ΦPEΓIA ΣTAPK «Προξενήτρα» του αραβικού κόσμου στη Δύση

H Φρέγια Σταρκ από τα 30 της και μετά, για 20 περίπου χρόνια, δεν έπαψε να ταξιδεύει στα πιο μυστηριώδη και ανεξιχνίαστα μέρη της Μέσης Ανατολής και της Αραβικής Χερσονήσου

Ντυμένη με αραβική φορεσιά και παρασυρμένη από μια ορμέμφυτη περιέργεια για να
γνωρίσει τον κόσμο, η Βρετανίδα συγγραφέας Φρέγια Σταρκ (Freya Stark) ταξίδεψε
σε μέρη μυστηριώδη και απροσπέλαστα στη Μέση Ανατολή και στην Αραβική
Χερσόνησο, τις δεκαετίες του ’30 και του ’40. Τα βιβλία που έγραψε για τα μέρη
αυτά, όπως το «Οι ακτές της Λυκίας», από τα κλασικά της ταξιδιωτικής
λογοτεχνίας, δεν την έκαναν μόνο διάσημη, αλλά συνέβαλαν στη γνώση και τη
γνώμη που έχει η Δύση για τον αραβικό κόσμο σήμερα.

Πλάνης των ερήμων, κοιμήθηκε κάτω από έναστρους ουρανούς με Βεδουίνους. Έμαθε
τα έθιμα των Αράβων, τον τρόπο ζωής τους, την κουλτούρα τους. Οι αντιζηλίες
και οι θρησκευτικές τους διαφορές εξήψαν την περιέργειά της. Με τη μαεστρία
της κατόρθωσε να διεισδύσει σε χαρέμια κι έτσι γνώρισε τη ζωή των Αράβων και
από την πλευρά των γυναικών. Του ισχυρού φύλου, κατά τη γνώμη της. Γιατί πώς
αλλιώς εξηγείται η ενέργειά της να δείχνει κινηματογραφικές ταινίες
αντιφασιστικής και αντιναζιστικής προπαγάνδας στις γυναίκες στα χαρέμια της
Υεμένης κατά την περίοδο του B’ Παγκόσμιου Πολέμου με σκοπό να επηρεάσουν τους
άντρες τους για να πάρουν το μέρος των Συμμάχων;

H Φρέγια Σταρκ λάτρεψε τους Άραβες. Και από τα 30 της και μετά, για 20
περίπου χρόνια, δεν έπαψε να ταξιδεύει στα πιο μυστηριώδη και ανεξιχνίαστα
μέρη της Μέσης Ανατολής και της Αραβικής Χερσονήσου. Λίβανο, Συρία, Ιράκ,
Ιράν, Υεμένη, Αίγυπτο, Σαουδική Αραβία… Πότε ως δημοσιογράφος και
ανταποκρίτρια πολέμου, πότε ως υπάλληλος του βρετανικού υπουργείου Πληροφοριών
στον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αλλά πάνω απ’ όλα σαν περιηγήτρια και ταξιδιώτισσα –
συγγραφέας. Στο βιβλίο της «Οι ακτές της Λυκίας» μάς περιγράφει μια Υεμένη που
μυρίζει φρεσκοψημένο καφέ από κύμινο, κάρδαμο και δυόσμο. Εκεί που καμήλες
σέρνουν τα πόδια τους βαριεστημένα μέσα στην έρημο και Βεδουίνοι βρίσκουν
άσυλο απ’ τον ήλιο στις σκιερές σκηνές τους. Μια Υεμένη από μπαλώματα
καταπράσινων αγρών ανάμεσα σε απόκρημνα κι άγονα βουνά. Μια Υεμένη που σήμερα,
70 χρόνια μετά, είναι ένα από τα εκκολαπτήρια της Αλ Κάιντα.

Μα πώς μια γυναίκα ολομόναχη πήρε των ομματιών της για τέτοια μέρη
εξωτικά και απροσπέλαστα; Γεννημένη το 1893 στο Devon της Αγγλίας από
μεσοαστούς γονείς, η Σταρκ μεγάλωσε στο Asolo της Ιταλίας όπου είχε καταφύγει
η μητέρα της μετά τον χωρισμό από τον πατέρα της. Εκεί, στα 13 της, η Σταρκ
έπαθε ατύχημα. Μια μηχανή σε εργαστήριο χαλιών τής άρπαξε τα μαλλιά και μέρος
του κρανίου. Και παρ’ όλες τις πλαστικές εγχειρήσεις, το δεξί μέρος του
κεφαλιού της έμεινε παραμορφωμένο για πάντα. Φιλάσθενη, για χρόνια η Σταρκ
έμεινε στο κρεβάτι. Μέχρις ότου μια φίλη της μητέρας της πρότεινε να την
στείλουν ως γκουβερνάντα ή δασκάλα σε οικογένεια πλούσιων Αράβων στον Λίβανο.

Μα, γιατί Άραβες; «Το Asolo βρίσκεται πολύ κοντά στη Βενετία η οποία
είχε απευθείας διασυνδέσεις με τη Μικρά Ασία, τη Βηρυτό… Τότε υπήρχε
περισσότερη επικοινωνία μεταξύ Ιταλίας με την Ισταμπούλ παρά με το Λονδίνο»,
αναφέρει ο Τζον Μάρεϊ, βαφτισιμιός της και γιος του εκδότη Τζον Μάρεϊ, που
ανακάλυψε το ταλέντο της και δημοσίευσε τα βιβλία της Σταρκ. «H Φρέγια δεν
μπορούσε να ενταχθεί στην κοινωνία της εποχής της. Της γενιάς της. Κι έτσι
έφυγε. Αν είχε παντρευτεί και αποκτήσει παιδιά, δεν θα γινόταν ποτέ αυτό που
έγινε. Ο πατέρας μου την αγαπούσε πολύ. Του άρεσε το πνεύμα της. H μαγνητική
της προσωπικότητα. Ο τρόπος γραψίματός της. Μέχρι που της έστελνε μπανιέρες
απ’ το Λονδίνο στο Χαντραμάουτ (Υεμένη) για να παίρνει το μπάνιο της. Πήγαινε
στο Παρίσι μαζί της για να τη βοηθήσει να διαλέξει καπέλα. Ανήσυχο και ευφυές
άτομο, δεν φοβόταν το ρίσκο».

Δεν ήταν μόνο τα ταξίδια που την έκαναν διάσημη. H Σταρκ ήταν ένας από τους
πιο ραφιναρισμένους στυλίστες της Αγγλικής. Δεν φοβόταν να διακοσμήσει την
πρόζα της με επίθετα. Καμιά φορά η ομορφιά της γλώσσας γινόταν αυτοσκοπός,
πράγμα για το οποίο την κατηγόρησαν μερικοί. Αυτοδίδακτη, είχε διαβάσει όλους
τους κλασικούς συγγραφείς, πίστευε πως οι μεγάλες σοφίες έχουν ειπωθεί από
τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, τον Αριστοτέλη… Ο κόσμος γι’ αυτή ήταν
επαναλαμβανόμενες κινήσεις της Ιστορίας. Διαθέτοντας ένα μείγμα ανασφάλειας
και θάρρους, η Σταρκ συνέχισε να ταξιδεύει μέχρι και τα τελευταία της χρόνια –
πέθανε το 1993 σε ηλικία 100 χρόνων. Αλλά όχι στον αραβικό κόσμο. Γιατί εκεί
την ήξεραν πια όλοι.

Αν τη διάβαζε ο Μπους…

Ταξιδεύοντας στα αραβικά κράτη, όταν η Σταρκ κατανόησε τα προβλήματα της
περιοχής. Τις βεντέτες όχι μόνο ανάμεσα σε διάφορες φυλές αλλά και σε μέλη
διαφόρων θρησκευτικών κοινοτήτων. Σουνίτες, σιίτες, Κούρδοι… «Μιλάνε για
δημοκρατία στον αραβικό κόσμο», λέει ο Μάρεϊ, «οι δυτικοί θα καταστρώσουν ένα
δημοκρατικό Σύνταγμα και θα το εμφυτεύσουν στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ, στο… H
Φρέγια θα θεωρούσε κάτι τέτοιο αδύνατο. Κάθε φορά που το καραβάνι της άφηνε
την έρημο κι έφθανε στην όαση πάντα έβρισκε πτώματα αποδεκατισμένα από μέλη
άλλων εχθρικών φυλών. Οι ιστορίες οργίαζαν για το πώς οι τοπικές φυλές
δηλητηρίαζαν το νερό της περιοχής. Πίστευε ότι σε τέτοιες χώρες δεν ρωτάς τους
κατοίκους ποιον θέλουν για κυβερνήτη τους γιατί δεν ξέρουν. Ψάχνεις και
βρίσκεις τον κατάλληλο άνθρωπο που είναι ισχυρός και του δίνεις την ευκαιρία.
H Φρέγια το συνάντησε αυτό ξανά και ξανά. Αλλά σήμερα κανένας δεν το
καταλαβαίνει. Αρκεί να διαβάσεις Ιστορία, τα βιβλία της Φρέγια».

INFO

To βιβλίo «Οι ακτές της Λυκίας» θα κυκλοφορήσει τις επόμενες ημέρες από τις
εκδόσεις Ωκεανίδα.