Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Είμαστε πράγματι σίγουροι ότι υπάρχει ζωή και έξω από τις διαφημιστικές
αφίσες;

Karl Kraus

Παρ’ όλα τα χρυσά μετάλλια, αυτή η καταραμένη ιστορία του ντόπινγκ μας
προκάλεσε μέγιστη πικρία. Πολλοί μίλησαν για «διεφθαρμένο αθλητικό σύστημα»,
άλλοι για «μηχανορραφίες», για «αναπάντητα ερωτήματα» που αιωρούνται στον αέρα
– όπως αιωρείται και το Ζέπελιν (μα, αυτό το ευλογημένο και το
ακριβοπληρωμένο, δεν μπορεί να βοηθήσει λιγάκι;). Επειδή όμως το ντόπινγκ κάθε
άλλο παρά υπόθεση κάποιων Ελλήνων αθλητών είναι, ας την πάμε αλλού την
κουβέντα. «Σημαντική δεν είναι η νίκη, αλλά η συμμετοχή», έλεγε ο βαρόνος de
Coubertin. Καταπληκτικό σύνθημα, που το λέμε με την ίδια χαρά που προφέρουμε
και το «αγάπα τον πλησίον σου». Αλλά, το «σκληροπυρηνικό» σύνθημα των
σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων είναι το «citius, altius, fortius» – «πιο γρήγορα,
πιο ψηλά, πιο δυνατά». Αυτή είναι η πεμπτουσία της αθλητικής κούρσας. Και όχι
μόνο.

***

H κατάρριψη των ρεκόρ, το ξεπέρασμα των ορίων, πάντα και παντού,
αποτελεί την έμμονη ιδέα του πολιτισμού μας. Το να αναγνωρίζεις το «μέτρον»,
ότι υπάρχει ένα όριο (στη σωματική αντοχή, στην κατανάλωση ηδονής και
προϊόντων, στην εκμετάλλευση της φύσης κ.λπ.), ισοδυναμεί με ιεροσυλία, δειλία
και οπισθοδρόμηση. Φαντάζεσθε τους Ολυμπιακούς Αγώνες να διεξάγονται με το
σύνθημα «lentius, lentius, suavius» – «πιο σιγά, πιο σιγά, πιο μαλακά»; Κάτι
τέτοιο βάζει τη φαντασία μας σε τρομακτική δοκιμασία (πώς θα ζήσουμε χωρίς
ήρωες;). Οι εταιρείες, που τώρα σφάζονται για την αποκλειστικότητα, δεν θα
έδιναν φράγκο (πώς θα πουλήσουν χωρίς ήρωες;). E, λοιπόν, για να είμαστε
ειλικρινείς, σε μια τέτοια ξέφρενη κούρσα, όλοι οι δρόμοι οδηγούν στην…
ντόπα. Το «άμετρον άριστον» δεν απέχει πολύ από το «τα πάντα επιτρέπονται».

***

«Citius, altius, fortius». Το περιοδικό «Playboy» το μετέφρασε
«Σκληρότερα, Βαθύτερα, Μακρύτερα»: το αναπροσάρμοσε στις φαντασιώσεις της
σεξουαλικής κούρσας. Διαθέτει και αυτή την «ντόπα» της. Το περίφημο viagra,
που υπόσχεται την κατάρριψη των σεξουαλικών ρεκόρ. (Έχει μήπως καθήσει κανείς
να λογαριάσει πόσοι «αθλητές της σεξουαλικής κούρσας» έχουν χάσει τη ζωή τους
χρησιμοποιώντας viagra); H σεξουαλική κούρσα – μία από τις πιο σημαντικές της
ζωής μας – μας παραπέμπει σε μια άλλη: εκείνη του τέλειου σώματος και της
αιώνιας νεότητας.

Την ίδια ώρα που η Αθήνα βούιζε για την «ντόπα», το κύριο άρθρο της γαλλικής
εφημερίδας «Le Monde» μιλούσε για την «έμμονη ιδέα του θανάτου», που
καταδιώκει τις αναπτυγμένες κοινωνίες. Οι οποίες, στην ξέφρενη κούρσα για την
εξασφάλιση του αιώνιου αρυτίδωτου σώματος, καταβροχθίζουν τις «ντόπες» που
υπόσχονται νεότητα άνευ ημερομηνία λήξεως. Από το 1997 η πώληση των προϊόντων
«κατά της γήρανσης» διπλασιάστηκε και προχωρά με καλπάζοντα ρυθμό. «Πέρα από
τον φυσιολογικό φόβο της γήρανσης» – γράφει η «Le Monde» – «αυτό εκφράζει και
έναν περίεργο φόβο να αναλάβουμε το βάρος της ζωής μας».

***

Μα, θα πείτε, τι σχέση έχουν όλα αυτά με την «ντόπα»; Έχουν, ίσως διότι
αποτελούν τμήματα ενός ενιαίου ντοπέ life style. Τμήματα της ίδιας ξέφρενης
κούρσας, όπου η κατάρριψη των ρεκόρ και το «άνευ ορίων», το «άμετρον άριστον»
και ο ανταγωνισμός μέχρις εσχάτων μετατρέπονται σε τυραννικά συλλογικά
αρχέτυπα. H ανθρωπότητα οφείλει πολλά στο «citius, altius, fortius». Είναι
κατά κάποιον τρόπο έκφραση της ίδιας της ιδέας της Προόδου. Ενδεχομένως να μην
είμαστε πιο ευτυχισμένοι από τους ανθρώπους του Μεσαίωνα, αλλά ζούμε πιο
ελεύθερα, καλύτερα και περισσότερο. Μήπως όμως πρέπει να προφέρουμε πιο συχνά
και το «πιστεύω πως φτάνει» ή το «ίσως είναι ήδη αρκετό»; Αλλιώς, η κατάρριψη
των ρεκόρ ως αυτοσκοπός, ως άκρατος ναρκισσισμός, δεν κινδυνεύει να μας
μετατρέψει σε εργαλεία των εργαλείων μας;

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος