Tα μετάλλια της 7ης τέχνης

Ευκαιρία για επιστροφή σε μερικές από τις πιο χρυσές στιγμές και αλησμόνητες
επιδόσεις μεγάλων σκηνοθετών και ερμηνευτών. Κι όμως, ουδείς εκ των οργανωτών,
αλλά και κανείς εκ των διανομέων, των δεκάδων κουρασμένων επανεκδόσεων,
σκέφτηκε τους αθλητές της 7ης Τέχνης. Κρίμα!

Με την εξαίρεση του θρυλικού, προκλητικού και ναζιστικού ντοκιμαντέρ, στο
οποίο η Λένι Ρίφενσταλ αποτυπώνει με υπολανθάνοντα ερωτισμό το σεξαπίλ των
ρωμαλέων και ξανθών Αρσενικών των Αγώνων του 1936, καμιά ταινία αντάξια των
Ολυμπιακών. Ντοκιμαντέρ άφθονα, στιγμιότυπα περισσότερα, βιογραφίες «κάποιες».
Όπως αυτή για τον Τζιμ Θορπ, τον Αμερικανό Ολυμπιονίκη στο Πένταθλο και
Δέκαθλο της Στοκχόλμης του 1912, που τον ερμηνεύει ο Μπαρτ Λάνκαστερ στην
ομότιτλη ταινία τού 1951.

Πολλές όμως από τις άλλες, από αυτές που διαθέτουν άφθονο υλικό από το πνεύμα
των αθλητικών αγώνων και των Ολυμπιακών. Τουτέστιν: προσπάθεια για διάκριση,
αγωνιστική μαχητικότητα (στα σπορ), παρασκήνιο, τζόγος, μαφία,
εμπορευματοποίηση και διάβρωση έως αλλοτρίωση του Αθλητή (η παραπλεύρως λίστα
είναι αντιπροσωπευτική). Μερικές έγραψαν ιστορία: Ο Ούγγρος Ζόλταν Φάμπρι στο
«Ημίχρονο του θανάτου» (από το οποίο ο Τζον Χιούστον εμπνεύστηκε την «Απόδραση
των 11») αποτυπώνει με υψηλές εντάσεις, πρωτόγνωρες για το 1961, τον
ποδοσφαιρικό αγώνα ζωής-θανάτου έντεκα κρατουμένων με τους ναζί δεσμοφύλακες.
Αν νικούσαν θα τους εκτελούσαν. H καλύτερη κινηματογραφική σπονδή στον βωμό
της στρογγυλής θεάς!

H άνοδος και η πτώση στο εμπορευματοποιημένο στερέωμα της πυγμαχίας εξάπτει τη
φαντασία της αμερικανικής κινηματογραφίας. Πλήθος, πάθος και άφθονος
ανταγωνισμός. Ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο στην καλύτερη στιγμή της καριέρας του, στο
απόγειο της τελειομανίας του. Έχασε και κέρδισε καμιά εικοσαριά κιλά, ως Τζέικ
Λα Μότα, ο αληθινός πρωταθλητής μεσαίων βαρών, στο αριστουργηματικό «Οργισμένο
είδωλο» του Μάρτιν Σκορσέζε. Είχε προηγηθεί ο Ρόμπερτ Ρόσεν το 1947 με το
«Δάφνες στο ρινγκ» («Body and soul»), όπου ο Τζον Γκάρφιλντ υποδυόμενος έναν
πρωταθλητή της πυγμαχίας πουλάει την ψυχή του στη Μαφία και χάνει τον εαυτό
του και την κοινωνική του καταγωγή. Δύο χρόνια αργότερα, με το ίδιο πάνω-κάτω
θέμα, ο Μαρκ Ρόμπσον σκηνοθετεί τον Κερκ Ντάγκλας στα «Φλογισμένα πάθη»
(«Champion») και το 1972 ο Τζον Χιούστον με τη «Βρώμικη πόλη» και τον Στέισι
Κιτς δίνει τη «χαριστική βολή» στην εφήμερη δόξα και το γκρέμισμα των
ξεχασμένων πρωταθλητών που εγκατέλειψαν τον αγώνα για μια καλύτερη ζωή.

Το 1976 ο Τζον Άβιλντσεν αποφασίζει πως ήρθε η ώρα της επιστροφής. Χωρίς
υποκλίσεις στη Μαφία, τη διαφθορά, την αλλοτρίωση και χωρίς το στερεότυπο της
πτώσης του αθλητή. Κάπως έτσι προέκυψε ο «Ρόκι» και ο Σιλβέστερ Σταλόνε. Ο
Μπαλμπόα από τη Νότια Ιταλία, ξεκινάει τις προπονήσεις γρονθοκοπώντας σφαγμένα
βόδια και ολοκληρώνει την ένδοξη πορεία του κατατροπώνοντας Μαύρους, Ρώσους
και Λευκούς!

H Λένι Ρίφενσταλ και οι συνεργάτες της, ενώ κινηματογραφούν τους Ολυμπιακούς του 1936, στο Βερολίνο

Ακόμα πιο πλάγια (με τα σπορ) είναι η σχέση τριών άλλων ταινιών που
άφησαν τα ίχνη τους στην παγκόσμια οθόνη. Μπορεί – λέει ο Βρετανός Τόνι
Ρίτσαρντσον του 1962 – ένας νέος με ειδικές ανάγκες να γίνει πρωταθλητής;
Φυσικά, απαντάει «Ο μοναχικός δρομέας των μακρινών αποστάσεων». Δεν είναι μόνο
η ικανότητα, αλλά και η φλόγα. Το πάθος του Τομ Κόρτνεϊ να φύγει μακριά από τη
«φυλακή». Με το ίδιο χάρισμα στα πόδια και ο Ντάστιν Χόφμαν στο «Marathon man»
του Τζον Σλέσινγκερ («Ανθρωποκυνηγητό»). Στην αρχή τρέχει για να διατηρήσει
την καλή του φόρμα. Στη συνέχεια για να ξεφύγει, αλλά και για να αποκαλύψει
τις δραστηριότητες ενός επιστήμονα-βασανιστή των ναζί που εξακολουθεί, κάτω
από ψεύτικη ταυτότητα, να κυκλοφορεί στις ΗΠΑ του 1976. Με ακόμα περισσότερο
πάθος και μεγαλύτερες, σχεδόν… διαστημικές ταχύτητες, τρέχουν δύο νέοι
Αυστραλοί «ταχυδρόμοι» στην «Καλλίπολη», σ’ ένα από τα πιο ματωμένα, τα πιο
θανατερά πεδία μαχών του A’ Παγκόσμιου Πολέμου. Ένας εξ αυτών είναι και ο Μελ
Γκίμπσον. Ο ευνοούμενος του Αυστραλού Πίτερ Γουίαρ. Ο μεν πρώτος κατέληξε
«φονικό όπλο», όμως ο δεύτερος διατήρησε την ακεραιότητα και την ποιότητά του,
συνεργαζόμενος ακόμα και με το Χόλιγουντ («Τρούμαν σόου», «Master and
commander»).

Ο «αθλητής» με τις μεγαλύτερες διακρίσεις στο μπέιζμπολ και στο σκι, είναι
αναμφισβήτητα ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ. Τόσο ως γοητευτικός και κυνικός σκιέρ στον
«Πρωταθλητή του ιλίγγου» με προπονητή τον Τζιν Χάκμαν και σκηνοθέτη τον Μάικλ
Ρίτσι, όσο και σε ρόλο χαρισματικού αθλητή που μπορεί να εκτοξεύσει την μπάλα
μέχρι τον ουρανό. Πράγμα που συμβαίνει, αφήνοντας τους πάντες με το στόμα
ανοιχτό, στο φιλμ του Μπάρι Λέβινσον «Ο καλύτερος» («The Natural»). Προφανώς
το χάρισμα βρίσκεται τοποθετημένο στην αμερικανική ψυχή (γιατί το παιδί είναι
από την επαρχία, μεγαλωμένο με γάλα αγνό) και προφανώς η σχέση του με τις
γυναίκες άλλοτε τον βοηθάει και άλλοτε τον καταστρέφει. Γιατί η μεν Μπάρμπαρα
Χέρσεϊ τον πυροβολεί με ασημένια σφαίρα, όμως η καλή Γκλεν Κλόουζ τον
επαναφέρει στην κορυφή!

Μπάλα, καράτε και μπιλιάρδο

Για να μην αφήσουμε το μπάσκετ παραπονεμένο, καλύτερο με διαφορά είναι το
«Hoosiers» («Πάθος για το μπάσκετ»), με τον Τζιν Χάκμαν. Καλύτερος «απατεώνας»
της στέκας και του μπιλιάρδου ο Πολ Νιούμαν, ως Φαστ Έντι (ο γρήγορος Έντι)
στο «Hustler» του Ρόμπερτ Ρόσεν (1961), που ελληνικώς παραφράστηκε «Ο κόσμος
είναι δικός μου». Μια ιστορία που επαναλήφθηκε από τον Μάρτιν Σκορσέζε στο
«Χρώμα του χρήματος», με Πολ Νιούμαν και παρτενέρ τον Τομ Κρουζ. Και
καλύτερο… ροντέο όλων των εποχών το «The lusty men» («Σκληροί άνδρες») του
Νίκολας Ρέι και του 1952, με τον Ρόμπερτ Μίτσαμ και τη Σούζαν Χέιγουορθ!

Φυσικά, θα μου πείτε υπάρχουν και οι «Δρόμοι της φωτιάς» («Chariots of fire»)
με την Οσκαρική μουσική τού Vangelis. Φυσικά υπάρχει και το «Καράτε κιντ»
(ένα, δύο, τρία). Υπάρχει ακόμα «Το θαύμα της Βέρνης», που μόλις τον Μάιο μας
προέκυψε ως ποδοσφαιρική αλληγορία πάνω στο μεταπολεμικό θαύμα της Γερμανίας.
Υπάρχει και ο Στράτος Τζώρτζογλου με τη «Φανέλα με το Νο 9» του Παντελή
Βούλγαρη. Και, τέλος, ο μεγαλύτερος μαραθωνοδρόμος όλων των ελληνικών
κινηματογραφικών εποχών, με το όνομα Βαγγέλης Καζάν, και με τα Φιλιατρά
γραμμένα με κεφαλαία γράμματα στη φανέλα της ταινίας του Θόδωρου Μαραγκού
«Λάβετε θέσεις». Γιατί ξέρετε και θα το δείτε. Οι περισσότεροι, για να μην πω
σχεδόν όλοι, τρέχουν, παλεύουν, αγωνίζονται για μια πολυεθνική. Για την Ελλάδα
(Γαλλία, Αγγλία, Πολωνία)… ρε γαμώτο, ελάχιστοι!