Διαστάσεις Ψυχιατρική διαταραχή;

«Ευτυχία: η ευχάριστη αίσθηση που μας διακατέχει όταν αναλογιζόμαστε τη
δυστυχία των άλλων». (Από το «Λεξικό του Διαβόλου», του Αμβρόσιου Μπιρς)

«Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από ένα ημερολόγιο με γυμνές γυναίκες, για να δείχνει τον χρόνο που περνά» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσσο»)

Ας μην είμαστε τόσο κυνικοί όσο ο παραπάνω Αμερικανός συγγραφέας του 19ου
αιώνα. Υπάρχουν και αθώοι ευτυχισμένοι, άνθρωποι που αντλούν ικανοποίηση από
μια ηλιόλουστη μέρα, ένα όμορφο τοπίο, ένα επαγγελματικό επίτευγμα του παιδιού
τους, τη χαρά του φίλου ή του γείτονα. H ευτυχία μπορεί να είναι άδολη,
άλλωστε η επιστήμη έχει αποδείξει ότι ένα μεγάλο μέρος της έχει γενετικά
αίτια. Αυτό που αρχίζει να αμφισβητείται είναι αν οι ευτυχισμένοι άνθρωποι
είναι κατ’ανάγκη «καλοί». Έρευνα που δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος του
αμερικανικού περιοδικού «Psychological Science», για παράδειγμα, δείχνει ότι
οι άνθρωποι που τείνουν να προβαίνουν σε αρνητικές κρίσεις για μέλη άλλων
κοινωνικών κατηγοριών είναι οι οργισμένοι και οι ευτυχισμένοι. Για τους
πρώτους, η εξήγηση είναι προφανής. Για τους δεύτερους, η απάντηση είναι πιο
δύσκολη. Φαίνεται ότι η νοοτροπία που συμπυκνώνεται στη φράση «η ζωή είναι
ωραία» εμποδίζει την αναλυτική σκέψη και διευκολύνει την ύπαρξη στερεοτύπων: ο
Τάδε είναι ύποπτος επειδή είναι Αλβανός.

Δεν θα συνταχθούμε με τον Σολζενίτσιν, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει την ευτυχία
στόχο ρηχό και εγωιστικό. Ούτε θα αγνοήσουμε έρευνες όπως αυτή που έγινε στην
Ολλανδία τη δεκαετία του ’80 και έδειξε ότι ένας ευτυχισμένος 70χρονος μπορεί
να περιμένει να ζήσει 20 μήνες περισσότερο από έναν λιγότερο ευτυχισμένο
συνάνθρωπό του (αρκεί να μην καπνίζει, οπότε θα πεθάνει δέκα χρόνια νωρίτερα).
H αποκάλυψη όμως ότι η ευτυχία συνδέεται με την προκατάληψη αλλάζει κάπως τα
δεδομένα. Ο Βρετανός ψυχολόγος Ρίτσαρντ Μπένταλ έρχεται να περιπλέξει ακόμη
περισσότερο την κατάσταση. Κατά την άποψή του, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι
οι ευτυχισμένοι άνθρωποι υπερτιμούν τον έλεγχο του περιβάλλοντός τους (σε
σημείο που να θεωρούν ότι τυχαία γεγονότα υπόκεινται στη βούλησή τους),
υπερπροβάλλουν τις επιτυχίες τους και επιδεικνύουν έλλειψη στοιχειώδους
αντικειμενικότητας όταν συγκρίνουν τον εαυτό τους με τους άλλους. Μήπως, εν
τέλει, η ευτυχία είναι μια ψυχιατρική διαταραχή;

H κοινωνική πρόοδος που έχει σημειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες στις Ηνωμένες
Πολιτείες, σημειώνει ο Τζιμ Χολτ στο περιοδικό τής «Νιου Γιορκ Τάιμς»,
αποδίδεται ευρέως στις γυναίκες και στους μορφωμένους Αφροαμερικανούς. Οι
ίδιες ακριβώς κοινωνικές κατηγορίες έχουν αναφέρει μείωση της ευτυχίας τους.
Οξύμωρο; Καθόλου. Μαζί με τη μόρφωση και την ελευθερία, πολλαπλασιάζονται
αναπόφευκτα και οι επιθυμίες – άρα και οι ανεκπλήρωτες επιθυμίες. Όσο
μεγαλύτερο νόημα αποκτά η ζωή μας, τόσο πιο δύσκολο είναι να χαιρόμαστε με τα
απλά πράγματα. Σε χώρες όπου η ευτυχία δεν θεωρείται το υπέρτατο αγαθό, όπως
είναι η Κίνα, οι άνθρωποι δηλώνουν λιγότερο ικανοποιημένοι από τη ζωή τους,
έχουν όμως και μικρότερα ποσοστά αυτοκτονιών.

Θεμιτός στόχος ασφαλώς η επιδίωξη της ευτυχίας, όπως κι αν την εννοεί ο
καθένας. Στόχος, ευτυχώς όμως όχι και καθήκον.