταθερότητα στην Κεντρική Ασία. Το Ουζμπεκιστάν, ο ακρογωνιαίος
λίθος της περιοχής, με τον μεγαλύτερο πληθυσμό και στρατό, βρίσκεται σε
ιδιαίτερα επισφαλή θέση. Το καθεστώς τού Ισλάμ Καρίμοφ, που έδωσε κρίσιμη
υποστήριξη στις ΗΠΑ κατά τον αφγανικό πόλεμο, έχει συλλάβει χιλιάδες ύποπτους
ισλαμιστές τα τελευταία χρόνια. Πρόκειται για μία προσπάθεια να διατηρηθεί
στην εξουσία η κοσμική κυβέρνηση μιας χώρας, της οποίας το 90% του πληθυσμού
είναι μουσουλμάνοι.

Απέναντί της έχει το Ισλαμικό Κίνημα του Ουζμπεκιστάν, μια ακραία ένοπλη
οργάνωση η οποία συνδέεται με την Αλ Κάιντα και είναι γνωστή για τη σκληρότητά
της. Όμως οι επικριτές του Καρίμοφ λένε ότι ο πρώην κομμουνιστής ηγέτης
επιδιώκει απλώς να παραμείνει στην εξουσία και ότι η καταστολή διαβρώνει τον
μετριοπαθή πληθυσμό και υποδαυλίζει τον εξτρεμισμό. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η
Ρωσία επιθυμούν να διατηρηθεί ο Καρίμοφ στην εξουσία, ώστε να κρατάει τους
ισλαμιστές μαχητές μακριά από το Ουζμπεκιστάν.

Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι ΗΠΑ συνεργάζονται πιο στενά με τη Ρωσία στην
καταδίωξη των τρομοκρατών. Οι μυστικές υπηρεσίες τους συνεργάζονται αρμονικά.
Είχαν ανταλλάξει πληροφορίες – χωρίς ιδιαίτερη τελική επιτυχία – κατά την
κατάληψη του θεάτρου της Μόσχας από Τσετσένους αντάρτες, πριν από δύο χρόνια.
Πρόσφατα, οι ΗΠΑ συμπεριέλαβαν τον Σαμίλ Μπασάγεφ, τον Τσετσένο αρχηγό, στον
κατάλογο με τους καταζητούμενους διεθνείς τρομοκράτες.

Πάντως και οι ΗΠΑ, καθώς διερευνούν την έκταση της νέας τους επιρροής,
αντιμετωπίζουν ένα δύσκολο πρόβλημα: πρέπει να κάνουν τη διάκριση ανάμεσα στην
οργανωμένη διεθνή τρομοκρατία και την εξέγερση εναντίον αυταρχικών
κυβερνήσεων.

Δεν έκαναν καλή αρχή. Επέλεξαν να στηρίξουν τον αυταρχικό Καρίμοφ και έτσι
κινδυνεύουν να κατηγορηθούν για υποκριτική στάση, όταν ισχυρίζονται ότι θέλουν
να προωθήσουν τη δημοκρατία στη Μέση Ανατολή. Επίσης, επέτρεψαν στη Ρωσία να
παρουσιάζει την Τσετσενία ως μέρος του πολέμου κατά της τρομοκρατίας. Αυτά
αποτελούν παραχωρήσεις που δεν μπορούν παρά να περιπλέξουν τις προσπάθειές
τους να ασκήσουν επιρροή σε αυτήν την ασταθή περιοχή.