H ύφεση του μέλλοντός μας

Σε περίπου τέσσερις μήνες οι Αμερικανοί θα ψηφίσουν για να εκλέξουν στη θέση
του προέδρου των ΗΠΑ είτε τον Ρεπουμπλικανό Τζορτζ Μπους είτε τον Δημοκρατικό
Τζον Κέρι. Ο δρόμος προς τις εκλογές εξασφαλίζει στους Αμερικανούς δυνατές
συγκινήσεις, αυτό το καλοκαίρι και το φθινόπωρο, αλλά οι υπόλοιποι λαοί
ενδιαφέρονται, βεβαίως, πολύ λιγότερο για τις εξελίξεις στο εσωτερικό της
Αμερικής.

H εξωτερική πολιτική του Μπους αποξένωσε πολλούς μη Αμερικανούς, επειδή έδειξε
ότι οι ΗΠΑ θέλουν να κινούνται μόνες τους, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει
συναίνεση από άλλες χώρες. Δεν ξέρω αν οι Αμερικανοί νιώθουν ασφαλέστεροι μετά
την απομάκρυνση του Ιρακινού δικτάτορα από τη Βαγδάτη από τις αμερικανικές
κατοχικές δυνάμεις, αλλά το 2004 θα πρέπει να φοβόμαστε την παγκόσμια
τρομοκρατία περισσότερο από κάθε άλλη ιστορική περίοδο.

Συγκοινωνούντα δοχεία

Οι εκλογές και η πολιτική επηρεάζονται σημαντικά από τους κύκλους της
οικονομικής ανάπτυξης ή την ύφεση. Ταυτόχρονα, η ίδια η πολιτική επηρεάζει την
υγεία της οικονομίας. Και στη σημερινή εποχή, η οικονομική υγεία της Αμερικής
ή της Κίνας επηρεάζει σημαντικά την ευημερία σε όλες τις περιοχές του κόσμου.

Τις μεγαλύτερες ελπίδες για νίκη τις έχει ο Κέρι αν: πρώτον, η οικονομική
ανάκαμψη στις ΗΠΑ επιβραδυνθεί το 2004 και, δεύτερον, αν η βία και το αδιέξοδο
στο Ιράκ εξακολουθήσουν να δείχνουν ότι δεν υπάρχει καμία ελπίδα για επίλυση
του προβλήματος. Εκείνο που πριν από λίγο καιρό φαινόταν σαν εύκολη επανεκλογή
του Μπους, τώρα μοιάζει με ντέρμπι.

Αποκλείω το ενδεχόμενο η Αμερική να βρεθεί αντιμέτωπη με την ύφεση έως τα μέσα
του 2005. Επίσης, δεν είναι πιθανό οι Αμερικανοί και ο υπόλοιπος κόσμος να
βρεθούν αντιμέτωποι με τον πολύ υψηλό πληθωρισμό της δεκαετίας του ’70. Οι
τιμές του πετρελαίου δεν είναι τόσο σημαντικές πια. Τα προβλήματα που μπορεί
να δημιουργηθούν από φανατικούς τρομοκράτες που πραγματοποιούν επιθέσεις
αυτοκτονίας δεν πρέπει να αγνοούνται. Όμως, με εξαίρεση τις ατομικές βόμβες,
αυτά τα προβλήματα δεν έχουν σημαντικές επιπτώσεις στα μακροοικονομικά.

Είμαστε τυχεροί

Αν η οικονομική ανάκαμψη στις ΗΠΑ επιβραδυνθεί το 2004, τις μεγαλύτερες ελπίδες για νίκη τις έχει ο Κέρι. Εκείνο που πριν από λίγο καιρό φαινόταν σαν εύκολη επανεκλογή του Μπους, τώρα μοιάζει με ντέρμπι

Είμαστε τυχεροί που οι βασικοί αρχιτέκτονες της οικονομικής πολιτικής – η
Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, η Τράπεζα της Αγγλίας ή η Τράπεζα της Ιαπωνίας,
ακόμη και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στη Φρανκφούρτη – δείχνουν ότι έχουν
μάθει πώς να δρουν ώστε να εξισορροπούν τους οικονομικούς κύκλους. Δυστυχώς,
οι πολιτικοί δεν έχουν δείξει ότι έχουν μάθει κάτι τέτοιο. Και εκείνοι που
έχουν τη δύναμη να αποσταθεροποιήσουν την ειρήνη είναι οι εξτρεμιστές και όχι
οι μετριοπαθείς.

Πώς κρίνω την κατάσταση στην οποία βρίσκονται η Γουώλ Στρητ και άλλες
παγκόσμιες οικονομικές αγορές; Ποιες φούσκες είναι έτοιμες να σκάσουν και να
επηρεάσουν την παγκόσμια οικονομία; Ακόμη και οι σοφότεροι ημών πρέπει να
είμαστε ταπεινοί όταν καλούμαστε να προβλέψουμε αν θα συμβούν απροσδόκητες
οικονομικές καταστροφές και πού.

Τα επιτόκια

Ας σκεφτούμε τώρα προσεκτικά αν η μελλοντική άνοδος των επιτοκίων από τη FED
θα αποδεκατίσει το χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης και άλλες ξένες αγορές. Αυτό
συνέβη στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Αυτή τη φορά, όμως, η FED και ο Άλαν
Γκρίνσπαν είναι πολύ προσεκτικοί στις αυξήσεις των επιτοκίων. Το αν η Κίνα
αποδειχθεί το ίδιο ικανή να αποφύγει την υπερθέρμανση της οικονομίας της είναι
ένα θέμα συζήτησης. Ωστόσο, η δικτατορία του ενός κόμματος στην Κίνα έχει
πάντα την ευχέρεια να επέμβει αποφασιστικά, μέσω του κρατικού ελέγχου, στην
περίπτωση που οι συνθήκες το απαιτήσουν.

Την πρώτη δεκαετία του αιώνα που διανύουμε, ο παγκόσμιος ανταγωνισμός δείχνει
να είναι πιο ισχυρός από τις κεντρικές τράπεζες, σε ό,τι αφορά τον περιορισμό
των πληθωριστικών πιέσεων. Θα ήταν σχιζοφρενικό να ανησυχούμε τόσο σύντομα για
τυχόν πληθωριστικές πιέσεις, αν αναλογιστούμε ότι μόλις πρόσφατα οι ΗΠΑ και η
Ιαπωνία ξέφυγαν από τον κίνδυνο του αποπληθωρισμού.

Προφητεία

Επειδή φαίνομαι πολύ καθησυχαστικός, ας επισημάνω ότι κάποια στιγμή στο μέλλον
οι περικοπές στη φορολογία των πλουσίων από τον Ρήγκαν και τον Μπους θα
μειώσουν την πιστοληπτική ικανότητας της Αμερικής και, επομένως, θα πλήξουν το
δολάριο. Σήμερα χρωστάμε πολύ περισσότερα στους ξένους από όσα χρωστούν αυτοί
σε εμάς. Μπορεί να συνεχιστεί η υπερχρέωση αυτή; Ναι, μπορεί να συνεχιστεί για
πολύ και να χειροτερέψει κι άλλο. Γι’ αυτό κράτη με πλεόνασμα στο εμπορικό
ισοζύγιο εξακολουθούν να θέλουν να επενδύσουν σε αμερικανικά περιουσιακά
στοιχεία.

Ωστόσο, ανάμεσα στο 2010 και το 2020 οι πληθυσμοί θα αρχίσουν να μειώνονται
στο εξωτερικό, ενώ στις ΗΠΑ η αύξηση των θανάτων έναντι των γεννήσεων θα
μειώσει τα ποσά των φόρων που εισπράττονται από εργαζόμενους πολίτες. Χωρίς να
υπάρχει υστεροβουλία, λέω ότι με βάση τον νόμο της οικονομίας οι ξένοι
επενδυτές θα ρευστοποιήσουν αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία που είχαν στα
χέρια τους. Αυτό θα οδηγήσει σε υποτίμηση του δολαρίου. Στην αρχή αυτό θα
φανεί καλό, επειδή οι Αμερικανοί εργαζόμενοι και παραγωγοί θα γίνουν πιο
ανταγωνιστικοί. Όμως, όταν (και αν) η ισοτιμία του δολαρίου υποχωρήσει κάτω
από κάποια όρια, οι μελλοντικοί επικεφαλής της FED θα αυξήσουν σημαντικά τα
επιτόκια – αρκετά για να δημιουργηθεί σοβαρή ύφεση. Και τότε, δεν θα γελάει
κανείς.

© Tribune Media Services International, 2004

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ