ΠATHP IOΥΣTINOΣ Tεξανός, ορθόδοξος και… ψηφιακός

Χειρόγραφο προλόγιο του 14ου αιώνα από τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά, εικονογραφημένο με τον απόστολο-ζωγράφο Λουκά. Ο πατήρ Ιουστίνος, από το Τέξας, ανέλαβε να ψηφιοποιήσει τα 3.300 χειρόγραφα που φυλάσσονται στη βιβλιοθήκη της Μονής

Ακουμπισμένη πάνω στα παλιά τείχη του Ιουστινιανού, η βιβλιοθήκη της
ελληνορθόδοξης Μονής του Σινά συγκεντρώνει μερικά από τα σημαντικότερα
χειρόγραφα βιβλία – θρησκευτικού και ιστορικού περιεχομένου -, καθώς και
ντοκουμέντα από τους 17 αιώνες ιστορίας και περιπέτειας της μονής, στην
ελληνική, την αραβική, τη λατινική, την περσική κ.ά. – συνολικά ένδεκα
γλώσσες. Το ξηρό κλίμα και ο σεβασμός που έδειξαν όλοι οι κατακτητές, από τον
Μωάμεθ τον Πορθητή έως τον Ναπολέοντα, προς τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης
συνετέλεσαν στο να διατηρηθεί αυτός ο ευαίσθητος θησαυρός, ο οποίος όμως
παραμένει απρόσιτος στους μελετητές λόγω των δυσκολιών πρόσβασης στην έρημο
της Χερσονήσου και της ευπάθειας των παλιών περγαμηνών και των χάρτινων
σελίδων.

Εδώ έφθασε απρόσκλητος πριν από τέσσερα χρόνια ο πατήρ Ιουστίνος, πρώην Ράσελ,
ο οποίος γεννήθηκε το 1949 στο Φορτ Γουόρθ, σπούδασε Ιστορία στο Πανεπιστήμιο
του Τέξας και αργότερα στη Βοστώνη, και σε ηλικία 25 ετών έγινε ορθόδοξος
μοναχός.

Το ενδιαφέρον του για τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες τον έστρεψε στη
μελέτη της Βυζαντινής Ιστορίας και η Ορθοδοξία τον κέρδισε επειδή είχε αυτό
που ο ίδιος θεωρεί πολύ σημαντικό: τη «συνέχεια».

H άφιξη του πατέρα Ιουστίνου στο Σινά, όπου η «συνέχεια» έχει ιστορία 17
αιώνων, έγινε απροειδοποίητα. Συνέπεσε δε με την έναρξη ενός προγράμματος
συντήρησης, καταγραφής και εξασφάλισης της πρόσβασης στον απρόσιτο θησαυρό.

«Μπορείς να το θεωρήσεις εκπληκτική σύμπτωση ή μπορείς να το δεις σ’ ένα
βαθύτερο επίπεδο», λέει ο Ιουστίνος, ο οποίος έπιασε αμέσως δουλειά. Πρώτα
κατασκευάστηκε ένα ειδικό αναλόγιο για τη φωτογράφιση ώστε να μην ανοίγουν
διάπλατα τα βιβλία. Στο εργαστήριο τοποθετήθηκαν δύο φλας που απομακρύνουν το
επικίνδυνο υπεριώδες φως και τέλος παραγγέλθηκε στην Ελβετία η ψηφιακή κάμερα
Sinar. Κάθε σελίδα χωρίζεται σε τεταρτημόρια, από τα οποία λαμβάνονται
τέσσερις λήψεις που συνθέτουν στην οθόνη του υπολογιστή μία πλήρη εικόνα της,
με ακρίβεια 20 megapixel.

Το αποτέλεσμα μπορεί να συγκριθεί με το έγχρωμο φιλμ των 35 mm, με το
οποίο γυρίζονται οι κινηματογραφικές ταινίες.

Για τα εικονογραφημένα χειρόγραφα η Sinar μπορεί να κάνει 64 λήψεις ανά
τεταρτημόριο της σελίδας, με ανάλυση 75 megapixel. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η
ψηφιοποιημένη εικόνα, υψηλότατης ευκρίνειας, να καταχωρίζεται σ’ έναν φάκελο
450 megabytes και να μπορεί πλέον να εξετάζεται κάτω από τις καλύτερες δυνατές
συνθήκες φωτισμού και ακρίβειας, χωρίς να ταλαιπωρούνται τα πρωτότυπα.

Όταν ολοκληρωθεί η συντήρηση και καταγραφή των χειρογράφων, η τεράστια
βιβλιοθήκη του Σινά θα μπορεί να διατεθεί ηλεκτρονικά στους μελετητές σε όλον
τον κόσμο και να συνδεθεί μ’ ένα κέντρο μελετών εκτός Σινά (που ετοιμάζει ο
Αρχιεπίσκοπος Σινά κ. Δαμιανός στην Αττική) χωρίς κανείς να κινηθεί από τη
θέση του.

Ο πατήρ Ιουστίνος δουλεύει μόνος, νυχθημερόν, σ’ αυτό το πρόγραμμα.
«Αυτή είναι μία εργασία κατάλληλη για μοναχούς», λέει, «επειδή σ’ αυτήν
ενυπάρχουν ένας απίστευτος συνδυασμός μονοτονίας και προσοχής. Είναι σαν την
οδήγηση. Είναι πολύ βαρετή, αλλά συνάμα πρέπει να βρίσκεται σε μεγάλη
εγρήγορση».

Όσο και αν η τεχνολογία αλλάζει και τελειοποιείται, το σκανάρισμα των
χειρόγραφων σελίδων είναι μια δουλειά χρονοβόρα. Δεν είναι αρκετά ούτε τα δέκα
χρόνια που διαρκεί το πρόγραμμα, το οποίο χρηματοδοτήθηκε με 50.000 δολάρια
από ευρωπαϊκά και αμερικανικά ιδρύματα, ούτε η διάρκεια ζωής ενός κομπιουτερά
– ιστορικού και μοναχού, ο οποίος επέλεξε την απομόνωση της ερήμου για να
βρεθεί πιο κοντά στην Ιστορία και την πίστη.

41 αριστουργήματα πίστης στην Αθήνα

Δυσπρόσιτη γεωγραφικά, αλλά ανοιχτή στην επικοινωνία, η Μονή της Αγίας
Αικατερίνης του Σινά συμμετέχει στην Πολιτιστική Ολυμπιάδα της Αθήνας με μία
μοναδική έκθεση που περιλαμβάνει 41 αριστουργήματα της τέχνης και της πίστης.
Τίτλος της, «Προσκύνημα στο Σινά». Οι θησαυροί από την Ιερά Μονή της Αγίας
Αικατερίνης εκτίθονταν μέχρι πρόσφατα στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας
Υόρκης, όπου τους θαύμασαν 301.369 επισκέπτες κατά την πρώτη έξοδό τους από
την έρημο και τη Χερσόνησο του Σινά. H εικόνα του Αρχαγγέλου Γαβριήλ, ψηφιδωτή
δεξιοκρατούσα Παναγία του 13ου αιώνα, καθώς και δεκάδες άλλα δυσεύρετα
αριστουργήματα των 13ου – 16ου αιώνα θα παρουσιασθούν στο Μουσείο Μπενάκη, της
οδού Βασιλίσσης Σοφίας, μ’ έναν τρόπο που θα φέρει στην Αθήνα μια γεύση από τη
βασιλική εκκλησία που έκτισε ο Ιουστινιανός και παρέμεινε ασύλητη. Όλοι οι
λαοί είχαν λόγο να τη σεβασθούν. Οι Εβραίοι επειδή στο σημείο αυτό ο Μωυσής
συνάντησε την Καιομένη Βάτο, οι μουσουλμάνοι επειδή την έθεσε υπό την
προστασία του ο Μωάμεθ, οι Βεδουίνοι της ερήμου και οι σταυροφόροι επειδή
πάντοτε η Μονή τούς προσέφερε βοήθεια και τροφή, χωρίς να κάνει διακρίσεις.
Πολύτιμες κωνσταντινουπολίτικες εικόνες, σταυροφοριακές, ελληνικές και άλλες
με ισλαμική επιρροή που θα δούμε στην Αθήνα σηματοδοτούν με τη σειρά τους την
ακτινοβολία της Μονής του Σινά στους ταραγμένους αιώνες που επισημαίνουν την
πνευματική και καλλιτεχνική κορύφωση του Βυζαντίου παράλληλα με την εδαφική
συρρίκνωσή του.

INFO

«Προσκύνημα στο Σινά. Θησαυροί από την Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης». Από
σήμερα έως τις 26 Σεπτεμβρίου. Μουσείο Μπενάκη (Κουμπάρη 1). Χορηγός: Ίδρυμα Σαμούρκα.