Δρόμοι

Το περιοδικό…

… «Τάιμ» είχε προκαλέσει ζωηρές συζητήσεις πριν από 40 χρόνια με αυτό το
απλό ερώτημα στο εξώφυλλό του: «Ο Θεός έχει πεθάνει;». Περίπου οι μισοί
άνθρωποι στον κόσμο δήλωναν τότε άθεοι. Και πολλοί στη Δύση προέβλεπαν πως η
επιστημονική πρόοδος θα εξαφάνιζε εντελώς τις θρησκευτικές πεποιθήσεις τον
επόμενο αιώνα. Όμως, τα πράγματα δεν συνέβησαν έτσι. Συνέβησαν όπως τα
περιγράφει ο θεολόγος της Οξφόρδης Άλισταρ Μακγκράθ στο βιβλίο του «Το λυκόφως
του αθεϊσμού» (εκδ. Doubleday).

Στο αποκορύφωμα…

… του αθεϊσμού, ανάμεσα στην πτώση της Βαστίλλης το 1789 και την πτώση του
Τείχους του Βερολίνου το 1989, ο Μακγκράθ αναφέρεται στους μεγάλους
φιλοσόφους, επιστήμονες και καλλιτέχνες που διαμόρφωσαν αυτή την τάση: τους
πολύ γνωστούς, όπως τον Νίτσε, τον Μαρξ, τον Φρόυντ και τον Δαρβίνο και τους
λιγότερο γνωστούς, όπως τον Χόλμπαχ, τον Φόιερμπαχ και τον Μονό. Ισχυρίζεται
πως η προέλευση του αθεϊσμού βρίσκεται κυρίως σε μια διαμαρτυρία κατά της
εξουσίας, των προνομίων και της διαφθοράς των θρησκευτικών θεσμών. Όσο η
επιστήμη άρχιζε να παίρνει τη θέση της θρησκείας στην ερμηνεία της ανθρώπινης
εμπειρίας τόσο καλλιτέχνες και άνθρωποι του πνεύματος έφευγαν από τον Θεό και
στρέφονταν προς τη Φύση. Ο αθεϊσμός οραματιζόταν ένα ένδοξο μέλλον για την
ανθρωπότητα, που θα ήταν απελευθερωμένη από ξεπερασμένα θρησκευτικά δόγματα
και περιορισμούς. Οι άνθρωποι χωρίς τον Θεό δεν θα ήταν απλώς καλοί, θα ήταν
καλύτεροι.

H πραγματικότητα…

… αποδείχτηκε πολύ διαφορετική, επισημαίνει η Τζέιν Λάμπμαν στην εφημερίδα
«Κρίστιαν Σάιενς Μόνιτορ». Μαζί με την ανάπτυξη η επιστημονική πρόοδος έφερε
την καταστροφή του περιβάλλοντος και τον κίνδυνο να αφανιστεί η ζωή. Αθεϊστικά
καθεστώτα που κυριάρχησαν σε ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη επέβαλαν νέες μορφές
τυραννίας. Παλιά αξιώματα έχασαν την αίγλη τους. «Κανείς σπουδαίος ιστορικός
των επιστημών δεν παίρνει σήμερα στα σοβαρά την ιδέα πως η επιστήμη και η
θρησκεία βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση», λέει ο Μακγκράθ. Μολονότι μερικοί,
όπως ο Ρίτσαρντ Ντόκινς, εξακολουθούν να εμμένουν στον αθεϊσμό, ο ομοϊδεάτης
του δαρβινιστής Στίβεν Τζέι Γκουλντ υποστηρίζει πως ο δαρβινισμός δεν έχει
απολύτως καμιά συνέπεια στην ύπαρξη του Θεού: «Ούτε την επιβεβαιώνουμε ούτε
την απορρίπτουμε. Απλώς δεν μπορούμε να τη σχολιάσουμε ως επιστήμονες».

Έρευνα…

… του 1996 έδειχνε πως το 40% των επιστημόνων διατηρούσε θρησκευτικές
πεποιθήσεις. «Θρησκεία είναι ένα σύνολο πραγμάτων στα οποία ο μέσος άνθρωπος
νομίζει πως πιστεύει και επιθυμεί να είναι βέβαιος γι’ αυτά», είχε πει ο Μαρκ
Τουέν. Τόσο βέβαιη που είναι συχνά η σύγχρονη επιστήμη για τον εαυτό της,
μερικές φορές δεν απέχει πολύ από τη θρησκεία. Πράγμα που μας φέρνει στον νου
κάτι που είχε πει ένας άλλος μεγάλος, ο Νίτσε: «Δεν υπάρχει αρκετή θρησκεία
στον κόσμο για να καταστρέψει τις θρησκείες του κόσμου». Υπάρχει όμως
επιστήμη.