Έζρα Πάουντ: επιτέλους κλασικός!

Κυκλοφόρησε πρόσφατα ένας κομψός τόμος 1.400 σελίδων με τα άπαντα του Πάουντ
(εξαιρουμένων φυσικά των Cantos που από μόνα τους συνιστούν αυτόνομο
πολυσέλιδο έργο) από τις εκδόσεις «Library of America», τις πιο έγκυρες σε
ό,τι αφορά την εδραίωση του κύρους των Αμερικανών συγγραφέων. Ανάμεσα στα
«κλασικά» ονόματα του κανόνα (Μέλβιλ, Τουαίην, Τζαίημς, Χώθορν, Φώκνερ,
Ναμπόκοφ, Ντος Πάσος κ.λπ.) συγκαταλέγονται τέσσερις μόνο ποιητές: ο Γουίτμαν,
ο Πόου, ο Φροστ, ο Στήβενς – και τώρα ο Πάουντ. (Ο Έλιοτ, που απεκδύθηκε την
αμερικανική υπηκοότητα χάριν της αγγλικής, φυσικά απουσιάζει).

H επιρροή του Πάουντ στην ποίηση του 20ού αιώνα είναι αναντίρρητα η
μεγαλύτερη. Κανένας άλλος συγγραφέας δεν έχει να παρουσιάσει ανάλογο όγκο
ποιητικών, μεταφραστικών και κριτικών έργων, κανένας άλλος δεν έχει αφιερώσει
τόση ενέργεια στην προώθηση των τεχνών εν γένει. Και ασφαλώς, κανένας δεν
αποτέλεσε το επίκεντρο τόσο φλογερών αντιπαραθέσεων, τον στόχο τόσο σφοδρών
επιθέσεων. Αναγνωρισμένος από τους ομοτέχνους του όσο κανείς άλλος ποιητής για
την επίδραση που άσκησε στο έργο τους, υπήρξε εκείνος που καταδικάστηκε
ευρύτατα και εντονότατα από το λογοτεχνικό κατεστημένο. Τον λάτρεψαν και τον
μίσησαν· τον ύμνησαν και τον καταδίκασαν. Πολλές φορές, ερήμην της τέχνης του.

Ο Πάουντ ανέλαβε το καθήκον να αναζωογονήσει την ποίηση με ζέση σχεδόν
ιεραποστολική, με μια επιμονή που άγγιζε σχεδόν το απόλυτο. Όπως
χαρακτηριστικά έλεγε ο Γουίνταμ Λιούις, «Ανάσαινε γράμματα, Έτρωγε γράμματα,
ονειρευόταν Γράμματα». Ο Έλιοτ, ο Τζόυς, ο Χέμινγκγουέι, και πολλοί άλλοι
έγραψαν για την άδολη αφοσίωση του Πάουντ στην προσπάθεια να «ανανεώσει την
τέχνη της γραφής», για την ανιδιοτελή ενασχόλησή του με το έργο των συγγραφέων
που εκτιμούσε. Μύησε τον Γέητς στο θέατρο Νο, ανακάλυψε, ενθάρρυνε και βρήκε
εκδότες για τον Τζόυς και τον Φροστ. Επιμελήθηκε ως γνωστόν και έδωσε την
τελική μορφή στην Έρημη Χώρα του Έλιοτ. Μαζί με τον Λιούις θεμελίωσε το
κίνημα του Βορτισισμού και το βραχύβιο αλλά σημαντικό περιoδικό Blast.
Αναμείχθηκε στην έκδοση πρωτοποριακών εντύπων της εποχής (Poetry,
The Egoist, The Little Review, The Dial). H λογοτεχνική
ιστορία του 20ού αιώνα είναι αδιανόητη χωρίς τον Πάουντ.

Ανάλογα πολύπλευρη ήταν και η δραστηριότητά του ως μεταφραστή. Μετέφρασε
ποιητές ξεχασμένους όπως ο Σέξτος Προπέρτιος, ο Αρνό Ντανιέλ και ο Γκουίντο
Καβαλκάντι· με αφορμή τις κινεζικές μεταφράσεις του, ο Έλιοτ έγραψε ότι ο
Πάουντ «επινόησε την κινεζική ποίηση για λογαριασμό της εποχής μας». Το
παράδειγμα του Πάουντ επαναπροσδιόρισε την τέχνη της μετάφρασης και η σημασία
που έδωσε η σύγχρονη ποίηση στη μεταφραστική πράξη ήταν σε μεγάλο βαθμό
αποτέλεσμα της δικής του δουλειάς.

Το επίτευγμα της πρώιμης ποίησης του Πάουντ είναι ότι αποτελεί, μαζί με το
έργο του Έλιοτ, την επιτομή του μοντερνιστικού προτάγματος. Πριν δημοσιεύσει
την εμβληματική σύνθεση Hugh Selwyn Mauberley, ο Πάουντ είχε ήδη
αρχίσει να δουλεύει τα Cantos, μια αφηγηματική, πολύγλωσση, ιδιαίτερα
υπαινικτική διαδοχή ποιημάτων, η οποία τον απασχόλησε πάνω από πενήντα χρόνια.
Αν και το σχέδιο των Cantos άλλαζε ακατάπαυστα, o Πάουντ δεν έκρυβε την
πρόθεσή του να γράψει ένα σύγχρονο έπος, χαρακτηρίζοντάς τα ως «commedia
agnostica». Παρ’ όλο που ο Πάουντ στα τελευταία Cantos ομολογεί την
αποτυχία, η σύνθεση αυτή αναγνωρίζεται από τους κριτικούς ως ένα από τα πιο
φιλόδοξα εγχειρήματα του αιώνα που πέρασε. Όπως ορθά παρατήρησε ο Μακ Λις, «το
πλησιέστερο που έχουμε στην ηθική ιστορία της τραγικής μας εποχής είναι τα
Cantos το Πάουντ, αυτήν την κατάβαση, όχι στην Κόλαση του Δάντη, αλλά
στη δική μας». Τα Cantos είναι πιο τραγικά απ’ όσο αναγνωρίζουμε
συνήθως, όχι γιατί σχετίζονται με τις λανθασμένες πολιτικές επιλογές του
Πάουντ, την προσπάθειά του όπως θα έλεγε ο Μπένγιαμιν να αισθητικοποιήσει την
πολιτική και ταυτόχρονα να πολιτικοποιήσει την αισθητική, αλλά γιατί ανάμεσα
στα ερείπια του κόσμου του, είναι αναγκασμένος να αναγνωρίσει ότι η citta
ideale που επιχείρησε να οικοδομήσει υπάρχει μόνο στο μυαλό – «dove sta
memoria». Οι τελευταίες λέξεις του έπους είναι μια σχεδόν βουβή προσευχή
για άφεση. Είναι ένα καθηλωτικό, βαθύτατα συγκινητικό τέλος, μια σπαρακτική
επίκληση, η ίδια ομολογία της αποτυχίας: «Προσπάθησα να γράψω τον Παράδεισο/
Μην κουνηθείς/ Άσε τον άνεμο να μιλήσει/ αυτό είναι Παράδεισος. / Οι θεοί ας
συγχωρήσουν/ ό,τι έχω κάνει/ αυτοί που αγαπάω ας προσπαθήσουν να συγχωρήσουν/
ό,τι έχω κάνει».

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση»