Δρόμοι

Ένα δυο βιβλία…

… φτάνουν καμιά φορά για να τα πουν όλα. Υπάρχουν δυο βιβλία που διηγούνται
με θαυμαστό τρόπο την αμαρτωλή ιστορία της αποικιοκρατίας. Ο «Ροβινσώνας
Κρούσος» είναι η αναπαράσταση μιας Ευρώπης που είναι πεπεισμένη πως μπορεί να
αλλάξει τον κόσμο, με την επιβολή της ανώτερης τεχνολογίας της και της ωμής
βίας. Αλλάζει τη φύση και τους ανθρώπους, έτσι που στο τέλος ο «άγριος»
Παρασκευάς υποχρεώνεται να γίνει ένας – ίσως ευτυχισμένος, αλλά πάντως
διπρόσωπος – οπαδός της.

Τα «Ταξίδια…

… του Γκιούλιβερ» δείχνουν την πιο σκοτεινή πλευρά της αποικιοκρατίας. Γιατί
ο Γκιούλιβερ όχι μονάχα δεν κατακτάει τίποτα, αλλά πέφτει και ο ίδιος όμηρος
ενός ξένου πολιτισμού. Και όταν επιστρέφει στην πατρίδα του, καταλαβαίνει πως
δεν μπορεί πια να ζήσει στον παλιό του κόσμο: οι Εγγλέζοι του φαίνονται
άσχημοι, βρώμικοι και πρωτόγονοι.

Ο Τζόναθαν Σουίφτ…

… ίσως να είχε διαβάσει τις συγκινητικές σελίδες του συμπατριώτη του Τζόζεφς
Πιτς, ενός ταπεινού ναυτικού που πιάστηκε στη Μεσόγειο από πειρατές της
Μπαρμπαριάς. Το 1704 πήρε μολύβι και χαρτί και έγραψε για τα χρόνια που πέρασε
σαν σκλάβος στη Βόρεια Αφρική. Εκείνος ο απλός και φτωχός άνθρωπος είχε
ανακαλύψει, πληρώνοντάς την με την ελευθερία του, μια άλλη σκοτεινή πλευρά του
ιμπεριαλισμού: τι πάει να πει να πέφτεις θύμα ενός άλλου πολιτισμού. Μα έγραφε
με νοσταλγία για τις γλυκιές νύχτες στο Αλγέρι και με θαυμασμό για τη βαθιά
πίστη εκείνων που τον είχαν υποχρεώσει να ζήσει τα έθιμά τους. Γράφοντας στην
εφημερίδα «Στάμπα» για ένα άλλο βιβλίο, τους «Αιχμάλωτους» της Λίντα Κόλεϊ, ο
Ντομένικο Κίρικο βάζει ερωτήματα: Διαβάζοντας αυτές τις ιστορίες για ομήρους
άλλων εποχών, πώς να μην τρέξει ο νους μας στη βία των δικών μας ημερών; Σε
άλλους ομήρους, ήρωες ή απελπισμένους, σε άλλους φανατισμούς, μοχθηρούς και
αδυσώπητους; Διαβάζοντας για τον Πιπς, πώς να μη σκεφτούμε εκείνους τους
Γιαπωνέζους ομήρους, που όταν αφέθηκαν ελεύθεροι από τους Ιρακινούς αντάρτες,
δεν έκρυψαν πως προτιμούσαν τον αγώνα των δεσμωτών τους από τα επιχειρήματα
των σωτήρων τους; Πώς να μην καρδιοχτυπήσουμε μαζί με τους δυο Γάλλους
δημοσιογράφους στο Ιράκ, που από μια τρίχα κρέμεται το κεφάλι τους;

Στις αποσκευές τους…

… όπως ο Ροβινσώνας, ναυτικοί και τυχοδιώκτες, διανοούμενοι και έμποροι,
γυναίκες και άνδρες, στοίβαζαν την πρόοδο και τον πολιτισμό τους για να τα
διανείμουν στους κατακτημένους πληθυσμούς. Γενναιόδωρη ιδέα το «γενικό Καλό».
Μα τι γίνεται όταν αυτοί για τους οποίους προορίζεται δεν το θέλουν; Τι
γίνεται όταν οι Κάφροι και οι Ζουλού, οι Αφγανοί και οι Βερβερίνοι, δεν θέλουν
να γίνουν Παρασκευάδες; Τι γίνεται όταν όλοι αυτοί, μπροστά στην απροσδόκητη
εισβολή, ακολουθούν τα χνάρια ανθρώπων όπως ο Μπιν Λάντεν; Δεν μπορούμε πια να
γίνουμε Ροβινσώνες. Μα ούτε και θέλουμε να γίνουμε Γκιούλιβερ.