Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Μέχρι πρωίας πανηγυρίσαμε όλοι μαζί: Έλληνες, μη-Έλληνες, εν δυνάμει Έλληνες, «αυτόχθονες» και «ετερόχθονες», τοπικιστές και κοσμοπολίτες, «τουρίστες» και «πλάνητες»

«Ένας άνθρωπος που γιορτάζει δεν είναι ο ίδιος με αυτόν που λίγο πριν οδηγούσε
το αυτοκίνητο», γράφει ο Οκτάβιο Παζ. Γιατί η γιορτή – εάν δεν χειραγωγείται –
μοιάζει με το ποίημα. Ο άνθρωπος προσπαθεί να συμφιλιωθεί ξανά με τον εαυτό
του και με τους συνανθρώπους του: να είναι ο κόσμος χωρίς να παύει να είναι ο
εαυτός του. Γιατί τα γράφω αυτά; Ως προοίμιο, για να πω ότι το βράδυ της
προπερασμένης Κυριακής, μετά το νικητήριο ματς της Εθνικής, κατέβηκα κι εγώ
στην Ομόνοια. Δεκαπέντε χρόνια στην Ελλάδα, τέτοια χαρά δεν έχω δει.

Και θες από περιέργεια, θες από την ανάγκη να συμμετάσχω, αποφάσισα να μη χάσω
το rendez-vous με την Ιστορία. Παρ’ όλο που είμαι καχύποπτος στον «ενθουσιασμό
των μαζών» – τα κουσούρια του ολοκληρωτισμού, βλέπετε – ένιωσα από καλά έως
υπέροχα εκείνη τη βραδιά. Και δεν πρόσβαλαν τις κοσμοπολίτικες αντιλήψεις μου
οι πολλές ελληνικές σημαίες – ειδικά εκείνες που κρατούσαν τα κορίτσια – και
ούτε ο Εθνικός Ύμνος. Μακάρι να ζούμε σ’ έναν κόσμο όπου οι λαοί και τα έθνη
θα τραγουδούν τον Εθνικό τους Ύμνο σε ποδοσφαιρικούς αγώνες και όχι σε
πολέμους. Θα επρόκειτο για τεράστιο βήμα προόδου της ανθρωπότητας.

Εκείνη τη στιγμή όμως, ένα σύνθημα «επιτέθηκε» στο αυτί μου. «Δεν θα γίνεις
Έεεελληνας ποτέεεεε, Αλβανέεε, Αλβανέεε». Γαμώτο, όχι και απόψε! Τι συμβαίνει
άραγε, εγώ κυνηγώ τα άσχημα ή τα άσχημα κυνηγούν εμένα; Χωρίς να περιμένω
απάντηση, προχώρησα προς το σημείο από όπου προερχόταν το σύνθημα-μουγκρητό.
Ήταν μια ολιγομελής ομάδα νεαρών παιδιών: ο μεγαλύτερος πρέπει να ήταν τριάντα
χρόνων. Καθήλωσα το μελετηρό μου βλέμμα ειδικά σε ένα από αυτά. Ένα παιδί γύρω
στα είκοσι, με μαλλί καρφί, που φορούσε ένα ξεμανίκωτο Champions χρώματος
μπλε. Κάποια στιγμή τα βλέμματά μας συναντήθηκαν και εκείνο μου χαμογέλασε.
Περιέργως, του χαμογέλασα κι εγώ. Για την ακρίβεια, μειδίασα. Ο πιτσιρικάς
φαινόταν τρισευτυχισμένο μέσα στη μισαλλοδοξία του.

Ύστερα από λίγο παρατήρησα ότι ο συγκεκριμένος στόχος του «συνθήματος» ήταν
κάποιοι Αφρικανοί που είχαν βγει με τα «τουμπερλέκια» τους για να συμμετάσχουν
στη γιορτή. Άβυσσος η ψυχή της μισαλλοδοξίας – σκέφτηκα. Μισεί τους Αλβανούς
και επιτίθεται σε Αφρικανούς. Γιατί ένας μισαλλόδοξος μισεί γενικά τους
«διαφορετικούς», αλλά ειδικά μισεί εκείνον που του μοιάζει. Νιώθει ότι
απειλείται κυρίως απ’ αυτούς που δεν μπορεί να διακρίνει ότι «διαφέρουν». H
μη-διαφορά, η κατάργηση της απόστασης, η μείξη, τον τρελαίνει. Τους Αφρικανούς
μπορούσε να τους διακρίνει πιο εύκολα, ενώ «τον Αλβανό που δεν θα γίνει
Έλληνας ποτέ» δεν μπορούσε να τον διακρίνει μέσα στο πλήθος. Τον είχε δίπλα
του και του χαμογελούσε! (Όπως εκείνος ο Καζάκος που πήρε το όπλο για να
«καθαρίσει» την Αθήνα από τους Αλβανούς. Στο τέλος πυροβόλησε μόνο έγχρωμους.
Μπορούσε να τους διακρίνει ότι ήταν «ξένοι», ενώ με τους Αλβανούς
«δυσκολευόταν». Γι’ αυτό μάλλον και τους μισούσε κατά προτεραιότητα).

Τι σημαίνει όμως για τα παιδιά, που φώναζαν το «σύνθημα» να είσαι Έλληνας –
αναρωτήθηκα; Πώς ονειρεύονται, άραγε, την κοινωνία τού αύριο στην Ελλάδα;
Θυμήθηκα πάλι έναν στίχο του Παζ: «Ο καθένας μόνος μέσα στην κόλασή του». Εάν
το να γίνεις Έλληνας σημαίνει να σκέφτεσαι όπως εκείνος ο νεαρός που στεκόταν
δίπλα μου, τρισευτυχισμένος στη μισαλλοδοξία του, τότε όσον αφορά εμένα
τουλάχιστον, τέτοιος Έλληνας ούτε πρόκειται ούτε θέλω να γίνω ποτέ.

ΥΓ.: Αυτό το επεισόδιο δεν κατάφερε να μου χαλάσει τη βραδιά. Μέχρι
πρωίας συνεχίσαμε όλοι μαζί: Έλληνες, μη-Έλληνες, εν δυνάμει Έλληνες,
«αυτόχθονες» και «ετερόχθονες», τοπικιστές και κοσμοπολίτες, «τουρίστες» και
«πλάνητες».

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.